Македонија одвојува 2,13 отсто од БДП за одбрана: Извештај на НАТО

Европа и Канада ги зголемија своите трошоци за одбрана за една петтина минатата година, според годишниот извештај на НАТО објавен во четвртокот, и покрај значителниот јаз во трошоците во рамките на Алијансата.

Како знак за тоа како руската агресија и заплашувањето на Доналд Трамп ги туркаат сојузниците да трошат повеќе за одбрана, сите 32 членки на НАТО ја исполнија целта за трошоци од 2 проценти од БДП во 2025 година, покажа анализата. Трошоците за минатата година во извештајот се базираат на проценките на НАТО.

Вкупните трошоци за одбрана изнесуваа 1,4 билиони долари, што е зголемување од 6 проценти во однос на 2024 година.

„Ова покажува дека сојузниците на НАТО ја препознаваат нашата променета безбедносна средина и потребата да ги исполниме нашите колективни обврски“, напиша генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, во извештајот. „Очекувам самитот на НАТО во Анкара овој јули да се надогради на нашите достигнувања во 2025 година. Нема простор за самодоволство и нема време за губење“.

Сепак, извештајот откри големи несовпаѓања во трошоците меѓу сојузниците.

Во 2025 година, Шпанија, Португалија, Албанија, Белгија и Канада потрошија најмал дел од својот БДП за одбрана – сите по 2 проценти. Македонија е во втората половина од 31. земја членка: таа има потрошено 2,13 отсто од БДП и е на 17. место.

Полска имаше највисоки трошоци како процент од БДП во алијансата, со 4,3 проценти, додека Литванија, Латвија, Естонија и Данска се далеку над 3 проценти.

Луксембург, Белгија и Словенија ги зголемија своите трошоци најмногу на годишно ниво во апсолутни бројки, додека трошоците се намалија во Унгарија, Чешка и САД.

„Бројките зборуваат сами за себе. Постигнавме значителен напредок во инвестициите во одбраната, а НАТО никогаш не бил посилен“, рече генералниот секретар Марк Руте на презентацијата на извештајот на Алијансата за 2025 година, додавајќи дека продолжувањето на овој тренд ќе биде приоритет во наредните години.

Помеѓу 2024 и 2025 година, Европа и Канада ги зголемија своите трошоци за одбрана за 19 проценти на 574 милијарди долари, се наведува во извештајот, додека трошоците на САД се намалија маргинално на 838 милијарди долари. Уделот на САД во вкупните трошоци за одбрана на НАТО се намали од 64 проценти на 59 проценти минатата година.

Во меѓувреме, трошоците на Европа и Канада за голема опрема се зголемија за 34 проценти минатата година, се наведува во извештајот. Како дел од нивните вкупни трошоци за одбрана, Грција потроши најмногу за персонал, Албанија најмногу потроши за инфраструктура, Белгија најмногу потроши за операции и одржување, а Луксембург најмногу потроши за опрема и истражување.

Минатата година, земјите-членки на НАТО се согласија да ја зголемат својата цел за трошоци за одбрана на 5 проценти од БДП до 2035 година под притисок на Трамп.

На презентацијата на извештајот, Руте беше прашан од многу новинари во Брисел како може да зборува за посилно НАТО од кога било досега, кога има очигледни сериозни внатрешни несогласувања – на пример, со заканата на САД за заземање на Гренланд, а сега и со острите критики на американскиот претседател Доналд Трамп кон сојузниците за тоа што не ѝ дошле на помош на Америка во нападот врз Иран. Во четврток, Трамп напиша дека сојузниците не направиле „апсолутно ништо за да помогнат во справувањето со оваа луда нација“ (Иран), додавајќи дека на САД навистина не им се потребни, но дека „ќе го паметиме овој важен момент“. Руте одговара дека мислењата во НАТО никогаш не се целосно исти, бидејќи тие се демократии, но дека алијансата е посилна поради значително поголемите инвестиции во одбраната, што, според него, не би се случило без американскиот претседател.

Сепак, позициите за нападот врз Иран се очигледно многу различни. Според „Фајненшел тајмс“, Руте беше критикуван од европските лидери за одбрана на нападот во неодамнешните интервјуа и за повикување на сојузниците да одговорат на повикот на Трамп за соработка и заштита на превозот низ Ормутскиот теснец. Во Европа велат дека прво ќе биде неопходен прекин на огнот, а германскиот претседател Франк-Валтер Штајнмаер, на пример, ги обвини вклучените во војната дека направиле „катастрофална политичка грешка“. Руте одговори дека нуклеарната програма на Иран долго време е проблем за алијансата и дека Иран, со нападот врз американско-британската база на островот Диего Гарсија во Индискиот Океан, ја покажал способноста на ракетите што можат да стигнат до сојузниците. (Н.В.)