ЕУ во судир со САД заради гасовод на Балканот

ЕУ ризикува конфронтација со Доналд Трамп откако се обиде да го одложи доделувањето на профитабилен договор за гасовод на Балканот на компанија предводена од неговиот личен адвокат, покажуваат документите што ги виде „Гардијан“.

Брисел се судри со Трамп околу трговијата, Украина и воените трошоци, но интервенцијата во проектот за гасовод Јужна интерконекција се чини дека е прв пат да се оспори комерцијален потфат од страна на лица блиски до претседателот. Гасоводот ќе поминува низ Босна и Херцеговина. Под притисок, како што велат босански извори, од американските претставници, нејзините лидери брзо се подготвуваа да го доделат договорот на претходно малку позната компанија со седиште во Вајоминг.

AAFS Infrastructure and Energy беше основана во ноември минатата година и не ги откри своите сопственици. На чело на компанијата се двајца водечки членови на кампањата на Трамп кои работеа на поништување на неговиот изборен пораз во 2020 година: Џеси Бинал, адвокат кој го бранеше од обвинувањата за поттикнување на немирите во Капитол Хил по неговиот пораз и Џо Флин, брат на поранешниот советник за национална безбедност на претседателот.

И покрај тоа што нема никаква очигледна бизнис историја, AAFS планира да инвестира 1,5 милијарди долари во гасоводот и други инфраструктурни проекти во Босна, изјави нејзиниот локален претставник.

Во март, пратениците во БиХ одобрија закон за кој Транспаренси Интернешенел рече дека ќе постави „опасен преседан“ со тоа што ќе предвиди дека договорот мора да оди кај AAFS без тендер. Денови подоцна, претставникот на Брисел во Сараево им достави приватно предупредување на босанските лидери дека ги загрозуваат надежите на земјата за пристапување во ЕУ.

Во писмо испратено на 13 април, добиено од босанскиот истражувачки медиум istraga.ba ,  претставникот на ЕУ, Луиџи Сореца, напиша дека според енергетскиот договор меѓу Босна и Брисел, „клучно е нацрт-законите темелно да се координираат“ со ЕУ. Сореца рече дека Брисел треба да има збор во законодавството за гасоводот.

„На овој начин, Босна и Херцеговина може да продолжи да напредува на својот европски пат и да избегне пропуштање на можностите за понатамошна интеграција, како и на финансиските можности“, рече тој.

Бинал рече дека гасоводот е „приоритет за администрацијата на Трамп“. Запрашан за интервенцијата на ЕУ, тој рече: „AAFS никогаш нема да го изгуби од вид она што навистина е важно во овој проект: обезбедување енергетска безбедност и поттикнување на економскиот развој за народот на Босна и Херцеговина. Ние сме посветени на тесна соработка со сите надлежни органи за да ја развиеме инфраструктурата потребна за да ја оствариме оваа визија.“

Со поврзување на Босна со терминал за течен природен гас покрај хрватскиот брег, гасоводот ќе му овозможи на американскиот гас да стигне до земја која зависи од Русија за целото свое снабдување. Откако Владимир Путин ја започна целосната инвазија на Русија врз Украина во 2022 година, Брисел постави рок за членките на ЕУ – плус земјите-аспирантки, како што е Босна – да престанат да купуваат руски гас до 2028 година. Сепак, Брисел се соочува со можноста клучен нов дел од енергетската шаховска табла на Европа да падне под контрола не само на американска компанија, туку и на компанија лично поврзана со антагонистички претседател.

Веб-страницата на AAFS прикажува голем орел, што потсетува на симболот на моќта на САД. Не именува ниту еден персонал, но вели дека тие имаат „децениско комбинирано искуство во енергетиката, инфраструктурата, финансиите и развојот на меѓународни проекти“. Се чини дека AAFS не презела никакви инфраструктурни проекти од обемот на оној што е планиран на Балканот.

Бинал и Флин не се единствените од кругот на Трамп кои покажале интерес за Босна. Братот на Џо Флин, Мајкл – поранешен шеф на американската разузнавачка служба чија пресуда за лажење на ФБИ за неговите зделки со Русија беше поништена со помилување од Трамп во 2020 година – лобираше за шефот на босанската српска националистичка фракција. Кампањата за лобирање успеа во октомври да ги укине санкциите на САД за Милорад Додик, лидерот на босанските Срби, кој го поткопуваше мировниот договор од 1995 година, со кој заврши тригодишната војна во која беа убиени повеќе од 100.000 луѓе.

Во април, Доналд Трамп помладиот, кој ја води семејната бизнис империја, ја посети Бања Лука, главниот град на автономната Српска Република во Босна и Херцеговина. Иако ниту тој ниту Мајкл Флин не се директно вклучени во проектот за гасоводот, Додик го поддржа.