Ќе има ли НАТО за првпат жена генерален секретар?

Потрагата по успешна замена за Јенс Столтенберг како генерален секретар се фокусира на жените лидери во Источна Европа.Столтенберг, поранешен премиер на Норвешка, ја извршува врвната дипломатска функција од октомври 2014 година. Сојузниците го продолжија неговиот договор до септември 2022 година, оставајќи нешто повеќе од една година да изберат заменик. Неодамна започнаа формалните дискусии, а наследникот на Столтенберг се очекува да биде претставен на самитот на лидерите на НАТО во Мадрид кон крајот на пролетта или почетокот на летото следната година.

Но, шпекулациите во Брисел и другите сојузнички метрополи се веќе раширени, а некои официјални лица, дипломати и аналитичари велат дека е крајно време по 72 години  алијансата за прв пат да назначи жена на врвот. Други тврдат дека со оглед на постојаните тензии со Русија, изборот на источноевропски дипломат ќе испрати важен сигнал до Москва.

Соединувајќи ги двата императива, три имиња се најдоа на списокот на потенцијални кандидати: поранешната хрватска претседателка Колинда Грабар-Китаровиќ и литванските претседателки Далија Грибаускаите, како и сегашната естонска претседателка Керсти Калулаид.

Грабар-Китаровиќ, која беше прва жена претседател на Хрватска од 2015 до 2020 година, има предност затоа што веќе работеше во седиштето на НАТО како помошник генерален секретар за јавна дипломатија од 2011 до 2014 година.Противниците велат дека Грабар-Китаровиќ, која ја градеше својата политичка кариера како десноцентристички конзервативец, се дискредитирала со преминувањето во крајната десница по неуспешната кампања за претседателските избори во 2019 година.

Грабар-Китаровиќ може да се пофали со една од најимпресивните професионални биографии меѓу потенцијалните идни лидери на НАТО. Таа одигра клучна улога во успешната кандидатура на Хрватска за членство во ЕУ и НАТО. Таа беше амбасадор на земјата во САД од 2008 до 2011 година, што и дозволи да се потпре на силните врски во Вашингтон.

Влијателен поранешен амбасадор во НАТО рече дека постои општо очекување дека Велика Британија ќе изврши силен притисок околу функцијата генерален секретар како начин да се демонстрира нејзиното влијание во Европа по Брегзит. Но, дипломатот смета дека искуството и квалитетите ќе се сметаат за многу поважни од националноста, со посебен бонус за кандидатите со одлични лидерски способности, управување и комуникациски способности. Ова може да ја исклучи Тереза ​​Меј, чии менаџерски и комуникациски вештини беа широко критикувани за време на Брегзит, дури и дома.

САД, Германија, Франција и Велика Британија традиционално се сметаат за највлијателни сојузници во процесот на избор на генералниот секретар на НАТО. Но, бидејќи земјите од ЕУ го сочинуваат огромното мнозинство на сојузници на НАТО – 21 од 30 членки – и уште неколкумина се сметаат за кандидати за членство во ЕУ, на Британија може да и биде тешко по Брегзит да добие поддршка за ваква важна меѓународна позиција.

А, некои земји на ЕУ, особено Италија, веруваат дека е време тие да добијат шанса за највисока позиција во алијансата. Федерика Могерини, поранешна италијанска министерка за надворешни работи и поранешна шефица на дипломатијата на ЕУ, претходно изрази интерес, но дипломатите изјавија дека нема да добие поддршка од Вашингтон.

„Велика Британија е желна да има силна позиција во Брисел“, рече поранешен висок функционер на НАТО. „Италијанците ќе речат дека им е редот – тие секогаш го истакнуваат тоа. И источноевропејците би имале право да го кажат истото “.

Други високи западноевропски претставници кои може да се кандидираат за замена на Столтенберг се холандскиот премиер Марк Руте, кој сега работи на формирање нова владина коалиција и белгиската министерка за надворешни работи Софи Вилмс, која претходно беше вршител на должноста премиер. Некои набудувачи на НАТО рекоа дека изборот на генерал секретар од Балтикот може да се смета за чин кој е премногу непријателски настроен кон Москва во време кога американскиот претседател се обидува да ги стабилизира односите меѓу Русија и Западот.

Други фактори во носењето на  одлуката се дали земјата што номинира генерален секретар ја исполнува целта на НАТО да потроши 2% од БДП за одбрана, симболичен, но важен индикатор што може да ги зголеми шансите за актуелниот претседател на Естонија. Романија е уште еден сојузник на НАТО кој го исполнува критериумот од 2%. Ова може да му овозможи на претседателот Клаус Јоханис да ја заземе функцијата генерален секретар, иако Романија би била многу предизвикувачки и агресивен избор кон Русија.

Франција нема да може да номинира генерален секретар, но ќе има де факто вето, велат упатените. Ова автоматски ги убива сите шанси Турција да бара многу висока позиција. Францускиот претседател Емануел Макрон неодамна го повика НАТО да демонстрира поголема политичка кохезија, цел што ја поддржа и Столтенберг.

За разлика од останатите, Грабар-Китаровиќ демонстрираше способност да ги повторува позициите на Столтенберг, кои му донесоа епутација на дисциплиниран комуникатор дури и во време на проблемите предизвикани од поранешниот американски претседател Доналд Трамп. (Политико)