Превозниците од Западен Балкан утре на средба во Скопје: Престојот во Шенген да се мери во часови

Превозниците од Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора очекуваат Европската комисија наскоро да закаже состанок за проблемот со ограничениот престој на професионалните возачи во Шенген зоната, додека нови разговори на претставници на превозници од четирите земји се закажани за вторник (11 август) во Скопјe.

Во интервју за Бизнис.рс, претседателот на Здружението за меѓународен транспорт на Србија, Неѓо Мандиќ, наведува дека барањата се делумно намалени за да се овозможи брзо преодно решение, но дека тоа мора итно да се воведе.

Преодното решение што го предлагаат е 90-те дена престој во Шенген да се сметаат во часови, а не во календарски денови, со нов почеток на пресметката од денот на воведувањето на таков систем. На овој начин, би се сметало вистинското време поминато на Шенген територијата, а денот на влез и денот на излез нема автоматски да се сметаат како цели денови.

Според правилата, денот на влез се смета како прв ден на престој, додека денот на излез се смета како последен. Како што објаснува Мандиќ, професионалните возачи честопати губат цел ден од својот престој поради чекање на границите, иако остануваат на Шенгенската територија само неколку часа.

Според него, превозниците го анализирале реалното време што возачите го поминуваат на Шенгенската територија и утврдиле дека нивниот престој е значително пократок од 90-те дена дозволени според правилото „90 дена за 180 дена“.

„Кога ги пресметавме повторно часовите што ги поминуваат, откривме дека нашите возачи имаат помеѓу 65 и малку повеќе од 80 дена вистински престој, и сите тие надминале 90 до 120 дена според евиденцијата и сите тие се во прекршок. Во суштина, сепак, тие не поминале повеќе од 60, 70 или 80 дена на Шенгенската територија“, вели Мандиќ.

Според него, проблемот настанува токму поради деновите што се „губат“ при влегување и излегување од Шенгенската зона. Возач кој влегува неколку часа пред полноќ поради чекање во ред практично го губи целиот тој ден, а ако ја премине границата по полноќ, се смета и следниот ден.

Како конечно решение, превозниците бараат професионалните возачи целосно да бидат ослободени од ограничувањето за престој или дозволениот период да се зголеми на 130 дена. Како трета можност, Мандиќ го споменува воведувањето долгорочни професионални визи, кои, во согласност со визната стратегија, би се добивале електронски, без да се оди во амбасада. Според него, ова трајно би го решило проблемот со престојот во Шенген.

Тој исто така потсетува дека четири земји испратиле ново писмо до Европската комисија минатата недела, откако на последниот состанок на техничката работна група не бил постигнат напредок во решавањето на проблемот.

„Побаравме од Европската комисија итно да ни закаже состанок. Го предложивме Белград, но рековме дека нема проблем да дојдеме во Брисел.“

Според него, Европската комисија им одговорила на превозниците дека тројцата надлежни директори на Директоратот на ЕУ за мобилност и транспорт, со кои водат разговори, моментално се на одмор и ќе се вратат на 12 август. По нивното враќање, превозниците очекуваат да биде закажан состанок. Превозниците инсистираат разговорите да се водат во живо, а не преку интернет, бидејќи претходните состаноци во тој формат не донесоа конкретни предлози или напредок во решавањето на проблемот.

Во меѓувреме, претставници на превозници од четири земји ќе се сретнат утре во Скопје, каде што ќе се договорат за понатамошните чекори.

Превозниците имаат дополнителни очекувања од 1 септември, кога е закажан состанок на земјите-членки на Шенген, каде што професионалните возачи ќе бидат единствената точка на дневен ред.

Долгогодишниот проблем со престојот на професионалните возачи дополнително ескалираше по почетокот на Системот за влез/излез (EES), кој стана целосно оперативен на надворешните граници на Шенген од 10 април 2026 година.

Електронската евиденција за влез и излез овозможи строга контрола на правилото за максимален престој од 90 дена во период од 180 дена, па професионалните возачи кои го надминуваат дозволениот лимит сега се соочуваат со казни, забрани за влез, па дури и депортација.

Генералната секретарка на Здружението на работодавачи на транспортни компании на Македонија „Макам-транс“ Билјана Муратовска за „Косово онлајн“ изјави дека темата на состанокот е дефинирање на понатамошните чекори во комуникацијата со администрацијата во Брисел во врска со решението на проблемот.

Таа потсети дека на состанокот одржан на 4 август, Работната група на Европската комисија предложила привремен модел кој не бара законски измени – престојот на возачите од Западен Балкан да се пресметува во часови, што би им овозможило на околу 80 отсутни возачи да останат подолго од моментално пропишаните 90 дена.

„Ова би се постигнало исклучиво со прецизирање на методот на пресметка, без потреба од измени на законот. Начелно е договорен состанок на претставници на превозници од Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора во Скопје за 11 август 2026 година, со цел дефинирање на понатамошните чекори на здружението и комуникација со администрацијата во Брисел“, рече Муратовска.

Помошникот-директор на Српската стопанска комора, Бојан Станиќ, истакнува дека евентуалната блокада на границите организирана од транспортните компании од Западен Балкан нема многу да влијае на Европската Унија (ЕУ), но би предизвикала парализа на српската економија, особено на извозно ориентираните компании.

„Граничните блокади се она што ни треба најмалку сега, а тоа навистина би предизвикало парализа на нашата економија, особено во делот кога зборуваме за извозна ориентација, имајќи предвид дека сме многу повеќе зависни од европскиот пазар, односно пазарот на Европската Унија, отколку обратно. Секако, и тие се зависни до одреден степен, имајќи предвид дека нашите добавувачи претставуваат сигурни партнери за своите компании и придонесуваат за нивната конкурентност“, изјави Станиќ за „Косово онлајн“.