Студентите објавија план од 11 точки за Србија: Лустрација, полициска чистка, РТС

Студентите во Србија објавија политичка програма од 11 точки со која се најавува ослободување на судството и медиумите од политичко влијание, проверки на имотот на јавните службеници, лустрација, отстранување на полицајци поврзани со криминал и отворање на тајни државни договори.

Програмата вклучува и бесплатни учебници, договори на трајно ниво по една година работа, попристапно домување за младите, намалување на цените на лековите и реновирање на руралните клиники. Студентите и претставниците на нивниот изборен список почнаа да го презентираат пред граѓаните на штандови во Војводина.

Програмата беше презентирана во средината на кампањата за предвремени парламентарни избори во Србија на 25 октомври. Српскиот претседател Александар Вучиќ го распушти парламентот и ги распиша изборите повеќе од една година пред предвиденото, а студентското движење официјално го поднесе својот изборен список во понеделник.

Најголемиот предизвик за владеењето на Вучиќ
Студентскиот список произлезе од масовните антивладини протести што започнаа по уривањето на настрешница на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица. Студентите и другите демонстранти ја обвинуваат корупцијата, нетранспарентните државни работи и колапсот на институциите за трагедијата и бараат политичка и кривична одговорност.

Протестите, кои траеја речиси две години, прераснаа во најголем предизвик за Вучиќ откако дојде на власт пред 12 години. Вучиќ ги отфрла обвинувањата за корупција и авторитарно владеење и ги обвинува противниците дека се обидуваат да ја соборат државата со помош на странски сили.

Српскиот претседател објави дека ќе поднесе оставка на 27 септември и ќе се кандидира за премиер на парламентарните избори како лидер на листа собрана околу неговата Српска напредна партија. Студентскиот список, составен од професори, лекари, уметници, експерти и други непартиски кандидати, ќе се обиде да го заврши долгото владеење на Вучиќ, според Ројтерс и Асошиејтед Прес.

Студентскиот план е поделен на три целини: „Србија или мафијата“, „Знаењето е моќ“ и „Србија расте со нас“.

Србија или мафијата
Првите четири точки се однесуваат на борбата против корупцијата, реформата на судството, полицијата и медиумите.

1. Ослободување на судовите и обвинителите
Студентите предлагаат формирање на специјална обвинителска полициска сила која независно ќе истражува корупција и ќе ги апси одговорните без политички опструкции. Тие најавуваат ослободување на судиите и обвинителите од политички притисок и сеопфатен преглед на работата на Министерството за внатрешни работи.

Службениците и членовите поврзани со организираниот криминал ќе бидат отстранети од полициските сили, а полицајците кои го прекршиле законот за време на нивниот третман на студентите и граѓаните на протестите, исто така, ќе бидат отпуштени.

2. Потврда на имотот и лустрација на јавните службеници
Планот предвидува закон за потеклото и конфискацијата на нелегално стекнатиот имот и зајакнување на Даночната администрација. Целта е да се испита имотот на јавните службеници и да се вратат нелегално стекнатите јавни пари во државниот буџет.

Студентите, исто така, најавуваат утврдување на одговорноста на сите оние кои ја злоупотребиле својата позиција, учествувале во корупција или ги прекршиле човековите права, Уставот и законите.

3. Отворање договори и ревизија на државни проекти
Сите државни договори, спогодби и процедури за јавни набавки ќе бидат достапни за јавноста. Студентите сакаат да ја зајакнат Државната ревизорска институција и да ги разгледаат нетранспарентните и преплатените инфраструктурни проекти.

Особено, тие споменуваат тајни договори, посебни закони донесени за поединечни проекти и работни места каде што биле пропуштени роковите.

4. Ослободување на медиумите
Студентите најавуваат деблокирање и деполитизација на Регулаторната агенција за електронски медиуми (РЕМ) и „ослободување на РТС“. Тие исто така ќе ја разгледаат одговорноста на новинарите и раководството на државните и приватните телевизиски станици за дискриминација и ширење говор на омраза.

Програмата предвидува запленување и прераспределба на националните фреквенции и зајакнување на улогата на Советот за печат во надзорот на работата на печатените медиуми.

Знаењето е моќ
Вториот дел вклучува деполитизација на јавниот сектор, реформа на образованието и транзиција кон економија на знаење.

5. Професионално вработување во јавниот сектор
Студентите сакаат да се укинат партиските вработувања и да се воведат строги конкурси. Според нивниот план, јавните претпријатија треба да бидат управувани од докажани експерти, наместо од партиски персонал, со построг финансиски надзор на нивното работење.

6. Бесплатни учебници
Програмата предвидува модернизација на образованието, развој на критичко размислување и попрактично знаење. Сите ученици од основно и средно образование би добивале бесплатни учебници, без оглед на нивното место на живеење, а професионалните патувања и воннаставните активности би станале финансиски подостапни.

7. Поддршка за претприемачите и земјоделците
Студентите предлагаат посилни врски меѓу универзитетите, институтите и професионалните здруженија со економијата. Стартапите, домашните претприемачи и земјоделците би добиле поголема поддршка за да може Србија да се откаже од економскиот модел базиран на евтина работна сила.

Србија расте со нас
Последните четири точки се однесуваат на работничките права, безбедноста на храната, домувањето и здравствената заштита.

8. Договор на трајно вработување по 12 месеци
Студентите сакаат да го изменат Законот за работни односи и да го намалат максималното дозволено времетраење на привремената работа од две години на една година. Тие тврдат дека ова би ја зголемило безбедноста на вработените и би ја намалило можноста за уцена.

9. Укинување на монополот на лобистите за увоз
Планот најавува сузбивање на монополот и привилегираната позиција на увозните и другите интересни групи кои, според студентите, влијаат на разликата меѓу цените на производителот и малопродажните цени.

Земјоделското земјиште и водата би добиле статус на заштитени национални добра со цел да се зачува безбедноста на храната.

10. Попристапно домување
Студентите предлагаат станови со поволни кирии и можност за купување, како и даночни олеснувања за младите семејства и вработените во образованието и здравството. Целта е да се олесни решавањето на станбеното прашање, основањето семејство и младите луѓе да останат во Србија.

11. Поевтини лекови и лекар во секое село
Последната точка предвидува државна контрола и значително намалување на цените на лековите, реновирање на селските амбуланти и здравствени центри и вработување на млади лекари и медицински техничари.

Студентите тврдат дека ова би ја направило основната здравствена заштита достапна за жителите од сите делови на Србија.