Цените, корупцијата и емиграцијата најголема грижа за граѓаните на Македонија

Најновите меѓународни и регионални социолошки студии покажуваат дека јавниот акцент во Северна Македонија е доминиран од економските и социјалните проблеми. Високите цени, ниските приходи, квалитетот на здравствената заштита, корупцијата, емиграцијата на младите луѓе и падот на институциите се меѓу најсериозните предизвици со кои се соочува земјата.

Високите цени и инфлацијата остануваат најголема загриженост

Според Балканскиот барометар 2025, најсериозниот проблем за граѓаните се зголемувањето на цените и инфлацијата. 66% од испитаниците го идентификуваа зголемувањето на трошоците за живот како главен предизвик, бидејќи загриженоста е главно поврзана со цените на храната, електричната енергија, горивото и дневните трошоци за домаќинството. Општата економска состојба останува меѓу водечките социјални проблеми. Меѓународниот монетарен фонд, исто така, известува дека инфлацијата повторно ќе се забрза во 2025 година. Според ММФ, главниот двигател се цените на храната и неодржливиот раст на платите, кој ја надминува продуктивноста.

Ниски приходи и животен стандард

Ниските плати и пензиите продолжуваат да бидат меѓу главните причини за социјално  незадоволство. И покрај пријавениот економски раст, голем дел од населението верува дека нивните приходи не успеваат да го компензираат зголемувањето на цените, што доведува до намалување на куповната моќ и товар за домаќинствата. Меѓународниот монетарен фонд предупредува дека високиот раст на платите без соодветно зголемување на продуктивноста може дополнително да ја поттикне инфлацијата.

Здравствените услуги меѓу најсериозните социјални проблеми

Квалитетот и пристапот до здравствени услуги се исто така меѓу најчесто споменуваните јавни грижи. Граѓаните изразуваат загриженост за недостатокот на медицински специјалисти, долгото чекање за лекување, како и нееднаквиот пристап до здравствени услуги помеѓу различните региони на земјата. Во регионалните студии, здравството секогаш е рангирано меѓу најважните теми за населението.

Емиграцијата продолжува да биде стратешки проблем

Напуштена од млад и квалификуван тим, Северна Македонија е оставена со еден од најголемите предизвици. Според Меѓународниот монетарен фонд, високата емиграција веќе има негативно влијание врз потенцијалниот економски раст, продлабочувајќи го недостигот на работна сила и ставајќи го економскиот развој под притисок. Институцијата препорачува инвестиции во образование, професионална обука и мерки за задржување на младите од заминување во странство.

Корупцијата останува водечка јавна загриженост

Корупцијата продолжува да биде меѓу најчесто наведуваните проблеми во јавните истражувања. Според Меѓународниот монетарен фонд, реформите во судскиот систем, зајакнувањето на владеењето на правото и подобрувањето на работата на антикорупциските институции се клучни услови за подобрување на инвестициската клима и јавната доверба. Темата доби уште поголемо внимание од јавноста по трагичниот пожар во ноќен клуб во градот Кочани во март 2025 година. За време на инцидентот, 63 лица загинаа, а повеќе од 200 други беа повредени. По инцидентот, илјадници граѓани излегоа на протест, барајќи политичка одговорност, правда и решителни мерки против корупцијата. Истрагата утврди голем број прекршувања на безбедносните правила и сомневања за нелегално издадени дозволи. 

Сиромаштијата  го мачи општеството

И покрај постепеното економско закрепнување, сиромаштијата останува сериозен социјален проблем. Меѓународните анализи покажуваат дека зголемените трошоци за живот имаат непропорционално силно влијание врз домаќинствата со ниски приходи, а ограничените финансиски можности го зголемуваат ризикот од социјална исклученост.

Освен инфлацијата, граѓаните се загрижени и за општата состојба на економијата. Меѓу ризиците, Меѓународниот монетарен фонд ги посочува слабите инвестиции, одложените структурни реформи, надворешната економска несигурност и потребата од поефикасно управување со јавните финансии.

Недоверба кон институциите и политичка нестабилност

Политичката нестабилност и ниската доверба во институциите продолжуваат да влијаат врз ставовите на јавноста. Меѓународните организации препорачуваат поголема транспарентност, подобрување на судската независност, ефикасна примена на законот и подобро управување со јавните ресурси како основни предуслови за враќање на довербата.

Невработеност

Иако невработеноста останува меѓу социјалните проблеми, во последниве години таа постепено отстапува место на загриженоста поврзана со високите цени и ниските приходи. И покрај ова, недостатокот на квалитетни работни места и недостатокот на квалификуван персонал,поврзано со високи цени и ниски приходи. И покрај ова, недостатокот на квалитетни работни места и недостатокот на квалификуван персонал продолжуваат да бидат предизвик за економијата.

Образование

Квалитетот на образованието е исто така меѓу јавните приоритети. Меѓународниот монетарен фонд препорачува инвестиции во образовниот систем, подобрување на професионалната обука и подобро совпаѓање помеѓу вештините на младите луѓе и потребите на пазарот на трудот како средство за ограничување на емиграцијата и зголемување на продуктивноста.

Слободата на медиумите е загрижувачка

Медиумскиот плурализам во Северна Македонија се соочува со сериозни предизвици, поткопани од комбинацијата на внатрешни политички зависности и растечки хибриден притисок однадвор. Ова е според најновата анализа на регионалните медиумски експерти и меѓународните организации за заштита на слободата на говорот.

Промените во медиумското законодавство, со кое повторно се легализираше ослободувањето на јавни средства од државниот и општинскиот буџет за рекламирање во приватни медиуми, предизвикаа остри критики. Локалните новинарски здруженија предупредуваат дека оваа практика ги враќа механизмите за економски притисок врз уредувачката политика. Критичарите истакнуваат дека големата национална телевизија  лесно може да се претвори во „гласноговорник“ на владејачката партија, поттикнувајќи самоцензура во еснафот.

Регионален „центар“ на дезинформации

Северна Македонија останува многу ранлива на надворешно влијание, кое продира на начин специфичен за регионот. Според истражувачите на дезинформации, руските геополитички наративи успеваат да стигнат до македонскиот пазар не преку директни канали, туку преку реемитување и превод на содржини од српските медиуми.

Силното присуство на српски печатени, телевизиски и онлајн изданија во земјата, содржината произведена од руските државни медиуми со седиште во Белград, агресивно го напаѓа македонскиот медиумски простор. Со помош на српската пропаганда, на Северна Македонија ѝ се наметнуваат три главни линии на дезинформации.

-Евроскептицизам: Искористено е разочарувањето на граѓаните од процесот на европска интеграција, за да се сугерира дека ЕУ нема вистински интерес за проширување на Западен Балкан.

-Етничка поделба: Разгорување на стравовите од „албански сепаратизам“, бидејќи Русија се претставува како единствен „заштитник“ на православното население во регионот

-Анти-НАТО реторика: Дискредитирање на капацитетот на Северноатлантската алијанса и претставување на западниот модел како нестабилен.

Комбинацијата од финансиската несигурност на локалните медиуми и недостатокот на системска медиумска писменост кај населението создава идеална средина за дестабилизација на јавното мислење во земјата. И покрај масовните кампањи за дезинформации и геополитичкиот притисок, македонските граѓани бараат членство во ЕУ. На почетокот на оваа година беа објавени податоците од репрезентативна студија на Институтот за демократија Социетас Цивилис (IDSCS) и фондацијата „Конрад Аденауер“. Тие одразуваат важна промена во јавните ставови во земјата – значително зголемување на поддршката за членство во ЕУ. Резултатот од 71% поддршка за членство во ЕУ претставува сериозен скок, со 10% повеќе, во споредба со претходната година. Ова покажува дека европскиот сон е фундаментален обединувачки фактор за македонското општество. Најзабележително зголемување на проевропскиот акцент е забележано кај најмладата генерација.

Деновиве покажуваат дека и покрај масовните дезинформациски кампањи и геополитичкиот притисок за кој зборувавме, огромното мнозинство македонски граѓани продолжуваат цврсто да ја гледаат својата иднина во рамките на европското семејство. (Анализа на БГНЕС)