Извештајот за Македонија денес на расправа во Европскиот парламент

Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент денес го разгледува нацрт-извештајот за Северна Македонија за 2025 година. Во извештајот, подготвен од Томас Вајц, се наведува дека постои итна потреба од поголема политичка волја за надминување на сегашниот ќорсокак околу усвојувањето на уставните измени. Во секој случај, процесот ќе остане заснован на заслуги и цврсто поврзан со напредокот во однос на основните принципи, особено владеењето на правото, изјави европратеникот пред неколку дена кога текстот беше објавен.Амандмани можат да се предложат до 6 март.

Во извештајот се повикува „Европскиот совет да испрати јавен и недвосмислен сигнал дека има намера да донесе брза и безусловна позитивна одлука за премин во следната фаза од преговорите за пристапување со Северна Македонија, откако ќе бидат исполнети условите утврдени во неговите заклучоци од 18 јули 2022 година“. Исто така, се зема предвид и Договорот за добрососедство, пријателство и соработка меѓу Бугарија и Северна Македонија, потпишан во 2017 година.

Следните чекори се: презентирање на извештајот пред Комитетот за надворешни работи (AFET) на 26 февруари, преговори со сите политички групи во март и април, гласање во Комитетот AFET во мај и последователно гласање на пленарна седница пред летната пауза на ЕП.

„И покрај некои позитивни случувања, напредокот во агендата за реформи поврзана со ЕУ во клучните области како што се владеењето на правото, судските реформи и борбата против корупцијата останува недоволен. Унапредувањето на реформите во областа на владеењето на правото не е само од суштинско значење за приближување кон членството во ЕУ, тоа е исто така клучно за зајакнување на демократските институции кои ефикасно им служат на сите граѓани. Одржливиот пат кон членство во ЕУ зависи од враќањето на јавната доверба преку решителни реформи во областа на владеењето на правото, силни и независни медиуми, конструктивна меѓупартиска соработка и ефикасен парламентарен надзор. Постои итна потреба од поголема политичка волја за надминување на сегашниот застој во усвојувањето на уставните измени. Во време на длабоки геополитички промени, Европа мора да биде обединета“, нагласува Томас Вајц.

„Северна Македонија ја има мојата целосна поддршка на нејзиниот пат кон ЕУ. Со нетрпение очекувам да изградам стабилно, конструктивно, проевропско, продемократско и проширувачко мнозинство за извештајот за време на претстојните преговори во Европскиот парламент“, додаде тој.

Во своето објаснување на текстот на извештајот, Томас Вајц вели:

„Не е постигнат напредок во уставните измени поради загриженост за можни дополнителни билатерални блокади или барања од соседна земја. Постои итна потреба од посилна политичка волја од двете страни за надминување на овој ќорсокак. Во време на сериозни промени во меѓународниот поредок познат на Европа – особено во однос на агресивната војна на Русија против Украина, невидената неизвесност околу иднината на трансатлантскиот сојуз и пошироките закани за меѓународниот поредок базиран на правила – од суштинско значење е Европа да биде обединета. Нема простор за двосмисленост.

Наспроти оваа геополитичка позадина, може да се појават можности за нов импулс и забрзување на процесот на пристапување. Овој процес во сите околности ќе остане базиран на заслуги и цврсто поврзан со напредокот во основните принципи, особено владеењето на правото. Затоа е од суштинско значење сите политички засегнати страни во Северна Македонија, особено владата и претставниците на владејачкото мнозинство, да го препознаат ова чувство на итност и, без понатамошно одложување, да почнат да испорачуваат опипливи, убедливи и реални резултати во овие клучни области“.

Нацрт-извештајот треба да се гледа како почетна точка за преговори, но не ги вклучува сите прашања што ќе биде опфатено во конечниот извештај што треба да го усвои Европскиот парламент. Документот ја нагласува потребата од „политичка посветеност, вклучувајќи ги потребните уставни измени, конструктивна меѓупартиска соработка и ефикасен парламентарен надзор за да се постигне напредок на патот на реформите“. Во него се повикува на доследна посветеност на дијалог и соработка со соседните земји. Се поздравува напредокот во изградбата на коридорите 8 и 10, но се посочува на потребата од повеќе инвестиции во транспортот, енергетската инфраструктура и законодавството за животна средина.

Во извештајот се повикува на спроведување на преостанатите препораки од ОБСЕ/ОДИХР и Венецијанската комисија. Исто така, се повикува на поголема транспарентност во врска со финансирањето на политичките партии и политичкото рекламирање.

Со загриженост се забележува растечката концентрација на сопственост на медиумите. Се изразува загриженост за кампањите за дезинформации што ги поткопуваат демократските вредности и целта на земјата за членство во ЕУ.

Се нагласува потребата да се продолжи со работа за подобрување на состојбата на немнозинските заедници, вклучително и во однос на употребата на јазиците, како и за борба против дискриминацијата и промовирање на различноста.

Се изразува загриженост дека судскиот систем, независноста на судовите и обвинителството, како и напорите за зајакнување на владеењето на правото и рамката за борба против корупцијата, не напредувале доволно.

Со загриженост се забележува дека не е постигнат никаков напредок во спречувањето и борбата против корупцијата и дека корупцијата останува широко распространета во многу области.

Извештајот ја нагласува важноста на прекуграничните врски, како што се коридорите 8 и 10 од Трансевропската транспортна мрежа (TEN-T). Притоа се апелира за доследна посветеност на дијалогот и соработката со соседните земји со цел зајакнување на регионалната стабилност и промовирање на меѓусебната доверба.