Левицата води во трилерот на изборите во Шведска

СТОКХОЛМ — Шведските општи избори, кои носат голем влог, се движат кон неизвесна завршница во трката што треба да одлучи дали премиерската функција ќе ја преземе нов лидер од левиот центар или, пак, крајната десница за првпат ќе влезе во владата.

Откако се објавени 94% од резултатите, левичарскиот блок на опозициската лидерка на социјалдемократите, Магдалена Андерсон, има предност од три пратенички места во парламентот со 349 члена — пред десничарската коалиција од четири партии на конзервативниот премиер Улф Кристерсон.

Општите избори нема да дадат конечен резултат уште неколку дена. Кога Швеѓаните си легнаа доцна во неделата, разликата меѓу двата блока изнесуваше само околу 28.600 гласови. Според проекциите, опозицијата – составена од Социјалдемократите, Партијата на левицата, Зелените и Партијата на центарот – треба да победи со предност од три пратенички места пред досегашното мнозинство, кое ги обединуваше Умерените (конзервативци), Демохристијаните, Либералите и екстремно десничарските Шведски демократи.

За конечните резултати ќе биде потребно повеќе време, бидејќи гласовите на 220.000 Швеѓани кои живеат во странство – кои традиционално се повеќе наклонети кон десницата – нема да се бројат сè до 16 септември. Тие гласови сè уште би можеле да го сменат исходот. Во меѓувреме, изборите веќе се профилираат како историски.

Сепак, нејзината партија – која владееше со оваа скандинавска земја поголемиот дел од 20-тиот век и сè уште е најголема во Шведска – исто така се чинеше дека оди кон својот најлош резултат во повеќе од еден век, со освоени 28 проценти од гласовите.

Крајната десница чека да влезе во владата

Конечниот исход од неделното гласање можеби нема да се знае сè до среда. Двајцата кандидати за премиер сега ќе бараат разговори со лидерите на другите партии, обидувајќи се да ги консолидираат своите блокови во владејачки мнозинства.

Кристерсон има намера да игра бескомпромисно — се очекува тој да се обиде да ја придобие малата, либерална Партија на центарот да го напушти таборот на Андерсон и да му се придружи нему, пред да иницира гласање во новиот парламент за тоа дали може да остане на премиерската функција. Веројатно ќе поминат најмалку две недели до тоа гласање.

Оваа крајно неизвесна трка е горко-слатка за Андерсон и нејзините сојузници од левицата. Со месеци, нејзиниот блок убедливо водеше во анкетите, но трката драстично се заостри во последните две недели од кампањата.

Обраќајќи се околу полноќ, таа рече дека досега преброените гласови укажуваат на „израмнет“ исход. „Но, во моментов ние водиме и ако така остане, Шведска ќе добие нова влада“, рече таа, проследена со овации од поддржувачите собрани на свечениот изборен штаб на нејзината партија.

Изборите претставуваат пресвртница за Шведска: победата на Андерсон би ја вратила на власт коалицијата на левиот центар, додека победата на Кристерсон би можела за првпат да ја внесе во владата екстремно десничарската партија Шведски демократи – партија со изразено антиимиграциски ставови, основана во 1980-те години од неонацисти. Резултатот внимателно ќе се следи и во останатите делови на Европа, каде што националистичките движења добиваат на сила.

Кристерсон владееше во изминатите четири години со поддршка од Шведските демократи во парламентот, но без да им додели формална улога во коалицијата.

Тој изјави дека тесната разлика во резултатите ќе го направи формирањето на влада „комплицирано“, но инсистираше на тоа дека левицата не успеала да обезбеди мнозинство за својата „социјалистичка“ економска програма. „Останува да видиме како ќе заврши сето ова“, им рече тој на своите поддржувачи на изборната вечер на партијата Умерени во центарот на Стокхолм. „Но, не брзаме“.

„АББА“ и сладоледи

Денот започна со прогнози од обложувалниците и финални анкети кои на левицата предводена од Андерсон ѝ даваа тесно, но постојано водство на овие избори засновани на принципот на пропорционална застапеност.

Во неделата наутро, таа доби значајна поддршка од славна личност – Бени Андерсон од групата „АББА“, кој се качи на сцената во седиштето на социјалдемократите за да ѝ отпее песна. Додека тој ги свиреше воведните акорди на „Мама миа“, вработените во партијата го прифатија рефренот, заменувајќи го името во песната со „Магдалена“.

Силни извици на радост одекнаа меѓу младата толпа што пиеше пиво и шампањско на изборниот собир на социјалдемократите, откако две излезни анкети му дадоа јасна предност на блокот на Андерсон по затворањето на гласачките места во 20 часот.

Но, неколку часа подоцна, атмосферата повторно се смрачи бидејќи прогнозите покажаа дека трката е многу потесна од очекуваното, со само едно пратеничко место разлика меѓу двата блока. Уделот на гласови за партијата на Андерсон опадна и таа веројатно ќе освои помалку пратенички места, дури и ако ја преземе власта.

До 9 часот наутро во понеделникот, откако беа објавени резултатите од 6.273 од вкупно 6.626 изборни единици, Шведската изборна комисија проектираше дека блокот од четири партии на Андерсон ќе освои 176 места, наспроти 173-те за страната на Кристерсон. Социјалдемократите поединечно се најголема партија со 100 освоени места, додека Умерените е втора партија со 70. Во проценти, блокот на левицата има 49,5, а досегашниот десничарски владејачки блок 49,1 отсто.

„Шведските избори секогаш се неизвесни“, изјави Андерсон за „Политико“ во неделата, додека патуваше низ предградијата на Стокхолм со својот изборен автобус и се фотографираше со гласачите и партиските волонтери. „Додека патував низ Шведска, многу луѓе со кои разговарав ми рекоа дека гледаат потези на владата што им се допаѓаат, но има и многу работи што не им се допаѓаат. А многу луѓе ми велат дека е доста“.

Андерсон е свесна дека победата на нејзиниот левичарски блок нема да ги испрати Шведските демократи во историјата, особено ако конечната разлика биде мала. Сепак, таа силно се потпира на верувањето дека шведските гласачи ќе се воздржат од предавање на власта на партија што таа ја смета за „екстремистичка“.

Ноќта на Кристерсон беше исто така мешана. Неговата Умерена партија всушност го зголеми својот удел во гласовите, додека Шведските демократи и нивниот жесток лидер Јими Акесон паднаа. Но, актуелниот премиер сепак може да ја изгуби функцијата.

Тој инсистира дека на Шведските демократи може да им се верува, бидејќи соработувале со нив за да воведат тврдокорни политики за имиграцијата и насилниот криминал.

Премиерот изјави за „Политико“ во петокот дека секој министер од Шведските демократи во неговиот тим ќе има ограничен простор да биде непослушен – бидејќи тој ќе остане на власт. (Според агенциите)