Томас Вајц за реформите: Дајте реални и опипливи резултати, итно и без одлагање!

Од суштинско значење за европската интеграција на земјата, особено во контекст на новата геополитичка реалност, е сите политички актери, а особено Владата, да постигнат опипливи резултати во клучните области, додека во исто време ЕУ и нејзините земји-членки мора да ги исполнат своите обврски, целосно да ја поддржат земјата, вклучително и преку активен дипломатски ангажман за да ѝ помогнат да напредува во исполнувањето на своите обврски.

Ова го изјави европратеникот Томас Вајц во врска со нацрт-извештајот за Северна Македонија за 2025 година. Тој ќе биде презентиран пред Комитетот за надворешни работи (АФЕТ) на Европскиот парламент на 26 февруари. Амандманите можат да се предложат до 6 март.

Според Вајц, постои итна потреба од поголема политичка волја во Северна Македонија за надминување на моменталниот застој околу усвојувањето на уставните измени. Се повикува „Европскиот совет јавно и недвосмислено да сигнализира дека има намера да донесе позитивна одлука за брзо и безусловно преминување во следната фаза од пристапните преговори со Северна Македонија, откако ќе бидат исполнети условите утврдени во неговите заклучоци од 18 јули 2022 година“.

Исто така, се зема предвид Договорот за добрососедство, пријателство и соработка меѓу Бугарија и Северна Македонија, потпишан во 2017 година.

„Северна Македонија во моментов е во тешка позиција, бидејќи процесот на пристапување е блокиран. И покрај некои позитивни реформи, напредокот во реформската агенда на ЕУ, особено во клучните области како што се владеењето на правото, судските реформи и борбата против корупцијата, е недоволен. Ова се должи на изборната кампања, ограничените капацитети во јавната администрација и недостатокот на долгорочна политичка посветеност“, вели Вајц.

Според Вајц, одржливиот пат кон членство во ЕУ зависи од враќањето на јавната доверба преку решителни реформи за владеење на правото, силни и независни медиуми, конструктивна меѓупартиска соработка и ефикасен парламентарен надзор. 

„Северна Македонија ја има мојата целосна поддршка на нејзиниот пат кон ЕУ. Со нетрпение очекувам да изградам стабилно, конструктивно, проевропско, продемократско и проширено мнозинство за извештајот за време на претстојните преговори во Европскиот парламент“, додаде тој.

Во своето објаснување на текстот на извештајот, Томас Вајц вели:

„Не е постигнат напредок во однос на уставните измени поради загриженост за можни понатамошни блокади на билатерална основа или барања од соседна земја. Постои итна потреба од зголемена политичка волја од двете страни за надминување на овој ќор-сокак. Во време на длабоки промени во меѓународниот поредок што Европа ги знае – особено во однос на агресивната војна на Русија против Украина, невидената неизвесност околу иднината на трансатлантскиот сојуз и пошироките закани за меѓународниот поредок заснован на правила – од суштинско значење е Европа да остане обединета. Нема простор за двосмисленост. Наспроти оваа геополитичка позадина, може да се појават можности за нов импулс и забрзување на процесот на пристапување. Овој процес во сите околности ќе остане базиран на заслуги и цврсто поврзан со напредокот врз фундаменталните принципи, особено владеењето на правото. Затоа е од суштинско значење сите политички засегнати страни во Северна Македонија, особено владата и пратениците од владејачкото мнозинство, да го сфатат ова чувство на итност и без понатамошно одложување да почнат да испорачуваат опипливи, веродостојни и реални резултати во овие клучни области“.

Нацрт-извештајот треба да се смета за почетна точка за преговори, но не ги вклучува сите прашања што ќе бидат опфатени во конечниот извештај што треба да го усвои Европскиот парламент. Документот ја нагласува потребата од „политичка посветеност, вклучително и за потребните уставни амандмани, конструктивна меѓупартиска соработка и ефективна парламентарна контрола, со цел да се постигне напредок на патот на реформите“. Во него се повикува на доследна посветеност на дијалогот и соработката со соседните земји.

Се поздравува напредокот во Коридорите 8 и 10, но се посочува на потребата од повеќе инвестиции во транспортот, енергетската инфраструктура и законодавството за животна средина.

Во извештајот се повикува на спроведување на преостанатите препораки на ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија. Исто така, се повикува на поголема транспарентност во финансирањето на политичките партии и политичкото рекламирање.

Со загриженост ја забележува зголемената концентрација на сопственост на медиумите и се изразува загриженост за кампањите за дезинформации што ги доведуваат во прашање демократските вредности и целта на земјата за членство во ЕУ.

Извештајот ја нагласува потребата од продолжување на работата за подобрување на состојбата на немнозинските заедници, вклучително и во однос на употребата на јазиците, како и за борба против дискриминацијата и промовирање на различноста. Исто така, се изразува загриженост дека судството, независноста на судовите и обвинителите, како и напорите за зајакнување на владеењето на правото и антикорупциската рамка не напредувале доволно.

Вајс со загриженост забележува дека не е постигнат никаков напредок во спречувањето и борбата против корупцијата и дека корупцијата останува широко распространета во многу области. Апелира за доследна посветеност на дијалогот и соработката со соседните земји со цел зајакнување на регионалната стабилност и промовирање на меѓусебната доверба. Тој наедно ја нагласува важноста на прекуграничните врски, како што се коридорите 8 и 10 од Трансевропската транспортна мрежа (TEN-T).

Еве некои од поинтересните забелешки на Вајц:

-Парламентарниот надзор врз извршната власт треба дополнително да се зајакне;

-Сеопфатната изборна реформа е сè уште задоцнета; 

-Изразува загриженост во врска со кампањите за дезинформации кои ги доведуваат во прашање
демократските вредности и целта на земјата за членство во ЕУ;

-Повикува на истраги и конечни пресуди во случаите на корупција на високо ниво
што би можело да послужат како пример дека корупцијата се решава на сите нивоа и дека
нема да има неказнивост;

-Изразува загриженост дека судскиот систем, независноста на судовите и обвинителството и оценува дека напорите за зајакнување на владеењето на правото и антикорупциските рамки не напреднале доволно;

-Ја пофалува силната усогласеност на Северна Македонија со надворешната, безбедносната и
одбранбената политика на ЕУ, но сепак ја повикува владата, во случаи на сомнеж, да се усогласи со ставот на мнозинството во рамките на ЕУ;