Откажани концерти во Берлинската филхармонија поради расправа каде да седат контрабасите
Диригентот Иван Фишер сакаше контрабасите да бидат поставени во една линија зад дувачките инструменти. Оркестарот не се согласи. Требаше да се изведе Петтата симфонија на Малер
Од Берлин стигнува приказна која може да им изгледа неразбирливо тривијална на оние што не се упатени во нијансите на оркестарскиот распоред. Диригентот Иван Фишер ги откажа концертите планирани за оваа недела, на кои требаше да се изведе Петтата симфонија на Густав Малер со Берлинската филхармонија (на негово место дојде Андрес Ороско-Естрада), бидејќи контрабасите не можеа да бидат поместени од нивното вообичаено место во Филхармонијата – нивниот концертен дом. Тие обично седат од десната страна на диригентот, до еден од закосените ѕидови на салата зад нив.
Фишер сакаше да ги премести на задниот дел од оркестарот, во една линија, зад дувачките инструменти, повикувајќи се на примерот на Малер, а пред сè – на сопствениот слух и искуство. Според распоредот што го предлагаше Фишер, контрабасистите не можат да се гледаат меѓусебно, а како акустичен рефлектор им служи само публиката сместена на хорските трибини зад нив. Оркестарот веќе свиреше на овој начин во 2022 година, кога Фишер диригираше со Првата симфонија на Малер, но музичарите, по сè изгледа, не беа целосно задоволни од резултатот – и не беа подготвени, во толку краток рок, повторно да го менуваат распоредот за претстојниот настап.
Фишер одби да направи компромис и се повлече од концертот. Тој упати извинување и преку Инстаграм објасни: „Не можам да направам компромис, бидејќи распоредот на седење е од клучно значење за звукот и за единството на ова прекрасно дело…“
Ова може да изгледа како тврдоглавост на оркестарот пред диригентските авантури. Но, работите не се толку едноставни: прво, бидејќи Берлинската филхармонија е навикната да го менува својот распоред на барање на диригентите и режисерите – било да станува збор за преместување на гудачките секции или за поделба на оркестарот во помали групи (како што беше случајот со полусценските изведби на „Страдањето по Матеј“ од Бах, во режија на Питер Селарс и под диригентска палка на Сајмон Ретл). Второ, Фишер има свој ансамбл – Фестивалскиот оркестар од Будимпешта – со кој тестира нови оркестарски конфигурации за репертоарот што го изведува, честопати со фасцинантни резултати. (Еве една уникатна изведба на Деветтата симфонија од Брукнер, каде што сите хорни се поставени пред диригентот, претворајќи ги во една огромна солистичка секција.)
Фишер зборуваше за списанието „Ван“ во врска со откажувањето. Според него, традицијата главните музичари да ги предводат своите секции – делувајќи всушност како помошни диригенти, што е начин на кој функционираат повеќето оркестри – е погрешен концепт: „Старомоден, заснован на недоверба и несмасен“. Но, зошто? „Како диригент, не можете да пренесете нијанси. Со мојот оркестар [Фестивалскиот оркестар од Будимпешта], можам да поместам еден прст и звукот веднаш се менува, бидејќи сум во директен контакт со сите музичари. Но, кога мојот гест поминува низ различни слоеви на интерпретација, сето тоа се губи“.
Ова звучи малку како обид да се добие сè, истовремено воспоставувајќи авторитет врз целиот ансамбл – од диригентскиот подиум – кој остава помалку простор за соработка. (Сепак, Фишер додава: „Јас го сфаќам тактот не како механички елемент, туку како креативен – како поттик за нивната сопствена музикалност. На тој начин, еден голем оркестар навистина може да создава музика заедно: убаво, креативно, со многу слобода, а сепак во целосна хармонија.“)
Мала е веројатноста дека Фишер и Берлинската филхармонија наскоро повторно ќе соработуваат: „Јас ќе се фокусирам на други оркестри, а тие на други диригенти. Така е најдобро“.