Мразокршачите се клучни во војна на Арктикот, само една земја има развиена флота

Наместо да го олеснат движењето низ Арктикот, климатските промени го прават мразот подебел, поподвижен и поопасен во некои области, дури и кога вкупната површина на ледената покривка се намалува.

Иако американскиот претседател Доналд Трамп има амбициозни планови да го освои Гренланд, а тамошните власти и Данска велат дека никогаш нема да го дозволат тоа, фактот е дека постои поголем проблем од сегашната администрација на Белата куќа, а тоа е мразот.

Мразот ги забавува пристаништните операции, ги заробува минералните ресурси и ги претвора крајбрежјата во мински полиња што ги загрозуваат бродовите преку целата година.

Единствениот начин луѓето да ги освојат ледените пространства е со мразокршачи, огромни бродови со моќни мотори, зајакнати трупови и тешки предни делови што можат да скршат и одвојат сè пред нив.

Сепак, САД имаат само 3 мразокршачи, од кои едниот е толку истрошен што е едвај употреблив. Склучени се договори за набавка на уште 11 мразокршачи, но дополнителните бродови можат да ги обезбеди само еден од противниците или сојузниците кои, поради заканите на Трамп, исто така би можеле потенцијално да се претворат во непријатели.

Финска е клучен снабдувач, но нордиската земја се соочува со свои предизвици. Иако некој би помислил дека затоплувањето на морињата поради климатските промени би довело до помала потреба од мразокршачи, реалноста е поинаква.

Наместо да го олеснат движењето низ Арктикот, климатските промени го прават мразот подебел, поподвижен и поопасен во некои области, дури и кога вкупната површина на ледената покривка се намалува.

Иако донекаде ја ублажи својата реторика, претседателот Трамп сè уште верува дека САД мора да го преземат Гренланд, поради безбедносни и економски причини.

Според него, ова е неопходно за да не заврши „големото, убаво парче мраз“ во рацете на Москва и Пекинг, со што ќе се обезбеди стратешка арктичка локација за американските сили. Покрај тоа, не треба да се занемарува минералното богатство на островот.

Без да даде конкретен план, Трамп на Светскиот економски форум во Давос изјави: „За да стигнете до тие ретки земни метали, мора да поминете низ неколку стотици метри мраз.“

Сепак, без мразокршачи не постои реален начин да се направи тоа или да се преземе нешто друго во Гренланд.

„Дури и ако САД одлучат утре да испратат голема количина опрема на Гренланд, тие всушност нема да можат да пристапат до островот две или три години“, рече Алберто Рици, член на Европскиот совет за надворешна политика.

„На мапа Гренланд изгледа како да е опкружен со море, но всушност тоа море е полно со мраз“, додаде тој.

Ако САД сакаат повеќе мразокршачи, имаат само четири опции: бродоградилиштата на противниците Кина и Русија или долгогодишните сојузници Канада и Финска, кои Трамп неодамна остро ги критикуваше и им се закани со царини.

Мразокршачите се скапи за дизајнирање, изградба, ракување и одржување, а за нив е потребна висококвалификувана работна сила што постои само во одредени земји како Финска, каде што ова знаење е обликувано во суровите услови на Балтичкото Море.

Финска има изградено околу 60% од светската флота, со повеќе од 240 мразокршачи, а дизајнирала половина од нив.

„Ова се многу специфични способности кои прво беа развиени од потреба, а потоа се претворија во геоекономска предност“, рече тој.

Русија има најголема флота во светот од околу 100 бродови, вклучувајќи колосални бродови со нуклеарни реактори. Канада е на второто место, со планови да ја удвои својата флота на околу 50 мразокршачи, според извештајот од 2024 година објавен од Aker Arctic Technology Oy, компанија за дизајн на мразокршачи со седиште во Хелсинки.

„Нашите книги за нарачки за дизајн и инженеринг во моментов се доста полни, а блиската иднина изгледа ветувачка“, рече Јари Хуртиa, бизнис менаџер во компанијата, зборувајќи за растечкиот интерес.

За време на неговиот прв мандат, Трамп даде приоритет на набавката на мразокршачи, што администрацијата на Џо Бајден го продолжи со потпишување договори со Хелсинки и Отава за испорака на 11 бродови.

Иако и САД и Европската Унија, вклучувајќи ги Данска и Финска, ветија значително зголемување на инвестициите во Гренланд, јасно е кој всушност моментално поседува „цврста моќ“ да стигне до огромната замрзната територија.

„Доколку Европа сакаше да изврши сериозен притисок врз САД, можеше да каже: ‘Нема да ви дадеме никакви мразокршачи и среќно да стигнете до Арктикот со тие два стари брода што ги имате’“, рече Рици.

Сепак, Финска се соочува и со проблеми поради климатските промени. Финските мразокршачи беа лансирани за прв пат оваа зима непосредно пред Нова година, речиси две недели подоцна отколку што е вообичаено.

Минатата година мразокршачите беа распоредени 153 дена, што е значително пократок период од вообичаеното, според податоците од Финската агенција за транспортна инфраструктура, која е одговорна за мразокршачите.

Но, тоа не значи дека кршењето на мразот станало полесно.

„Климатските промени носат екстремни временски услови, имено многу топли зими со многу малку мраз, кога е потребна минимална помош од мразокршачи. Но, веројатно е дека ќе донесат и екстремни настани на другиот крај од спектарот“, рече Пааво Којонен, главен оперативен директор во Arctia.

Се вели дека главниот виновник е ветерот. Како што зимите стануваат поветровити, ледените маси се движат кон поплитки области или брегови, а потоа почнуваат да се акумулираат.

„Додека ледените покривки некогаш беа дебели од 60 до 80 сантиметри, сега достигнуваат и до 10 метри во некои области. Капетаните на бродовите за кршење мраз велат дека зимите стануваат сè потешки“, додаде Којонен.

Моментално се потребни 6 мразокршачи од компанијата Arctia за да се обезбеди непречено функционирање на финската поморска трговија во текот на зимата.

„Ќе ни требаат овој број на мразокршачи во следните неколку децении. Трошоците за производство за општеството се доста мали во споредба со проблемите што се јавуваат ако надворешната трговија не функционира. За време на суровите ледени зими, нема замена што може да се добие од други делови на светот“, заклучи Којонен.