Зошто Кина не е толку моќна како што мисли Западот?

Претседателот Кси Џинпинг сака да ја проектира Кина како моќен трговски партнер – или опасен противник – на речиси секоја земја што се надева дека ќе биде успешна во 21 век. „Подем на Истокот и пад на Западот“ е неговото мото. Како што кинескиот раст забрза и западните политичари се загрижени за тоа како да одговорат, тоа стана и национална фраза.

Но, меѓу кинескиот народ – и сè повеќе во канцелариите и одборите во Европа – почнува да се раскажува поинаква приказна: маршот на Пекинг кон глобална економска доминација можеби не е непобедлив. Кина успева да оствари само слаб раст на БДП откако задоцнето се ослободи од пандемските ограничувања. Пазарот на недвижнини е во криза, а невработеноста кај младите се искачи на опасни нивоа, при што во една проценка изнесува 50 проценти. Приватните претприемачи се повеќе живеат во страв од тоа што државата ќе им направи на нивните бизниси, а потрошувачите престанаа да трошат на начинот на кој трошеа во добрите времиња пред Ковид.

Во Шангај, Лондон и Њујорк кинеските и странските бизниси сега се борат со новото сценарио: Што ако забавувањето е тука за да остане? „Ризиците од голема економска криза во Кина или можеби поверојатно непосредна стагнација во одржливиот економски раст се зголемуваат“, изјави за ПОЛИТИКО Џејкоб Киркегард, виш соработник во Институтот за меѓународна економија Петерсон.

Она што се случува со кинеската економија е многу важно за светот. Според најновите статистички податоци, кинеската економија пораснала со слабо темпо во вториот квартал од оваа година, при што БДП е само 0,8 отсто зголемен во април-јуни во однос на претходниот квартал. На годишно ниво, БДП се зголеми за 6,3 проценти во вториот квартал – под прогнозата од 7,3 проценти.

Овие бројки сè уште се далеку поздрави отколку што можат да се пофалат повеќето западни економии. Но, неизвесната перспектива ги зголемува сомнежите за тоа како Пекинг ќе му пристапи на Западот. Засега, дилемата сè уште не е  дали Кси ќе покаже попријателски лик или наместо тоа, потешките економски времиња ќе ги охрабрат тврдокорните позиции на Комунистичката партија да бараат критични точки со САД или Европа за да го одвлечат вниманието на јавното мислење и да го зајакнат националистичкото чувство.

Дури и лидерите на Комунистичката партија не го кријат својот проблем. На нивната годишна предлетна средба на Политбирото, на која се поставува тонот за економската работа за остатокот од годината, партиските претставници оценија дека економијата „се соочува со нови тешкотии и предизвици, главно поради недоволната домашна побарувачка, тешкотиите во работењето на некои претпријатија, многу ризици и скриени опасности во клучните области и мрачна и сложена надворешна средина“, државната новинска агенција Ксинхуа го цитираше Политбирото.

Во Европа, како и во САД, владите радикално ги преоценуваат сопствените економски ранливости. Руската инвазија на Украина ги шокираше владите на ЕУ и ги принуди да ја ревидираат нивната зависност од синџирите на снабдување контролирани од потенцијално непријателски режими. Европа главно се одвои од увозот на руски фосилни горива, но останува зависна од Кина за критичните суровини што ги сочинуваат компонентите на батериите кои ќе бидат од витално значење за транзицијата на зелената енергија, меѓу другите области.

Западните лидери, од Урсула фон дер Лајен во ЕУ до американскиот претседател Џо Бајден, сега рутински зборуваат за економско „де-ризик“ од Кина. Опасноста од премногу тесно поврзување со кинеската економија го погоди и Олаф Шолц, кој традиционално се смета за водечки европски гулаб во политиката кон Кина.

Зад затворени врати на октомврискиот самит на Европскиот совет минатата година, Шолц ги сподели своите стравови за изгледите на Кина. Говорејќи непосредно пред неговото прво патување како германски лидер во Пекинг, тој им рече на своите колеги од ЕУ дека може да се предизвика „масовна финансиска криза“ доколку Пекинг не успее да се справи со својата имотна криза.

Новата италијанска премиерка Џорџија Мелони се подготвува да се повлече од договорот според кој Рим прифати да биде дел од глобалниот инфраструктурен план на Кси, Иницијативата „Појас и пат“. И владата на Емануел Макрон, францускиот претседател, во последниве недели зазеде покритична линија кон Пекинг, особено поради нејзиниот став кон Украина.

Наспроти тоа, владата во Пекинг сега е фокусирана на ангажирање со Западот на помалку студен начин, дури и кога станува збор за нејзиниот голем ривал во Вашингтон. Неколку американски функционери – од државниот секретар Ентони Блинкен до министерката за финансии Џенет Јелен – ја посетија Кина во последниве месеци, а секретарката за трговија Џина Раимондо се очекува да замине подоцна ова лето. Во подготовка е и самит ЕУ-Кина.

Пекинг, исто така, сака да ги увери приватните бизниси во Кина, но се чини дека тоа не функционира.

„Она што го видовме беше всушност намалување на целокупното ниво на доверба“ меѓу 570 компании од ЕУ кои работат во Кина, кои учествуваа во неодамнешното истражување, според Јенс Ескелунд, претседател на Стопанската комора на ЕУ во Кина. „И многу од тоа е поврзано со зголеменото ниво на неизвесност каде се наоѓа Кина, особено за кинеската економија“, рече Ескелунд, чија комора претставува 1.700 претежно европски компании и ентитети во Кина.

Кси постојано демонстрираше предност за државниот сектор. Неговите најрадикални потези против приватниот сектор беа насочени кон технолошките гиганти, иако тие нашироко се сметаат за најдобра надеж за Кина да се натпреварува со Западот. Гледајќи на Кси, кинеската бирократија ја урна мултинационалната платформа за е-трговија на милијардерот-основач на Alibaba, Џек Ма, го ограничи развојот на онлајн игри и часови за приватни туториал и наметна силно регулирани податоци дури и за странски компании.

Некои западни компании веќе бараат шанса на друго место. Според Ескелунд, шеф на комората на ЕУ, 11 отсто од анкетираните бизниси минатата година рекле дека размислуваат дали да ја напуштат Кина. Годинава, точно ист дел од компаниите изјавија дека веќе донеле одлука да си одат.

„Кога седите во економија која расте 10 проценти годишно, тоа е добро за сите“, рече Ескелунд. „Ако успорите на 5 проценти, 5,5 проценти, тогаш ќе има сектори во економијата кои нема да растат на истиот начин како порано“.

Кси има стекнато огромна лична моќ на врвот на политичкиот систем на Кина. Од него во голема мера ќе зависи дали Кси-кономиксот ќе функционира на крајот. (Политико)