„Шпигел“: Бугарија во еврозоната? Тоа е лоша идеја

Кога бараме помош од САД за борба против корупцијата таа стигнува за два дена. Од ЕУ нема ни одговор, туку само празни извештаи. Од Германија нема никаква поддршка, вели донеодамнешниот службен министер за финансии, Асен Василев

Бугарија има значителни проблеми со корупцијата и перењето пари. Како и да е, Европската унија е подготвена да ја прифати земјата како следна членка на еврозоната. Многумина се плашат дека тоа може да биде лоша идеја, пишува германскиот магазин „Шпигел“. Еве дел од пошироката сторија на „Шпигел“ за корупцијата во Бугарија и нејзините желби да влезе во еврозоната.

„Асен Василев, бугарскиот министер за финансии, е одлична почетна точка доколку некој сака да дознае дали неговата земја е подготвена да се приклучи на еврозоната. Василев ги прима своите гости во пространа конференциска сала која има прилично интересна приказна. Се смета дека неговиот претходник добивал вреќи полни со готовина во оваа соба – наводно во замена за политички услуги.

Прилично воздржан човек со мек глас, Василев, сепак, отсликува слика на политичката класа во неговата земја, која е брутално отворена. Договорите за јавниот сектор, вели тој, биле испорачувани со години без тендер. Немаше ефективни контроли и перењето пари беше значаен проблем.

Економистот школуван на Харвард е дел од бугарскиот кабинет на експерти од мај и тој има намера да го исчисти корумпираниот неред што го остави претходната влада. Поранешниот премиер, Бојко Борисов, поднесе оставка оваа пролет по вкупно 10 години на власт кога неговата партија, ГЕРБ, претрпе големи изборни загуби.

По еден час разговор со Василев, човек се прашува дали е толку добра идеја Бугарија да се приклучи на заедничката валута. Во почетокот на јуни, Софија го претстави конкретниот план за воведување на еврото, со 1 јануари 2024 година идентификуван како ден кога ќе ги смени валутите.

И шансите тој план да стане реалност воопшто не се лоши. Бугарија ги исполнува сите формални критериуми за приклучување кон европската заедничка валутна зона. Нејзиниот буџетски дефицит, државниот долг и стапката на инфлација ги надминуваат критериумите утврдени за пристапување кон еврото. И валутата на земјата, левот, е веќе поврзана со еврото.

Минатата година, Бугарија ѝ се придружи на Хрватска и стана дел од ЕРМ II, европскиот механизам за девизниот курс и Европската банкарска унија. А тоа значи дека патот кон еврото е неповратен. Дури и Европската централна банка повеќе нема право на вето. Може да се прилагоди само точниот тајминг.

Бугарското членство ќе го означи првото проширување на еврозоната откако Литванија се приклучи во 2015 година, станувајќи 19-та членка на заедничката валутна област. Но, дали навистина има смисла да се прифати земја која има трајни проблеми со корупција, перење пари и финансиски надзор?

Создавање нов проблем

‘Се разбира, Бугарија е повеќе од добредојдена да се приклучи кон еврото, но прво мора да се справи со своите проблеми во областа на перење пари и корупција’, вели Свен Гиголд, член на Партијата на зелените во Европскиот парламент, кој заедно отпатува во Бугарија со партискиот сојузник Даниел Фројнд да ја испита подготвеноста на земјата за заедничката валута. ЕУ, вели Гиголд, мора да спречи ситуација во која земја-членка станува центар на перење пари од големи размери, како што се случуваше во минатото на Кипар или балтичките држави.

Но, може ли ЕУ да го блокира пристапувањето на Бугарија? Штом започне таков процес на пристапување, тешко е да се запре. Во летото 2020 година, дури и пред да дојде сегашната преодна влада, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен инсистираше на тоа дека ‘ние ќе продолжиме да стоиме со (Хрватска и Бугарија) додека ги преземаат следните и последни чекори кон приклучување кон еврозоната’.

Се чини дека Европската унија може да биде во опасност да создаде уште еден проблем за себе – речиси како ништо да не научи од еврокризата.

Дури и водечките политичари во земјата веруваат дека Еврогрупата треба да ја преиспита својата намера наскоро да ја прими Бугарија во заедничката валутна зона. ‘Бугарија има голем број сектори каде што комбинацијата на корупција, лошо управување и директна или индиректна државна контрола доведе до акумулација на загуби и фактори на нестабилност’, вели Христо Иванов, шеф на антикорупциската партија Да, Бугарија! Иванов и другите побрзаа да се потсетат на проблемите со кои се соочи еврозоната по пристапувањето на Грција.

Европскиот парламентарец Фројнд, сепак, гледа на пристапувањето во еврозоната како можност за земјата. ‘Развојот во Бугарија оди во вистинската насока под актуелната влада’, вели тој.

Сосема е нејасно дали министерот за финансии Василев и неговите колеги од кабинетот ќе можат да ги продолжат напорите за расчистување. Сосема е можно ГЕРБ партијата на Борисов – која припаѓа на конзервативната група Европска народна партија во Европскиот парламент заедно со Христијанско-демократската унија (ЦДУ) на германската канцеларка Ангела Меркел – да се врати на власт. И тоа би било катастрофа за Европа. Борисов веќе почна да боде со саркастични боцки: ‘Ако не можете да се справите со тоа, вратете ме. Јас ќе се грижам за работата за вас’.

Долгогодишниот шеф на владата во Бугарија ја уништи демократијата во својата земја. Тој ја поткопа независноста на судството и им додели јавни договори на бугарските олигарси. Бидејќи тој беше подискретен за тоа отколку владите во Полска и Унгарија, Борисов во голема мера беше во можност да избегне навреда од Брисел или Берлин. Неговото наследство ќе трае во земјата долго време.

Матна иднина

На економски план, многу работи одат полошо отколку што бројките би можеле да наведат да се поверува. Земјата доживеа деценија на силен раст почнувајќи од 2000 година, но економијата е значително послаба уште од глобалната финансиска криза. Студиите од Европската комисија и Европската централна банка не даваат особено розова слика за иднината. Според извештајот на ЕЦБ, постои ‘високо ниво на неизвесност’ во однос на тоа како стапката на инфлација во земјата ќе се развива во наредните месеци, заедно со загриженоста за ‘нагло влошување’ на финансиската состојба во Бугарија.

Во главниот град на Софија, се развива мала, но високо продуктивна софтверска индустрија, но од друга страна, туризмот игра огромна улога во економијата, како што е случајот со многу структурно слаби држави во Јужна Европа. Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) ја напиша својата најнова економска проценка од јануари оваа година дека ‘регулаторните бариери за конкуренција во Бугарија се повисоки отколку за сите земји на ОЕЦД, со исклучок на Колумбија и Турција’. Бугарскиот банкарски сектор, пак, има повеќе лоши заеми од просекот на ОЕЦД.

Како одговор на ваквите грижи, отпорот расте во Европскиот парламент. ‘Јас сум за подолг период на чекање’, вели Маркус Фебер, европратеник од Христијанско-социјалната унија, сестринската партија на ЦДУ во Баварија. ‘Во спротивно, Бугарија може брзо да се претвори во друга Грција’.

Ханс-Вернер Шин, поранешниот шеф на Ифо институтот за економски истражувања во Минхен, е уште покритичен. ‘Бугарија виде во Грција колку е одлично кога ти е дозволено да печатиш валута што другите земји ја признаваат како легално средство за плаќање’, вели тој. Оваа привилегија, предвидува тој, исто така, ќе ‘предизвика инфлациски бум’ во Бугарија, ‘што на крајот ќе ѝ ја одземе конкурентноста и ќе ја претвори во друг примател на европската трансфер унија’.

Во јуни Вашингтон воведе санкции против тројца бугарски олигарси и 64 компании во согласност со Законот за Магницки. Овој чин ѝ овозможува на американската влада да ги замрзне имотите на криминалци од големи размери и да ги спречи да патуваат во САД Новата бугарска влада го поздрави овој потег на Вашингтон.

Реформаторите не очекуваат ЕУ да заземе сличен пристап. Кога ќе побара помош од Американците во битката против корупцијата, вели министерот за финансии Василев, таа пристигнува во рок од два дена. Европа, во меѓувреме, само пишува празни извештаи и седи на рацете, додава тој. Тој вели дека исто така не добил никаква поддршка од Германија. ‘Фактот дека бугарската влада треба да побара помош од Американците, не е добар знак за ЕУ’, вели европратеникот Фројнд од Зелената партија.

На вечера со европски парламентарци со реформи, еден од пратениците рече дека Бугарија направи сериозни напори за реформи, додека се подготвуваше да влезе во ЕУ. Но, по пристапувањето, реформските напори веднаш се намалија. Па затоа многумина се загрижени дека тоа може да се случи и откако земјата ќе стане дел од еврозоната“, пишува „Шпигел“.