Шведска се подготвува за мешање во изборите со вештачка интелигенција. Како всушност изгледа таа одбрана?

Шведска ги засилува напорите за откривање на странско информациско влијание и организираните обиди за манипулирање со политичката дебата пред општите избори на 13 септември. Причината за тоа се вештачката интелигенција и социјалните мрежи, кои фундаментално го менуваат начинот на кој се создаваат и консумираат политичките информации.

Анкета објавена минатата недела од Шведската агенција за психолошка одбрана покажа дека 64 проценти од возрасните Швеѓани веруваат дека обидите на странски актери да влијаат врз Шведска оваа година се многу или прилично веројатни.

„Сегашната безбедносна состојба, брзиот технолошки развој и искуствата од другите избори во Европа укажуваат на потребата од зајакнување на отпорот кон странското злонамерно информативно влијание“, објави шведската влада во соопштение за медиумите пред изборите.

Минатата недела, Шведската агенција за психолошка одбрана објави извештај за мрежата наречена „Holiday“. Станува збор за мрежа од околу 1.200 лажни профили на платформата X, делумно напојувани од вештачка интелигенција, која генерираше повеќе од 50.000 објави и коментари во текот на 2025 и 2026 година со цел злонамерно влијание врз Шведска и други земји.

Првите сомнителни профили беа забележани од шведската централна банка откако нејзините вработени учествуваа во вежба предводена од Агенцијата, а платформата X подоцна ја отстрани целата мрежа. Иако таа мрежа не е директно поврзан со овогодишните избори, Агенцијата ги објави наодите непосредно пред гласањето за да ја предупреди јавноста за таквите тактики.

Вештачката интелигенција и TikTok ја менуваат информативната средина

Каналите на влијание се менуваат и бидејќи помладите гласачи се повеќе информирани за политиката преку TikTok и алатките за вештачка интелигенција. Според априлскиот извештај на Шведската интернет фондација, еден од десет Швеѓани користат услуги за вештачка интелигенција за да поставуваат прашања за политика или социјални прашања. Меѓу оние кои гласаат за првпат, тој удел се зголемува на еден од четири.

„Алгоритмите за препорака на содржина може да се користат за зголемување на видливоста на одредена политичка содржина“, изјави Матео Мањани, професор на Универзитетот во Упсала, кој истражува дигитално обликување на мислењето.

„Понатаму, екстремната и емоционално набиена содржина може да се препорачува почесто од помалку сензационалната содржина, бидејќи има тенденција да генерира поголем ангажман на корисниците“, додаде Мањани.

Генеративната вештачка интелигенција би можела да го олесни ширењето на обидите за организирана манипулација. Магнани истакнува дека мрежите-ботови можат евтино да создадат огромни количини материјал на бројни профили, што ја зголемува можноста алгоритмите дополнително да ги промовираат. Во февруари, шведското јавно радио откри четири TikTok профили со прикази на млади жени генерирани од вештачка интелигенција.

Овие профили споделуваа содржина од крајна десница и антиимигранти, вклучувајќи пораки со кои се отфрла идејата за „бела вина“. Истрагата покажа дека истиот актер веројатно стои зад сите профили.

„Со преплавување на платформата со содржина, овие мрежи ја зголемуваат веројатноста алгоритмите да препознаат и дополнително да ги засилат некои од нивните видеа“, рече Магнани.

Колку треба да бидат загрижени Швеѓаните?
Истражувањето на Агенцијата за психолошка одбрана покажува дека 64 проценти од возрасните Швеѓани сметаат дека обидите за странско влијание се многу или прилично веројатни оваа година. Според податоците од државната Агенција за истражување на одбраната, која ја следи онлајн активноста пред изборите, бројот на објави поврзани со гласањето скокна од околу 1.000 на речиси 2.400 дневно непосредно пред почетокот на предвременото гласање.

„Забележуваме, на пример, координирано објавување на идентична содржина и лажни профили“, рече Ола Свенониус, виш истражувач во Агенцијата за одбранбени истражувања. „Сепак, обемот не е голем“, додаде тој и забележа дека истражувачите сè уште не ги припишале овие активности на некоја организирана странска кампања. Миграцијата е област што истражувачите ја следат внимателно.

Свенониус вели дека наративите претходно промовирани од руските актери на дезинформации вклучуваат тврдења дека Шведска се „исламизира“, дека мигрантите се доведуваат за да поддржат левичарски партии и обвинувања за изборна измама.

„Кога ќе ги погледнеме темите за кои Русија се залагаше во минатото, оваа тема ги надминува сите други, дури и поддршката за Украина“, рече Свенониус, зборувајќи за миграцијата.

Агенцијата за психолошка одбрана наведува дека Шведска и претстојните избори во моментов не се приоритетна цел на руското информатичко влијание. Свенониус, исто така, се согласува со тоа.

„Мојот впечаток е дека Русите повеќе ќе се фокусираат на изборите во германските федерални покраини“, заклучи тој.

Свенониус го следи информативното опкружување на шведските избори од 2018 година и верува дека земјата сега е „многу подобро опремена“ да препознава сомнителни активности отколку во претходните изборни циклуси и дека свеста на надлежните органи е на повисоко ниво.

„Треба да бидеме будни“, рече Свенониус. „Не смееме да паничиме, но претпазливоста е секако неопходна“. (Еуроњус)