Мрачни прогнози на светскиот пазар на жито, се заканува ли недостиг?

Дали светот ќе се соочи со недостиг на пченица и дали ќе има зголемување на цените на житото на светскиот пазар?
Имено, Украина и Русија, како што најавуваат локалните аналитичари, најверојатно ќе произведуваат и извезуваат помалку жито оваа година отколку во претходните години, што би можело да предизвика недостиг од повеќе од една четвртина од светските потреби, пишува украинскиот портал 24.ua.

Русија и Украина се меѓу петте најголеми извозници на жито во светот, а Чикашката берза, како најважна берза за пченица, веќе регистрираше пораст на цената од 15 проценти, додека украинските аналитичари сметаат дека, доколку ситуацијата не се подобри, тоа би можело да доведе до раст од дури 25 до 30 проценти.

Овие мрачни прогнози предизвикаа вистинска паника, пред сè, кај најголемите азиски увозници како што се Индија, Бангладеш и Индонезија, кои веќе се свртуваат кон пазарите на Австралија, Канада, САД, како и Романија и Бугарија, а особено алармот заѕвони во Африка, која најмногу увезува жито од Украина и Русија, и се плаши дека, покрај недостатокот на жито, ќе следат нови зголемувања на цените, со кои нема да можат да се справат, пишува Јутарњи лист.

Русија заработува од извозот на жито над 15 милијарди долари, а Украина околу 22 милијарди долари годишно. Сега се претпоставува дека двете земји би можеле да изгубат најмалку една третина од сегашниот род ако продолжи оваа ситуација, што сигурно ќе има влијание врз светскиот пазар на жито. Мора да се признае, некои аналитичари велат дека овој недостиг би можел да се покрие од други пазари, но цените ќе бидат повисоки поради зголемената побарувачка и поскапиот транспорт, иако украинскиот бизнис портал РБК наведува дека тамошните аналитичари веруваат дека е практично невозможно да се компензираат изгубените количини од други добавувачи, ако реалната „загуба“ ги надмине предвидените 15 проценти.

За ова постојат неколку причини. Прво, поради постојаните руски напади врз Украина, земјоделското производство во таа земја е секако намалено, бидејќи дел од обработливото земјиште не може ниту да се обработува поради воениот конфликт, а Русија, особено во последните недели, интензивно ги гранатира главните украински пристаништа на Црното Море – Одеса, Чорноморск, Јужни, Николаев, и на Дунав Измаил и Рена (кои и онака се надвор од функција поради драматично ниските нивоа на водата ова лето) преку кои оди речиси 80 проценти од извозот на жито од Украина. Поради овие напади, пишува порталот 24.ua, извозот на жито од Украина во август се намалил за 75 проценти во споредба со истиот период во 2024 година, пренесува СЕЕбиз. Според порталот, поради запирањето на пристаништето, украинските производители веќе се во загуба од околу 3 милијарди долари, поради што Киев се обратил до Брисел за помош.

Според украинскиот министер за земјоделство, Тарас Висоцки, ако пристаништата останат блокирани, приближно 30 милиони тони украински земјоделски извоз може да не стигнат до светските пазари. Висоцки наведува дека, доколку ова продолжи, Украина нема да има доволно капацитет за складирање за новата жетва веќе во ноември, а глобалните цени на храната ризикуваат зголемување од најмалку 25-30 проценти, а во моментов, пишува порталот Медуза, извозот на руска пченица преку пристаништето Новоросијск е практично целосно суспендиран бидејќи беше „оштетено“ во неодамнешните украински напади, што би можело да влијае на целиот глобален пазар.

Затоа, Киев преговара за копнени извозни рути со Романија, Полска, Унгарија, Словачка и Молдавија, но ваквите пратки се поскапи од морските пратки и честопати се непрофитабилни, бидејќи транзитните „маржи“ се преголеми, според украинскиот портал РБК Украина.

Во исто време, се проценува дека руските испораки овој месец би можеле да бидат помалку од половина од просекот во последните пет години. Поради постојаните украински напади врз руската нафтена инфраструктура и рафинерии, Русија доживува сериозен недостиг на гориво, вклучително и за земјоделска механизација. Затоа, како што вели независниот руски економски експерт Игор Липшик, горивото се рационализира и за земјоделството, а проценките се дека дури 10 до 20 проценти од родот би можел да скапе на полињата, а се очекува извозот на жито да падне за 15 проценти во споредба со 2024 година. Поради сето ова, руските независни економски аналитичари најавуваат дека инфлацијата ќе се искачи на десет проценти, а дека се очекува цената на основните прехранбени производи да се зголеми за над 25-30, а некои и до 50 проценти.

Дури и пред овие напади врз руските рафинерии, Рускиот сојуз на извозници и производители на жито предупреди дека недостигот на руски залихи на пченица оваа сезона би можел да достигне 30-35 милиони тони – околу 15 проценти од обемот на глобалната трговија, според порталот Медуза. 

Според аналитичарите во истражувачката компанија „СовЕкон“, објавува РБК Украина, доколку Азовското Море остане затворено за сообраќај поради војната и пристаништето Новоросијск не може да се „оживее“, Русија можеби нема да може да испорача од 5 до 10 милиони тони пченица на светскиот пазар во втората половина од оваа година, додека минатата година Русија извезе над 61 милион тони жито, вклучувајќи 46 милиони тони пченица, пренесува регионалниот бизнис портал СЕЕбиз.