ЕУ се кладеше на Вучиќ и изгуби, пишува „Политико“

Убедливата победа на Студентската листа на парламентарните избори во Србија го означи крајот на долгогодишната политичка доминација на Александар Вучиќ, но во исто време отвори непријатни прашања за Европската унија. Повеќе од една деценија, Брисел го третираше Вучиќ како незаменлив партнер, честопати игнорирајќи ги предупредувањата за колапсот на демократијата и владеењето на правото. Сега кога неговиот режим е поразен, ЕУ мора да најде начин да воспостави однос со новото политичко мнозинство, кое има сериозни резерви кон европските институции, пишува бриселски „Политико“.

„Брисел го изгуби својот човек во Белград“, наведува „Политико“ во својата анализа за политичките последици од изборите одржани во недела, 25 октомври.

Победата на Студентската листа, која освои апсолутно мнозинство во парламентот, го заврши 12-годишниот период во кој Вучиќ беше главен соговорник на Европската унија во Србија. Повеќе од една деценија, практично секој чекор во преговорите за пристапување во ЕУ, како и трговските преговори, одеше преку него.

„Александар Вучиќ се однесуваше како личност кон која сите се обраќаат за сè, а во исто време ги игнорираше сите закони во земјата, вклучително и уставот“, изјави за „Политико“ Југослав Гашиќ, доцент по медицина на неколку универзитети и иден пратеник.

Сепак, промената на владата би можела да означи и почеток на сосема поинаков однос меѓу Србија и Брисел. Претставниците на Студентската листа веруваат дека Вучиќ ја користел соработката со ЕУ првенствено како средство за остварување на сопствените политички интереси, а не како чесен пат кон европска интеграција.

„На крајот на краиштата, тој секогаш ги претставуваше сопствените интереси, а не интересите на Србија“, рече Гашиќ. Претставниците на СНС не одговорија на барањето на „Политико“ за коментар.

„Политико“ оценува дека долгогодишната подготвеност на европските институции речиси целата комуникација со Србија да ја водат преку Вучиќ оставила горчлив вкус дури и кај најпосветените застапници на европската интеграција.

„Клучната лекција што треба да се извлече од случајот со Србија е дека Европската унија многу лесно може да го изгуби кредибилитетот и интегритетот ако ги игнорира причините за демократскиот пад во една земја“, рече Срѓан Мајсторовиќ, претседател на Управниот одбор на Центарот за европски политики (ЦЕП).

Според анкетата на ЦЕП објавена претходно оваа година, дури 41,6 проценти од граѓаните веруваат дека Европската унија е повеќе заинтересирана за остварување на сопствените политички и економски интереси во регионот отколку за подобрување на демократијата и владеењето на правото во Србија.

Мајсторовиќ потсетува дека невладините организации, новинарите и активистите со години ги предупредуваат европските претставници дека во преговорите со Србија треба да бидат вклучени и други социјални и политички актери.

Сепак, како што тврди, одговорот што редовно го добивале бил дека „нема алтернатива на режимот во Србија“.

Каков однос со ЕУ сакаат студентите?

Во изборната програма на Студентската листа, Европската унија е претставена како најважен економски партнер на Србија.

Најавено е продлабочување на постојните стратешки партнерства со членките на ЕУ, вклучувајќи ги Грција, Италија, Унгарија и Франција, како и воспоставување поблиски билатерални односи со други европски престолнини.

Сепак, како што забележува „Политико“, програмата експлицитно не го наведува членството на Србија во Европската унија како непосредна цел.

Гашиќ не сакаше да ги прецизира конкретните планови на новото парламентарно мнозинство кога станува збор за односите со Брисел, но нагласи дека Србија не сака меѓународна изолација.

„Не сакаме да бидеме отсечени од Европа. Не сакаме да бидеме изолиран остров“, рече тој.

Додаде дека ја почитува организацијата на европските земји, владеењето на правото и демократските принципи, но верува дека Србија мора поинаку да ги постави своите приоритети.

„Мислам дека мора да ги преиспитаме приоритетите во односите со ЕУ, така што интересите на Србија ќе бидат на прво место. Едностраниот пристап не придонесува за долгорочна соработка“, рече Гашиќ.

„Политико“ потсетува дека Студентската листа список произлезе од масовно протестно движење кое започна по падот на настрешницата на Железничката станица во Нови Сад во 2024 година, кога загинаа 16 лица.

Студентите за трагедијата ја обвинија корупцијата во државните градежни работи и започнаа блокади на факултетите, а во текот на следните месеци протестите се претворија во најголемиот бран демонстрации во Србија во последните неколку децении.

Сепак, одговорот на Брисел беше воздржан.

Додека студентите организираа протести низ целата земја, европските претставници во голема мера избегнуваа директни критики кон Вучиќ. Во исто време, знамињата на Европската унија речиси и да не беа присутни на демонстрациите.

Европската комисија не одговори на барањето на „Политико“ за коментар.

„Комисијата прво мора да го врати својот долго изгубен кредибилитет, по годините во кои го поддржуваше Вучиќ“, рече Ѓорѓе Бојовиќ, советник за надворешна политика на Зелените во Европскиот парламент.

Според него, Србија се соочува со негативен меѓународен имиџ уште од 1990-те, што авторитарното владеење на Вучиќ дополнително го зајакна.

И покрај критиките за ставот на Брисел кон Вучиќ, „Политико“ истакнува дека економските врски меѓу Србија и Европа значително се зајакнале за време на неговото владеење. Србија стана една од водечките дестинации за странски инвестиции во регионот.

Според податоците што ги наведува овој медиум, странските директни инвестиции се зголемиле од околу 750 милиони евра во 2012 година на повеќе од 30 милијарди евра кумулативно во текот на следната деценија, што е повеќе отколку во остатокот од Западен Балкан заедно. Сепак, претставниците на опозицијата и некои европски политички актери со години се обидуваат да ги посочат проблемите со демократијата во Србија пред институциите на ЕУ.

Бојовиќ тврди дека тој и претставниците на опозициските партии се обратиле до Европскиот парламент и Европската комисија, барајќи состаноци и посериозно разгледување на нивните предупредувања.

„Вучиќ ги убедил сите дека не вреди да се разговара со опозицијата и дека не е веродостојна“, рече Бојовиќ.

Брисел сега мора да го промени својот пристап кон Србија

Откако СНС ја изгуби власта и премина на опозицијата, Европската унија се соочува со потребата фундаментално да го преиспита начинот на кој со години ги гради односите со Србија.

Новото парламентарно мнозинство најавува враќање на демократските институции и поинаков пристап кон европската интеграција, но во исто време очекува Брисел да покаже дека е подготвен да соработува со Србија на порамноправна основа.

Како што заклучува „Политико“, за многу граѓани на Србија, Европската унија сега мора да одговори на прашањето зошто беше подготвена да ги затвори очите пред демократското назадување на земјата во изминатите 12 години. Поразот на Вучиќ, според тоа, не е само промена на владата во Белград, туку и сериозен тест за кредибилитетот на европската политика кон Србија.