Уништувањето на АВАКС од иранска ракета е непријатен удар за САД

Уништувањето на авионот „Е-3 Сентри“ на американските воздухопловни сили во иранскиот напад врз воздухопловната база во Саудиска Арабија би можело да ги наруши способностите на САД да ги забележат дојдовните ирански закани од далечина, велат аналитичарите.

Драматичните слики од уништениот авион, геолоцирани од Си-Ен-Ен, ја покажуваат неговата скршена опашка и неговата јасна ротирачка радарска купола – критичен дел од воздушниот систем за предупредување и контрола, или АВАКС – на земја, во воздухопловната база Принц Султан.

Губењето на АВАКС е „сериозен удар врз (американските) можности за надзор“, рече воениот аналитичар на CNN, Седрик Лејтон, поранешен полковник на американските воздухопловни сили кој летал со авионот.

„Тоа потенцијално може да влијае на (американската) способност да контролира борбени авиони и да ги насочува кон нивните цели или да ги заштити од ангажмани на непријателски авиони и ракетни системи“, рече тој.

АВАКС овозможува воздушен мониторинг на до 310.000 квадратни километри бојно поле од земјата до стратосферата и со децении е витална компонента на американските борбени сили. Флотата од 17 „E-3“ и искуството на Америка во нивното користење во текот на годините, аналитичарите го сметаат за голема предност што ја ужива Вашингтон.

Слики од уништениот авион почнаа да се појавуваат на страниците на социјалните медиуми во текот на викендот. Си-Ен-Ен ги геолоцираше сликите во воздухопловната база во централна Саудиска Арабија споредувајќи ги со сателитска снимка од 11 март, која го прикажува авионот „E-3“ на истата локација на неодамнешните фотографии.

Во нападот врз воздухопловната база се повредени најмалку 10 припадници на американските сили. Не се пријавени жртви. Оштетен е и авион-танкер на американските воздухопловни сили, велат извори.

Самиот авион „Е-3“ е моќен воздушен команден пункт, како и платформа за надзор.

Може да следи околу 600 цели истовремено, од други авиони, до ракети, до големи беспилотни летала, па дури и до тенкови на бојното поле.

Персоналот на „Е-3“ може да ги пренесува тие информации до командантите во театарот, до бродовите на море или назад до Пентагон во реално време.

Во меѓувреме, контролорите на АВАКС можат да ги насочуваат борбените авиони-пресретнувачи кон дојдовните закани или да испраќаат напаѓачки авиони за поддршка на копнените трупи под оган.

Во тековниот конфликт, „E-3“ може да го види дојдовниот ирански дрон „Шахед“ лансиран на 320 километри оддалеченост, околу 85 минути порано од копнениот радар.

Бидејќи се мобилни, АВАКС можат брзо да се движат кон нови кризни области и во моментов се потешка цел за противниците отколку фиксните копнени радари.

Аналитичарите во понеделникот се запрашаа како САД дозволија „E-3“ да стане ранлив на ирански напад. И да не биде заштитет. Можеби Иран имал информации каде се наоѓаа важните американски средства. Во таа насока се споменува Русија.

Нападот покажува дека Иран е селективен во напаѓањето на ограничени цели со висока вредност со силите што ги има. Иран ја таргетира радарската и сателитската комуникациска инфраструктура на други американски бази низ регионот од почетокот на војната.

Аналитичарите, исто така, ја забележаа големината и староста на американската флота „Е-3“ и оптоварувањето што операциите на Блискиот Исток го вршат врз неа.

„Е-3“ е во ограничена понуда во американската флота, само 17 на располагање на почетокот на годината. Тоа се помалку АВАКС од бомбардерите „Б-2“ (20).

И тие се стари. Првиот авион се приклучи на флотата на воздухопловните сили во 1978 година, а американската флота се намали од 32 авиони во 2015 година.

Авионите со четири мотори, базирани на комерцијалната конструкција на авионот „Боинг 707“, носат екипаж од четири лица, плус 13 до 19 специјалисти за мисија, број што може да варира во зависност од специфичната задача, според воздухопловните сили.

Авионите чинеа околу 270 милиони долари во фискалната 1998 година, што е околу 540 милиони долари денес.

Покрај САД, Саудиска Арабија, Франција и Чиле го користат „Е-3“, а НАТО има свои заеднички сили од 14.

Американското воздухопловство бара замена за застарената флота, но Пентагон сè уште не се одлучил за платформа иако некои прототипови се во развој.