За „звучниот топ“ се водела само формална истрага, утврди комисијата на Врховното обвинителство на Србија

Комисијата на Врховното јавно обвинителство денес го објави својот прв извештај по увидот во списите на предметите на Вишото јавно обвинителство во Белград. Меѓу предметните случаи е и случајот „Звучен топ“, во кој се вели дека ова обвинителство однапред одлучило дека нема употреба на звучно оружје и ги таргетирало и им се заканувало на граѓаните кои зборувале за тоа. За прв пат, извештајот покажува и дека обвинителството се обратило до БИА со барање да провери вкупно 154 граѓани кои дале изјави за употребата на звучен топ, пишува „Нова.рс“.

Случајот „Звучен топ“ го презеде Вишото јавно обвинителство од Првото основно јавно обвинителство и се однесува на настанот од 15 март 2025 година, кога во Белград се одржа протестот „15 за петнаесет“, кога гласен звук, сличен на звукот на авионски мотор, го прекина оддавањето на попочитта на жртвите од падот на настрешницата во Нови Сад.

Во извештајот на комисијата се наведува дека Европскиот суд за човекови права во Стразбур издал привремена мерка со која ѝ наложил на Република Србија да спречи понатамошна употреба на звучно оружје на идните протести.

Вишото јавно обвинителство во Белград издало службена белешка од 11 септември 2026 година, во која одлучило дека нема место за покренување кривична постапка, односно дека на 15 март 2025 година не е употребен „звучен топ“ или какво било друго „звучно оружје“. Во истата белешка е истакнато дека наводите за употреба на „звучно оружје“ се тенденциозни и се изнесени од лица со намера да ја дестабилизираат државата.

Сепак, Комисијата оценува дека оваа одлука е донесена однапред и дека целата постапка имала за цел нејзино формализирање, а не утврдување на вистината.

Комисијата во извештајот наведува дека во заклучоците на јавните обвинители, потписници на службената белешка, има „бројни пропусти што не можат да се припишат само на грешки во правното расудување“.

Пред сѐ, станува збор за пристрасно толкување на фактите со пренагласување на важноста на одредени факти, а занемарување на оние што не го потврдуваат однапред формираниот став на обработувачот дека нема место за поведување кривична постапка.

Во некои сегменти од образложението, се наведува, постојат намерни логички грешки со цел да се одбрани однапред формиран став.

Од содржината на службената белешка, произлегува заклучокот дека вршителите на должноста јавни обвинители не презеле дејствија со цел да го истражат настанот и да утврдат дали е употребен звучен топ, туку да ја формализираат однапред донесената одлука дека немало употреба.

Еден од најконкретните правни наоди на Комисијата се однесува на начинот на кој е поднесен предметот. Имено, предметот постојано се води во регистарот на КТР, а против таквата одлука за неповедување кривична постапка, оштетениот нема право да приговара, бидејќи одлуките за неповедување постапка се донесуваат во форма на службена белешка.

Имајќи ја предвид важноста и обемот на конкретниот случај, Комисијата смета дека со правилна примена на правилникот, предметот требало да биде поднесен во регистарот на КТ или КТН. Во тој случај, одлуката би се донела во форма на одлука за отфрлање на кривичната пријава, против која е дозволен приговор на оштетената страна до непосредно повисокиот јавен обвинител.

Начинот на кој е поднесен предметот, заклучува Комисијата, на оштетената страна ѝ е одземено правото на „ефективен“ правен лек, односно користењето на правниот лек е неоправдано попречено од дејствијата на обвинителството. Ова е повреда на Европската конвенција.

Комисијата го издвојува однесувањето на заменик-главниот јавен обвинител Миодраг Марковиќ, еден од потписниците на службената белешка. Неговата необјективност, се наведува, се манифестира и јавно, пред да се донесе одлука.

Комисијата, исто така, се осврнува на објаснувањето од официјалната белешка дека движењето на граѓаните било предизвикано од протоколот за повлекување на редарите. Тоа објаснување беше оценето како „прилично неверојатно“ и пример за логичка заблуда наречена „лажна причина“.

Таа грешка се јавува кога се декларира дека постои причинско-последична врска помеѓу дејство (активирање на безбедносен протокол) и последица (верижна реакција на паника), едноставно затоа што едниот настан се случил непосредно пред другиот.

Понуденото објаснување сè уште целосно нема одговор на клучното прашање – дали во критичниот момент бил употребен звучен топ. Исто така, се чини крајно неверојатно, наведува Комисијата, дека самото отстранување на редарот и менувањето на безбедносниот елек може само по себе да иницира таква ненадејна и верижна панична реакција на присутните граѓани.

Комисијата истакнува дека Вишото јавно обвинителство во Белград доаѓа до овој став и покрај изјавите на околу 150 лица кои, во своите изјави дадени како граѓани пред јавното обвинителство или полицијата, изјавиле дека ги почувствувале ефектите од звучно или акустично оружје. Исто така, тука е и мислењето на германскиот експертски тим „Earshot“ и бројни други докази.

Комисијата открива и еден малку познат детаљ: Вишото јавно обвинителство во Белград, веднаш по преземањето на предметот од Првото основно јавно обвинителство, на 26 јуни 2026 година, побара од Безбедносната и информативна агенција (БИА) да провери вкупно 154 граѓани кои дале изјави за употреба на звучен топ.

Од БИА беше побарано да провери дали овие лица се во евиденцијата на политичките партии и дали се поврзани со домашни или странски невладини организации, сè со цел да се утврдат елементите на кривичното дело „Повикување на насилна промена на уставниот поредок“.

Во случај во кој главната насока на работа треба да биде утврдување на фактот дали е употребен звучен топ, обвинителството презема бројни активности и дејствија насочени против лица кои јавно изразуваат мислење дека е употребено акустично оружје, поради сомневање дека сториле кривично дело.