БГНЕС: Мицкоски турка „дискурс на разочарување“ што ја поткопува довербата во ЕУ

Бугарскиот медиум БГНЕС направи анализа на внатрешните состојби во Македонија барајќи ги корените на евроскептицизмот засилен со нарадтивот на „бугарскиот диктат“. Во неа се тврди дека премиерот Христијан Мицкоски и владата го користат условот за уставни промени за да ја оддалечат Македонија од Унијата, додека немаат ништо против да ги користат европските фондови. Еве што вели анализата:  

„Во политиката, наметнувањето на националистички наратив значи стремеж кон меѓународна конфронтација или има внатрешно-политичка ориентација насочена кон прикривање на странски влијанија и врски. За голем број европски дипломати, агресивната реторика на премиерот на Северна Македонија, Христијан Мицкоски, кон Бугарија и Договорот за пријателство и добрососедство од 2017 година е главна алатка за одвлекување на вниманието на јавноста од актуелните домашни проблеми и маскирање на надворешните влијанија.

Институционална самоблокада на европската интеграција

Концептот често се користи во европскиот жаргон и значи неподготвеност на земјата да ги исполни своите меѓународни обврски. Мицкоски категорично изјавува дека нема да преземе чекори кон уставни промени под „бугарски диктат“ и „може да чека со децении, бидејќи неговата влада е подготвена да ја плати цената за ова“. Главниот случај пред Скопје е таканаречената „Европска преговарачка рамка“ (позната како Европски консензус од 2022 година), која бара вклучување на Бугарите во Уставот на земјата како услов за вистински почеток на преговорите за членство во ЕУ. Недостатокот на напредок на реформскиот пат кон Брисел се објаснува со погодните „неправедни барања“ на нејзините соседи и недостатокот на флексибилност од страна на ЕУ, додека јавното незадоволство е насочено кон Софија.

Економски предизвици и долг

Северна Македонија се соочува со сериозни структурни економски тешкотии, висока инфлација и растечки јавен долг. Наместо реформи поврзани со европските фондови кои бараат почитување на строгите правила за владеење на правото, владата на ВМРО-ДПМНЕ договори огромен заем од Унгарија за време на владеењето на Виктор Орбан.

Постојаната антибугарска и антиевропска реторика се користи токму за да се прикрие растечката економска зависност на Скопје од алтернативни финансиски унии по должината на оската „Будимпешта-Белград-Пекинг“, чија главна цел е да ја оддалечат земјата од економските стандарди на ЕУ.

Нивоа на корупција и неефикасен правосуден систем

Бескомпромисната борба против организираниот криминал и корупцијата од времето на претходната влада, која Мицкоски често ја опишува како „економија на канабис“, останува само на зборови. Меѓународните извештаи, вклучително и оној на Бертелсман БТИ, редовно известуваат за сериозни дефицити во спроведувањето на правдата во Северна Македонија и силно политичко влијание врз судскиот систем. Националистичката пропаганда за „зачувување на македонскиот идентитет“ исто така наоѓа примена тука, имено како штит од критиките од опозицијата и граѓанскиот сектор во врска со корупциски скандали, партиски назначувања и неефикасни реформи.

Стабилност на коалицијата и внатреетничка рамнотежа

Стабилното управување на ВМРО-ДПМНЕ во голема мера зависи од коалициските партнери, вклучувајќи го и албанскиот блок „Вреди“ и партиите со просрпски или проруски профил, како што е таа на вицепремиерот Иван Стоилковиќ. Неговото присуство во кабинетот го легитимира на највисоко државно ниво концептот на српскиот хегемонизам на Балканот, денес познат како „српски свет“. Стоилковиќ јавно го негира геноцидот во Сребреница, Жепа и Горажде и е отворен симпатизер на режимот на Кремљ. Тој никогаш не ги криел своите блиски врски со Москва, редовно учествувајќи на меѓународни безбедносни форуми во Русија, што го прави главен канал на руското влијание во извршната власт на земја-членка на НАТО која ја прогласи својата желба за членство во ЕУ. Европратениците редовно изразуваат сериозни загрижености во врска со неговото назначување, опишувајќи го како канал за малигно руско и кинеско влијание, вклучително и во извештајот на Томас Вајц до Европскиот парламент во летото 2025 година.

Преку националистичка агресија, Мицкоски го консолидираше својот електорат меѓу етничките Македонци и ги елиминираше критиките дека неговата коалиција прави компромиси во други области на домашната политика. Играњето на „антибугарската карта“ е продолжение на старата српско/југословенска стратегија за неутрализирање на независноста на РСМ и блокирање на нејзината европска интеграција. Со создавање надворешен непријател, политичката стагнација и продлабочувањето на самоизолацијата од европските институции се легитимираат, мобилизирајќи ја јавната поддршка преку примитивни емоции, а не преку реални економски и социјални резултати.

„Растечки“ евроскептицизам

Претседателските и парламентарните избори во Северна Македонија во пролетта 2024 година обезбедија целосна власт за ВМРО-ДПМНЕ. По ова следеше остар пресврт во стратешкото позиционирање и реториката на Скопјe. Во изминатите две години се случи нова фаза на ширење на отворени антиевропски и прикриени проруски наративи. Тие повеќе не се маргинален феномен, ограничен на маргинални актери, туку селективно се вградени во официјалниот државен дискурс од страна на најблиските сојузници на Мицкоски во владата, со што се институционализира евроскептицизмот.

За разлика од Србија, каде што врските со Москва отворено се прикажуваат, во Северна Македонија владејачката партија одржува официјална линија на „посветеност на европската интеграција“. Сепак, зад оваа фасада се турка таканаречен „дискурс на разочарување, кој ја поткопува довербата во Брисел“. Главните пораки на премиерот и неговата партија се фокусираат на тезата дека ЕУ поставува „неприфатливи услови“, а преговарачката рамка е „стапица за македонскиот идентитет“.

Наместо директни проруски слогани, се применува намерно одложување на уставните измени. На овој начин, европската интеграција се самоблокира, но вината за ова се префрла на „недостапната и неправедна ЕУ“ и „непријателската Бугарија“, оставајќи „отворена врата“ за барање алтернатива во надворешната политика. Во пракса, оваа алтернатива секогаш постои и никој во Брисел не го принудува Скопје со сила да го избере западниот модел на развој. Ова е прашање на вредносна ориентација и стратешки избор што треба да се направи и следи.

Наместо тоа, владејачката РСМ демонстрира силна економска и политичка конвергенција со поранешниот унгарски премиер Виктор Орбан и со авторитарното владеење на Александар Вучиќ во Србија. И двајцата се познати по своите проруски и прокинески позиции, како и по своите критики кон Брисел. Огромниот заем што владата на Мицкоски го договори со Унгарија е алтернативен финансиски столб, дистанцирајќи ја земјата од финансиските инструменти и услови на ЕУ.

Радикалната опозиција како катализатор

Додека ВМРО-ДПМНЕ генерира институционален евроскептицизам, радикалната партија Левица, која го зголеми своето влијание во парламентот, игра улога на отворен портпарол на Кремљ. Нејзините претставници цинично и вулгарно изразуваат анти-НАТО позиции и повикуваат на прекин на патот кон ЕУ. Оваа радикализација на опозицијата му овозможува на Мицкоски да изгледа „умерен“, иако во пракса води слична изолационистичка политика.

Медиумска удобност и слобода на изразување

Пренасочувањето на вниманието на јавноста од домашните проблеми и прикривањето на надворешните влијанија е можно само ако се обезбеди контрола врз медиумската средина за да се засилат политичките пораки и да се ограничат можностите на независните медиуми. Независните анализи на информативниот простор во Северна Македонија во последните години покажаа неколку значајни точки:

– Пред изборите во 2024 година, беа направени законски измени со кои се укина забраната за рекламирање финансирано од државата во приватните медиуми. Првично воведена за ограничување на корупцијата во медиумскиот сектор, промената му овозможи на Мицкоски посилна контрола врз медиумите, обезбедувајќи влијание врз јавниот наратив.

-Русија како бранител на традиционалните вредности. Во текот на изминатите две години, имаше значително зголемување на претставувањето  на Москва како чувар на православието, семејните вредности и панславизмот. Во исто време, Западот и ЕУ се опишани како „морално дегенерирани“ и како сили чија главна цел е да го избришат македонскиот национален идентитет. За оваа цел се користат и конзервативни граѓански здруженија, како и делови од црковни структури.

Во оваа позадина, официјалната статистика за емиграцијата на граѓаните на Северна Македонија во Западна Европа и во Русија и финансиските приходи од дијаспората покажуваат огромна нерамнотежа на оние кои сакаат да живеат, работат и се развиваат во ЕУ наспроти оние кои се подготвени да живеат во услови на „зачувани семејни вредности“ во Московскиот регион.

Пропаганда преку српски филтер

Голем дел од дезинформативните пораки во Северна Македонија не доаѓаат директно од Русија, туку се пренесуваат и адаптираат преку Србија. Таблоидите на српски јазик, како и регионалните канцеларии на Спутник и RT (Russia Today) во Белград, служат како главен извор на вести за македонските онлајн медиуми. Оваа содржина намерно всадува анти-НАТО и анти-ЕУ чувства, претставувајќи ја Северна Македонија како „жртва“ на западните геополитички игри.

Стратешката опасност

За само две години, од 2024 до 2026 година, антиевропскиот наратив во Северна Македонија еволуираше од хаотични лажни вести во структурирана политичка стратегија. Постепеното градење и негување на евроскептицизмот во земјата од страна на Мицкоски и компанија има за цел формирање јавен консензус дека Северна Македонија нема иднина во ЕУ, дека Унијата на најразвиените модерни земји не заслужува присуство на македонски граѓани во неа и дека алтернативните сојузи со Будимпешта, Белград, Москва и Пекинг се далеку посигурни, особено за зачувување на националниот суверенитет.

Скептицизмот што го всадуваат владетелите во Скопјe во врска со интеграцијата во ЕУ, сепак, не ги спречува да ги искористат претпристапните фондови на Брисел на начин на кој сакаат – без правила, без реформи и на штета на сопствените граѓани. Но, благосостојбата на една држава е одредена од благосостојбата на нејзините граѓани“. (Преземено од БГНЕС)