Проширувањето на ЕУ никогаш поблиску: Црна Гора и Албанија се пред целта

Брисел ја забрзува политиката на проширување на Европската унија под притисок на сè посложените геополитички околности. Црна Гора и Албанија го користат моменталниот моментум, додека Србија овој пат не е на масата, пишува Дојче веле.

Лидерите на Европската унија и земјите од Западен Балкан се среќаваат оваа среда, 17 декември, во Брисел, во време кога, поради новите геополитички предизвици, се преиспитува идниот однос на Унијата со регионот. Повеќе од една деценија по влезот на Хрватска, проширувањето на ЕУ денес изгледа поблиску отколку што беше со години. Прашањето повеќе не е дали тоа ќе се случи, туку кои земји од Западен Балкан се подготвени да напредуваат, а кои ќе останат настрана.

Според комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос, Црна Гора технички би можела да ги заврши преговорите за пристапување до крајот на 2026 година, а Албанија една година подоцна.

„После тоа, потребни се уште една до година и пол за процесот на ратификација. Затоа, реално сум оптимист дека дури и за време на мојот мандат, кој завршува на крајот на 2029 година, Европската Унија би можела да добие најмалку две нови членки“, изјави Кос за ДВ.

Во исто време, српскиот претседател Александар Вучиќ објави дека Србија „за прв пат по 13 или 14 години“ нема да учествува на самитот.

„Јас лично ја донесов таа одлука, за никој друг да не биде виновен. Не сакам владата да трпи никаков притисок“, рече Вучиќ. Тој додаде дека, според него, ова ги штити интересите на Србија бидејќи, како што тврди, земјата прво мора да покаже резултати, кои, вели тој, европските партнери веќе ги препознаваат.

Црна Гора како пример

Црна Гора има најголема причина за оптимизам пред самитот, бидејќи затвори уште пет преговарачки поглавја во вторник, 16 декември, на меѓувладината конференција во Брисел. Сепак, Европската унија продолжува да предупредува дека се потребни дополнителни напори во борбата против корупцијата и организираниот криминал и во зајакнувањето на независноста на судството.

По години стагнација, Црна Гора спроведе клучни реформи пред две години и постигна широк политички консензус за членство во Унијата. И Подгорица и Брисел сега сакаат што побрзо да го завршат процесот на пристапување.

Сепак, некои домашни критичари предупредуваат дека реформите се спроведени пребрзо и дека можеби им недостасува содржина. Министерката за европски прашања на Црна Гора, Маида Горчевиќ, ги отфрла ваквите тврдења.

„Никој сериозно не тврди дека системот може фундаментално да се промени за неколку години. Критиките се легитимни ако служат за понатамошно забрзување на реформите, но важно е да се нагласи дека денес напредокот не се мери со политички впечаток, туку со јасни европски индикатори. Напредокот на Црна Гора е објективно потврден од институциите на ЕУ“, изјави Горчевиќ за ДВ.

Црна Гора е следена од Албанија. Европската комисија го признава напредокот во судските реформи, но во исто време предупредува дека се потребни дополнителни напори во борбата против корупцијата и зајакнувањето на владеењето на правото.

Политичкиот аналитичар Флоријан Бибер предупредува дека исходот е è уште е неизвесен.

„Албанија спроведува низа реформи, барем формално, но во контекст на многу силен политички лидер, Еди Рама, постојат и сериозни демократски недостатоци. Затоа, не е јасно дали Албанија ќе успее да го премости тој јаз и навистина да биде подготвена за членство истовремено со Црна Гора“, изјави Бибер за ДВ.

За Европската унија, проширувањето е стратешко, но и прашање на кредибилитет. Влезот на Црна Гора би бил потег со релативно низок ризик и голем политички ефект, што би покажало дека Унијата може да ги исполни своите ветувања и да ја зајакне довербата во своето лидерство во неизвесни времиња, според анализата на Европскиот центар за политики (ЕПЦ).

Проширувањето е поврзано и со безбедносните и геостратешките интереси на Европа.

„Ја плаќаме цената затоа што не ги интегриравме тие земји кога првпат сакаа да се приклучат, оставајќи го регионот нестабилен“, изјави Кос за ДВ.

Во оваа анализа на Дојче веле пред денешниот самит ЕУ-Западен Балкан не се споменува Македонија. Во објавените заклучоци на данското претседателство се вели дека Македонија сè уште не ги спровела уставните измени, на кои се обврза и се потврдува подготвеноста на Советот за свикување на втората меѓувладина конференција, без понатамошни одложувања или дополнителни политички одлуки, штом ќе биде извршена измена на Уставот и за „отворање на преговарачкиот Кластер 1 што е можно поскоро во согласност со Преговорачката рамка“.

Македонската влада и премиерот Христијан Мицкоски велат дека уставните измени нема да се направат додека не се исполнат два услови: еден е заклучок на Европскиот совет дека се признава македонскиот идентитет и јазик и дека нема да има други билатерални пречки, а втората работа е Бугарија да ги исполни пресудите на Судот во Стразбур.

Така, различната брзина на напредокот го отвора прашањето за предлогот на Александар Вучиќ за заеднички влез на сите земји од Западен Балкан во ЕУ. Повеќето аналитичари го толкуваат тој предлог како обид за забавување на процесот, со оглед на тоа што Србија во моментов не напредува со исто темпо.

Иако Вучиќ тврди дека европските лидери го слушале неговиот предлог „како пристојни луѓе“, во Европската комисија нема голем интерес за таква идеја.

„Пристапувањето е процес базиран на заслуги. Секоја земја-кандидат се приклучува кога ги исполнува условите и критериумите од Договорот за ЕУ, вклучително и Копенхашките критериуми. Нема однапред одредени рокови“, изјави за ДВ портпарол на Европската комисија.