Руски милијардер предизвика раскол во ЕУ – дипломатите запрепастени од француското барање

Брисел – Во Европската Унија избувна расправија околу продолжувањето на санкциите врз Русија откако Франција побара да се отстрани милијардерот Алишер Усманов, руско-узбекистански олигарх кого ЕУ го смета за близок до Владимир Путин, од црната листа. Француското барање ги изненади дипломатите во Брисел, а еден од нив ја опиша ситуацијата како „зачудувачка“.

Според „Фајненшл тајмс“, барањето потоа било поддржано од Хрватска и Италија со цел да се постигне компромис и да се овозможи продолжување на санкциите против други лица и компании поврзани со Русија. Повеќето членки на ЕУ остануваат против отстранувањето на Усманов од листата.

Целата приказна е уште понеобична бидејќи француското барање не е директно поврзано со Русија или војната во Украина. Според „Фајненшл тајмс“, Париз се обидува да постигне договор со Азербејџан за ослободување на неколку француски државјани притворени во таа земја, а отстранувањето на Усманов од европската листа на санкции е дел од тој напор.

Францускиот потег ги запрепасти дипломатите
Француското барање ги изненади дипломатите во Брисел токму затоа што Париз претходно не беше меѓу земјите што извршија притисок врз ЕУ да ги ублажи санкциите врз руските олигарси. Еден дипломат ја опиша ситуацијата за „Фајненшл тајмс“ како „зачудувачка“.

Службеници од други земји-членки, исто така, приватно се пожалија дека Франција не објаснила детално зошто инсистира на Усманов. „Ова не само што би ја наградило Русија, туку и практиката на затворање на европски граѓани“, рече еден висок европски дипломат.

Некои земји-членки стравуваат дека тоа би поставило преседан со кој трети земји би можеле да се обидат да извлечат политички отстапки од Унијата со затворање на граѓани на ЕУ. Франција одби да коментира за деталите од наводниот договор со Азербејџан и статусот на француските граѓани.

Француски дипломат рече само дека Франција има „специфичен интерес за национална безбедност и сака да се сретне со меѓународните партнери кои ни се обратија во врска со г-дин Усманов“. Во исто време, тој потврди дека Париз останува „еден од најрешителните актери во зголемувањето на притисокот врз руската воена машинерија со сите расположиви средства“.

Санкциите речиси истекоа
Проблемот е многу поширок од судбината на еден руски милијардер. За да се продолжи овој режим на санкции, потребна е едногласна одлука на сите 27 членки на ЕУ. Франција и Словачка го блокираа планираното продолжување на санкциите, барајќи отстапки во врска со санкционираните руски милијардери.

Доколку не беше постигнат договор до крајниот рок, санкциите против речиси 2.600 физички и правни лица поврзани со руската инвазија на Украина можеа автоматски да истечат. Затоа членовите во последен момент се согласија за привремено решение и ги продолжија санкциите само за седум дена, давајќи им на дипломатите дополнително време за преговори.

Како сето тоа започна?
Приказната не започна со Франција. Словачка веќе побара двајца милијардери – Алишер Усманов и Михаил Фридман – да бидат отстранети од европскиот список на санкции. Досега, ваквите барања главно доаѓаат од влади кои се сметаат за најпромосковски настроени во рамките на ЕУ, првенствено Унгарија на Виктор Орбан и Словачка на Роберт Фицо.

Франција се придружи на притисокот за отстранување на Усманов, но не и Фридман, а нејзиниот мотив, според ФТ, е поврзан со односите со Азербејџан.

Што има Азербејџан со руски олигарх?
Односите меѓу Франција и Азербејџан се исклучително лоши во последните години. Париз ги критикуваше постапките на Баку во Нагорно-Карабах и силно ја поддржа Ерменија, додека Франција го обвини Азербејџан за притисок и произволни апсења на француски државјани.

Неколку Французи се во азербејџанските затвори, а Париз се обидува да добие нивно ослободување. Според информациите од FT, прашањето за Усманов се појавило токму во тие преговори. Усманов долго време ја имал поддршката на некои земји во регионот. Земјите од Централна Азија претходно лобирале за негово отстранување од санкциите, а турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган исто така ја поддржал оваа идеја.

Кој е Алишер Усманов?
Алишер Усманов е еден од најбогатите бизнисмени поврзани со Русија. Роден е во 1953 година во тогашниот Советски Сојуз, во денешен Узбекистан, и го изградил своето богатство во металургијата, рударството, телекомуникациите, технологијата и медиумите.

Со години беше еден од најмоќните руски милијардери. ЕУ го стави на листата на санкции на 28 февруари 2022 година, само неколку дена по почетокот на целосната руска инвазија на Украина.

Европската Унија наведува дека тој има исклучително блиски врски со Владимир Путин и дека припаѓа на кругот на водечки бизнисмени активни во сектори кои ѝ обезбедуваат на руската држава значителен приход. Усманов ги оспорува ваквите тврдења и со години се обидува да ги поништи санкциите против него преку судовите.

Потоа се појави Михаил Фридман
Приказната стана уште покомплицирана бидејќи Словачка не само што бара отстранување на Усманов, туку и санкции против Михаил Фридман. Фридман е еден од најпознатите руски милијардери, коосновач на Алфа Груп и еден од луѓето што ја изградија Алфа Банка, една од најголемите руски приватни банки.

Тој е роден во 1964 година во Лавов, тогаш дел од Советскиот Сојуз. И Фридман е санкциониран.

Набргу по руската инвазија на Украина. ЕУ го поврза со руската политичка елита и тврдеше дека има силни врски со администрацијата на Владимир Путин. Фридман ги отфрла таквите обвинувања.

Неговиот случај е дополнително комплициран бидејќи Општиот суд на ЕУ претходно поништи дел од санкциите што важеа против него одреден период, заклучувајќи дека нема доволно докази за некои тврдења. Сепак, ова не значеше автоматски негово трајно отстранување од листата, бидејќи подоцна беа донесени нови одлуки за санкции.

Откако беше покрената можноста Усманов да биде отстранет од листата, Луксембург рече дека во тој случај може да побара и Фридман да биде отстранет. Со тоа, спорот околу олигарх почна да се шири. Ако една земја добие отстранување на едно име како услов за гласање, другите членки можат да побараат истото за луѓето што ги интересираат.

Токму од ова сега се плашат некои европски дипломати.

Зеленски ја предупреди ЕУ
Украинскиот претседател Володимир Зеленски ги повика европските партнери да не попуштаат. Тој конкретно ги спомена Усманов и Фридман и рече дека олигарсите на кои се темели системот на Путин мора да ги почувствуваат последиците од војната.

„Руските олигарси, без кои системот на Путин е незамислив, мора да чувствуваат дека не можат да бидат во мир никаде во светот додека трае оваа војна“, рече Зеленски. Тој додаде дека Усманов и неговите партнери се токму руските бизнисмени кои, ако сакаат да променат нешто, би морале да преземат конкретни чекори против војната.

Зошто е важна целата приказна?

Спорот повеќе не е само прашање дали рускиот милијардер треба да остане под санкции. Француското барање отвори многу поголемо прашање – дали санкциите воведени поради руската агресија врз Украина можат да се користат како адут за преговарање за решавање на сосема различни меѓународни спорови. Во овој случај, станува збор за француски граѓани затворени во Азербејџан.

Во исто време, се демонстрира и слабоста на европскиот систем за донесување одлуки. Бидејќи за продолжување на санкциите е потребна едногласност, секоја поединечна земја-членка може да го држи целиот пакет како заложник на своите барања.

Повеќето членки на ЕУ засега одбиваат да попуштат.