26 јуни во историјата – Кенеди го одржа прочуениот говор во Берлин

На 26 јуни 1963 година, американскиот претседател Џон Ф. Кенеди одржа говор во Западен Берлин кој се смета за еден од најважните политички говори на 20. век. Неговите зборови „Ich bin ein Berliner“ („Јас сум берлинец“) станаа симбол на американската поддршка за поделениот град и еден од највпечатливите моменти од Студената војна.

Во времето на посетата на Кенеди, Берлин беше едно од најнапнатите места во светот. Помалку од две години претходно, во август 1961 година, властите на Источна Германија го подигнаа Берлинскиот ѕид за да го спречат масовното иселување на своите граѓани кон Запад. Ѕидот стана физички симбол на поделбата на Европа помеѓу демократскиот Запад и комунистичкиот Исток.

Западен Берлин беше изолирана демократска енклава длабоко во Источна Германија. Многу од неговите жители се плашеа дека Советскиот Сојуз може да се обиде да го преземе целиот град, па затоа доаѓањето на Кенеди имаше огромно политичко и психолошко значење.

Кенеди одржа говор пред градското собрание во округот Шенеберг, пред околу 120.000 собрани граѓани. Во говорот, тој нагласи дека Берлин е доказ за неуспехот на комунизмот и рече дека слободниот свет нема да ги напушти своите жители.

Најпознатиот дел од говорот се базираше на старата римска изрека „Civis Romanus sum“ („Јас сум римски граѓанин“):

„Пред две илјади години, најголемата гордост беше да се каже: ‘Јас сум римски граѓанин’. Денес, во светот на слободата, најголемата гордост е да се каже: ‘Ich bin ein Berliner’“.

Публиката ги поздрави зборовите на Кенеди со продолжен аплауз и овации.

Со децении се повторуваше тврдењето дека Кенеди всушност рекол „крофна со џем“, бидејќи во некои делови од Германија зборот „берлинер“ се користи за овој десерт. Сепак, лингвистите и историчарите веруваат дека ова е урбан мит.

Во самиот Берлин, крофната традиционално се нарекува Pfannkuchen, па присутните не можеа погрешно да ја разберат пораката на претседателот. Покрај тоа, фразата „Ich bin ein Berliner“ беше граматички точна, бидејќи тој не тврдеше дека е роден во Берлин, туку изрази солидарност со неговите жители.

Говорот на Кенеди не го урна Берлинскиот ѕид, но значително ја зајакна довербата на жителите на Западен Берлин дека САД нема да се откажат од неговата одбрана. Само неколку месеци подоцна, во ноември 1963 година, Кенеди беше убиен, давајќи им на неговите зборови дополнителна историска тежина.

Дваесет и четири години подоцна, Роналд Реган ќе го надогради наследството на Кенеди во Берлин со својот познат повик: „Господине Горбачов, урнете го овој ѕид!“ Кога падот на Берлинскиот ѕид конечно стана реалност, говорот на Кенеди од многумина беше сметан за еден од клучните симболи на западната решителност за време на Студената војна.