Алијансата Трамп-Путин им се заканува на сите европски земји, популистите и натаму ја поддржуваат


На фасадата на куќата Стенбок, неокласична зграда на естонскиот премиер на рид во Талин, се наоѓа плоча во спомен на убиството на 10 шефови на влади. Сите тие беа убиени од советските сили по инвазијата на СССР врз Естонија во 1940 година.

Вкупно 51 година, Естонија беше окупирана од својот империјален сосед; во последните 25 години живееше независно во негова сенка. За политичарите и владините претставници кои работат во куќата Стенбок, плочата е постојан потсетник за ризикот со кој се соочува малата балтичка нација (население од 1,4 милиони) од сосед 100 пати поголем од неа.

Не дека им требаше многу потсетување. Во текот на изминатата деценија, имаше мешање во нејзината политика, пропаганда насочена кон руското јазичното малцинство во Естонија и мноштво сајбер и хибридни напади, од кои најновиот беше обид за палење на естонска одбранбена компанија минатата сабота.

„Целта е да се создаде страв во нашето општество“, ми рече Маргус Цахкна, министер за надворешни работи на Естонија. Единственото нешто што ја штити независноста на Естонија, рече тој, е членството во ЕУ и – најважно – НАТО.

„Без членство во НАТО не можевме да го водиме овој разговор. Естонија ќе беше 100% окупирана.“

Долго пред целосната инвазија на Русија врз Украина во февруари 2022 година, Владимир Путин тврдеше дека одлуката на поранешните советски или членки на Варшавскиот пакт во централна и источна Европа да бараат засолниште во НАТО е чин на агресија. Тоа е аргумент што ја гази независноста на тие земји, негирајќи им го основното право сами да одлучуваат за своите безбедносни аранжмани. Земјите претходно инвадирани, окупирани или контролирани од Москва сакаат да бидат заштитени од какво било повторување.

До неодамна, случајот на Путин добиваше мала поддршка меѓу мејнстрим западните политичари. Но, откако Доналд Трамп се врати на функцијата во јануари 2025 година, Путин најде вреден сојузник на висока функција. „Тоа е мојот пријател!“, возбудено рече Трамп, додека го поздравуваше Путин на маргините на самитот на АПЕК во Шенжен оваа недела.

Трамп и Путин го делат истиот поглед на Европа: некогаш голема христијанска цивилизација која се уништила преку миграција, особено од земјите со муслиманско мнозинство. Тие исто така го делат опасното верување дека големите сили – а двајцата мислат дека се – треба да можат да ги контролираат сопствените дворови. За Трамп, тоа значи дека западната хемисфера е негова; за Путин, тоа значи дека западот не треба да се меша во централна и источна Европа. Трилатералниот самит во Шенжен заедно со Си Џинпинг, во комбинација со искреното пријателство меѓу двајцата мажи, делумно имаше за цел да ја зацементира оваа идеја.

Во текот на мировните разговори „тргни- застани“ предводени од зетот на Трамп, Џаред Кушнер, и неговиот поранешен пријател за недвижности, Стив Виткоф, Путин ја туркаше идејата за проширување на дискусијата за да ја вклучи Европа како целина, а не само Украина. Тој сака НАТО да ги повлече своите трупи и бази на своите граници од 1997 година, што значи дека 16 земји во алијансата нема да имаат надворешна поддршка. Естонија и другите балтички земји, на пример, би останале без воздушна одбрана. Путин, исто така, побара Велика Британија и Франција да ја исклучат можноста за користење на нивното нуклеарно оружје за заштита на која било друга европска нација. Секој договор за Украина, тврди Путин, мора да биде дел од поширок договор за Европа.

Се чини дека на Трамп му се допаѓа идејата. Зборувајќи со новинарите во Овалната соба минатата недела, тој возбудено зборуваше за можноста за голем договор.

„Ќе биде многу голем. Ќе вклучува повеќе од Украина, а дури би можел да кажам дека можеби ќе ја вклучи цела Европа. Ќе биде голем, прекрасен договор и сите ќе бидат воодушевени“, рече тој.

Секој што верува во слободна Европа нема да биде „воодушевен“, но Трамп не сака силна Европа, која долго време ја гледа како противник. Тоа исто така се совпаѓа со другиот главен став на Трамп за Европа: дека тоа е континент на грабежи што САД го штитат од сопствениот национален интерес.

Повеќе од една година, Европа во голема мера беше исклучена од разговорите за Украина. Во Абу Даби, каде што група европски советници за национална безбедност дојдоа да се сретнат на маргините, Кушнер беше оптимист дека континентот конечно ќе има формална улога во идните разговори. Но, Европа конечно се најде на масата – само за да открие дека самата Европа е на менито.

Алијансата Трамп-Путин ја загрозува иднината на Европа, не само затоа што има некои европски политичари кои ја поздравуваат. Во следните три години, крајно десничарските или екстремно десничарските партии би можеле да ја освојат власта – или барем да се приклучат на владината коалиција – во четирите најголеми земји во Западна Европа: Велика Британија, Франција, Германија и Италија. Лидерите на сите четири партии се или отворено симпатизери на Путин или, барем, критични кон претседателот на Украина, Володимир Зеленски.

Марин Ле Пен, која останува фаворит за победа на француските претседателски избори следната пролет, вети дека ќе „ја прекине финансиската помош“ за Украина во рок од шест месеци од преземањето на функцијата и одби понуда од Зеленски да го посети Киев. Во минатото, таа беше многу посреќна што се сретна со Путин – фотографијата како се ракуваат беше истакната на нејзините изборни летоци во 2022 година, сè додека војната во Украина не ја направи сликата изборен отров.

Во Германија, Алис Вајдел, ко-лидерка на Алтернатива за Германија (AfD), не се обидува да го скрие својот презир кон Украина. Доколку AfD беше на власт – а тие моментално водат пред демохристијаните на Фридрих Мерц со осум процентни поени – Германија ќе ја прекинеше целата воена и економска помош. Во интервју за Економист минатиот месец, таа ја доведе во прашање демократијата на Украина, тврдејќи дека е „невозможно“ да победат и, во ехо на Путин, рече дека „безбедносните интереси на Русија“ мора да се земат предвид.

Италијанскиот премиер, Џорџија Мелони, изненадувачки беше еден од најверните сојузници на Украина, но сега се соочува со нов екстремно десничарски предизвикувач, Роберто Ваначи, чија политика за Украина е слична на онаа на АфД. Ваначи запрашан дали Алексеј Навални бил убиен од руската држава, тврди дека Русија е демократија и, кога го прашале кого претпочита помеѓу Путин и Зеленски, го избрал рускиот лидер.

И потоа е Велика Британија. Најџел Фараж е доволно паметен за да сфати дека Путин е длабоко непопуларен во Велика Британија, но во минатото тој постојано го изразуваше своето восхитување кон рускиот лидер. По целосната инвазија на Украина, Фараж тврдеше дека западот „ја предизвикал војната“ со „боцкање на мечката“ и го обвини Зеленски за заседата на Трамп во Овалната соба, обвинувајќи го дека е „груб“. Минатиот месец, Фараж тврдеше дека Украина е „една од најкорумпираните земји на планетата “ и дека реформирачката влада „внимателно би ја разгледала“ британската помош за земјата.

Растечката популарност на антиукраинската крајна десница, особено во Франција, не остана незабележана од најголемите поддржувачи на Киев. Мерц не само што вети дека ќе го блокира следниот седумгодишен буџет на ЕУ ако нема значителен пакет помош за Украина, туку предложи и секое идно позајмување да биде предмет на гласање со квалификувано мнозинство, а не со едногласност. Ова би значело дека ако претседателката Ле Пен сака да блокира пакет помош на ниво на ЕУ, таа ќе треба да добие неколку други земји да ѝ се придружат.

Но, поддршката за Украина може да се намалува, а тоа не е потпомогнато од кризата со трошоците за живот на целиот континент. „Лесно е да се манипулираат луѓето со лесни решенија“, рече Цахна, естонскиот министер за надворешни работи. Тој се плаши дека изборите во Франција и Германија би можеле фундаментално да го преобликуваат континентот.

Зеленски долго време тврдеше дека првата линија на Украина е првата линија на Европа. Иднината на континентот се брани во Донбас, на преговарачката маса и пред гласачките кутии. Алијансата Трамп-Путин им се заканува на сите европски нации, но најголемата опасност е што тие нации избираат лидери кои ја поддржуваат. (Гардијан)