Израел веќе не може да смета на безусловна поддршка од САД

На израелските јавни автобуси сè уште стојат провокативните предизборни постери на премиерот Бенјамин Нетанјаху – на нив се прикажани тој, американскиот претседател Доналд Трамп и воени авиони во лет, што сугерира заеднички напад на двајцата лидери врз Иран. Сепак, во моментов никој од нив не ја истакнува силата на сојузот меѓу двете земји.

Една недела по изборите кои не донесоа јасен исход за Нетанјаху, Американците во голем број му свртеа грб на Трамп и избраа Конгрес предводен од демократи, кои се залагаат за построг пристап кон Израел – било да станува збор за Иран, Газа или насилството од страна на доселениците на окупираниот Западен Брег. За многу набљудувачи, овие последователни избори претставуваат пресвртна точка, бидејќи Израел веќе не може да смета на безусловна заштита од најмоќната земја во светот.

„Ова е нова ера. Комбинацијата од војната во Газа и војната со Иран суштински го промени начинот на кој просечните Американци – оние кои не се особено фокусирани на израелско-палестинскиот конфликт – го гледаат Израел“, вели Јаел Стернхел, експерт за САД од Универзитетот во Тел Авив.

Потпретседателот Џеј Ди Венс, анализирајќи ги причините за слабиот резултат на неговите републиканци, наведе четири начини за враќање на гласачите, меѓу кои се ставање крај на војната со Иран и промена на „нашиот однос со Израел“.

Трамп не се спротивстави на тоа. Токму додека траеше гласањето во вторникот, Трамп изјави дека се договорил со Нетанјаху до крајот на оваа година да се укине американската воена помош за Израел, која изнесува 3,8 милијарди долари годишно, притоа експлицитно поврзувајќи ја таа одлука со политичкото расположение во САД.

Нетанјаху, израелскиот премиер со најдолг стаж – кој со прекини е на власт речиси две децении – силно ја посакуваше поддршката од Трамп, но истовремено беше свесен за сè поголемата изолација на својата земја. Во последните денови од кампањата, тој предложи Израел да се сврти кон криптовалутите како начин за заобиколување на меѓународните санкции, за кои очекуваше дека ќе се заострат. Нетанјаху не даде коментар за изборите во САД, ниту за изјавите на Трамп во врска со помошта.

Амит Сегал, новинар познат по својата блискост со Нетанјаху, објави дека политичката ситуација во Соединетите Држави претставува „катастрофа“ за Израел.

Опозицискиот кандидат Гади Ајзенкот, кој се обидува да состави коалиција за да го собори Нетанјаху, се претставува како личност способна да ги поправи односите. Во изјава на англиски јазик, поранешниот началник на Генералштабот изјави дека верува во „либерални вредности“ и дека сака „блиско и конструктивно“ да соработува со Трамп.

Јаир Голан, водечкиот претставник на левицата во блокот на Ајзенкот, повика Израел да го врати двопартискиот пристап – пристап што, според него, бил уништен од Нетанјаху, кој промовирал „деструктивен израелски наратив за вечна војна и авторитарно владеење“.

Во текот на својата кампања, Нетанјаху се фалеше дека им се спротивставувал на претседателите од Демократската партија, вклучително и на Барак Обама, кој за многу демократи останува херој. Пред една деценија, Нетанјаху отворено застана на страната на републиканците за да ја нападне дипломатијата на Обама кон Иран.

„Нетанјаху дефинитивно ги иритира демократите и вложи максимални напори да ги оддалечи од себе“, вели Стернхел.  Но, не е доволно Ајзенкот само да биде попријатен човек за да добие поблаг пристап од новиот Конгрес“, додава таа. „Ќе му бидат потребни нови политики.“

Таа смета дека Ајзенкот веројатно би добил поддршка од израелската јавност доколку преземе строги мерки против екстремистичките доселеници, кои напаѓаат Палестинци на Западниот Брег, притоа речиси целосно избегнувајќи казна. Сепак, Израел се помести кон десницата, при што војната во Газа наиде на широка почетна поддршка.

Во новиот Конгрес ќе има и прогресивни демократи, како што е Абдул Ел-Сајед – првиот муслиман избран во Сенатот – кои уништувањето во Газа го опишуваат како геноцид, тврдење кое Израел го отфрла. Нетанјаху „се обложи не само на републиканците, туку речиси лично и на Трамп“, изјави Ели Коваз, висок директор за политики во Фондацијата за економска соработка – израелски тинк-тенк кој се залага за решение со две држави во однос на Палестинците.

„Овие резултати покажуваат дека тој облог имал рок на траење“, рече Коваз. „Исто така, мислам дека за првпат навистина се сфаќа оти не станува збор само за демократите. Проблемот лежи во односите со Америка.“

И без помошта од САД, Израел сепак поседува сопствена значајна индустрија за оружје и задржува јасна предност во борбата против недржавни актери, како што се Хамас и Хезболах, вели Ехуд Еилам, поранешен истражувач во израелското Министерство за одбрана. Сепак, тој додава дека Израел ќе мора повеќе да се потпира на поевтина артилерија или на помалку софистицирани бомби, што дополнително го зголемува ризикот од цивилни жртви – нешто што предизвика гнев во меѓународната јавност.

„Израел може да се прилагоди на новата стратешка реалност на губење на многу, па дури и на целата американска воена помош, но тоа ќе биде тешко за земјата. Ќе бара од Израел да разгледа тешки избори како што се земање огромни заеми или зголемување на даноците“, рече Еилам.

Коваз рече дека Ајзенкот, свесен за политиката во Вашингтон, се обидува да покаже дека е заинтересиран за регионална стабилност и стратешки договори, а не само за „неопределена воена состојба“.

„Тој дефинитивно изложува поинаква визија за односот на Израел со Соединетите Американски Држави“.