Беше симбол на Загреб. Стана „град на духови“ што потсетува на смртта на весниците

Кратко пред полноќ, во облакодерот „Вјесник“ на Славонска авенија во Загреб избувна голем пожар кој речиси ја пеплоса познатата зграда, еден од симболите на градот. Во гаснењето на пожарот се вклучија бројни противпожарни екипи, а ангажирана е и значајна опрема за неговото гаснење. 

Пожарот беше повод хрватскиот портал Индекс да реобјави авторски текст на Дубравко Гракалиќ за облакодерот „Вјесник“, напишан во март 2024 година во кој авторот се осврнува на историјатот и значењето на оваа градба за хрватската метропола. Во продолжение пренесуваме делови од овој текст, кој интегрално може да се прочита на следниот ЛИНК.

Небодерот Вјесник на раскрсницата на Савска Цеста и Славонска авенија во поширокиот центар на Загреб не е само една од урбаните вертикали на градот, туку и симбол на неуспехот на трансформацијата и приватизацијата на хрватски начин, смртта на печатените медиуми и неможноста на државата и приватните ко-сопственици да заработат пари од потенцијалното комерцијално „златно пиле“.

Секако, Вјесник е повеќе од тоа – во колективната меморија, зградата сè уште се вика така, како и трамвајската и автобуската постојка „код Вјесник“, иако дневниот весник Вјесник одамна го нема, чиј последен број беше објавен на 20 април 2012 година, или печатницата, која не работи од 2022 година.

Секако, слабата светлина што може да се види ноќе од петнаесеттиот кат на Вјесник е последниот медиумски симбол на таа зграда – радио станицата Лаганини ФМ емитува од таму. Во и околу облакодерот Вјесник имаше околу дваесет редакции на весници. Тоа беше најголемиот издавач на весници во поранешна Југославија, чиј пад започна уште во 1990 година, кога беа овозможени првите приватизации на поранешните организации за социјална работа.

Денес, државата е најголем сопственик на целиот комплекс Вјесник, кој вклучува и голема површина од поранешната печатница Вјесник д.д. во ликвидација, дел од „срушениот облакодер“ изграден како прес-центар на Универзијатијата во 1987 година, и придружните згради и паркинзи. Министерството за просторно планирање, градежништво и државен имот има околу 61 процент од сопственоста на Вјесник, додека преостанатите сосопственици се приватни компании.

Почетокот на крајот

Како државата го презеде поголемиот дел од недвижниот имот на Вјесник?

Почетокот на крајот на Вјесник како издавач на весници и печатница и неговата „национализација“ започна во февруари 2022 година, кога собранието на Вјесник д.д. во ликвидација донесе одлука директно да продаде канцелариски простор на Славонска авенија на Република Хрватска за 47,01 милиони куни. Во тоа време, компанијата Вјесник д.д. веќе беше во загуби од околу осум и пол милиони куни.

Истата година, во летото 2022 година, Фондот за обнова на подрачјата погодени од земјотрес се пресели во дел од државниот недвижен имот што го сочинува комплексот Вјесник, поранешниот прес-центар на Универзијатијата или „срушениот облакодер“. На крајот на 2022 година, беше објавено дека државата го купува целиот сосопственост на Вјесник д.д. – зградата на печатницата, некои катови во облакодерот и канцелариите во гореспоменатиот анекс. На првиот кат се наоѓаше редакцијата на Вјесник, а подрумскиот простор беше менза, која сега е во државна сопственост. На приземјето се наоѓаше редакцијата на Вечерњи лист – овој простор сега е во сопственост на ВЛМ Цветни некретнине – додека на вториот кат се наоѓаше Спортске новости, издание на Europapress Holding. Овој простор сега е во сопственост на Allegheny Financial.

Во декември 2022 година, беше донесена конечна одлука за продажба на Вјесник д.д. на државата. Во исто време, реновирањето на Канцеларијата за реновирање чинеше осум и пол милиони куни без ДДВ…

Комплексот навистина е оставен сам на себе многу години, главно затоа што мнозинскиот сопственик Вјесник д.д., кој сега е во ликвидација, беше и управител на комплексот и не ги направи сите потребни инвестиции во комплексот.“…

„Град на духови“

Откако печатницата престана со работа – дневните и неделните весници што сè уште се издаваат се печатат во сопствени печатници или на други локации – целиот комплекс стана „град на духови“ од триесет илјади квадратни метри. Исклучок, како што рековме, е Лаганини ФМ на петнаесеттиот кат, каде што еднаш, по затворањето на неделникот Данас, Мирослав Кутле се обидуваше да го издава Бизнис Неделникот неколку месеци.

Сегашните сопственици и ко-сопственици се согласуваат дека Вјесник треба да се реновира и да се стави во комерцијална употреба, иако не сакаат јавно да зборуваат за оваа тема. Неофицијално, се зборува дека просториите на облакодерот Вјесник и придружните згради ќе се користат за деловни простории за изнајмување или продажба, и дека идејата за изградба на хотел со конгресна сала таму е напуштена. Државата, всушност, нема потреба од таква инвестиција.

Министерството за просторно планирање, градежништво и државен имот потврдува во изјава за Индекс дека „неколку деловни простории со вкупна површина од околу 2.000 квадратни метри се адаптирани за своите вработени во деловниот комплекс Вјесник, а повеќе од седум километри од архивскиот материјал на Министерството е преместен на локацијата“. Моментално се подготвува студија за станбен простор за регулирање на имотно-правните односи меѓу сосопствениците.“…

Постои проект за реновирање 

На Индекс неофицијално му беше кажано дека веќе е подготвен проект за реновирање на целиот облакодер во модерна деловна кула, детално напишан на околу сто страници, но дека главните ко-сопственици се согласиле да не ги објавуваат деталите.

Сепак, фактот дека станува збор за привлечен деловен простор го потврдува и познатиот експерт за недвижности Боро Вујовиќ.

„Не можеме да знаеме дали ќе има компликации со реновирањето на облакодерот Вјесник. Зградата е таму и ако се избере добар изведувач, можеби нема да има никакви компликации. Како и со реконструкцијата по земјотрес, сè може да се среди“, изјави Вујовиќ за Индекс и додаде: „Вјесник е фантастичен простор и ако се модернизира, ќе биде одличен за деловен простор. Неодамна бев во просториите на радиото Лаганини ФМ на 15-ти кат и можам да кажам дека е „зашеметувачки“. Извонреден простор!“

„Накратко, Вјесник е зграда со голем потенцијал“, заклучува експертот за недвижности.

Во историјата на загрепската архитектура, се нагласува дека во времето на неговата изградба, во 1960-тите, Вјесник бил еден од најмодерните облакодери во Европа. Негова карактеристична црта била фасадата во рефлектирачко портокалово и кафеаво мат стакло. Зградата е висока 67 метри – содржи високо приземје и 16 ката, а на врвот има радио-јарбол. Зградата има форма на кубоид со димензии 14 и 39 метри. Горниот кат е „технички“ – се користел за опслужување на четирите постоечки лифтови, антени што некогаш се користеле за прием на вести и фотографии преку технологиите од тоа време, телепечатници и телефото апарати и слично.

Архитектите барале инспирација од облакодерот Левер Хаус во Њујорк, на кој многу наликува.

„Чоколадна кула“

Архитектот Антун Урлих ја дизајнирал зградата во 1960 година врз основа на конкурс од 1957 година, додека изградбата започнала во 1963 година. Изведувач била работничката организација Темпо, која ја завршила работата по девет години. Опремен и подготвен за употреба, облакодерот „Вјесник“ го доби својот прв редакциски персонал во 1972 година. Проектант на зградата беше Мирко Фиџембер. Облакодерот е изграден како армирано-бетонски скелет, што овозможува висина од повеќе од десет ката и послободна организација на просторот во зградата. (Извор: Индекс.хр)