Мицкоски за затворањето на постмониторингот на Советот на Европа: Ова е историски ден

Ако нешто е историско во извештајот на Стразбур за пост-мониторингот, тоа е сериозноста на забелешките за состојбите во Македонија и колку историски долго не се прави ништо да се поправат


 

За премиерот, ова значи само признание за нивото на демократија во државата и е демант за квалитетот на демократијата и слободата на говорот.

– Некои од вас бевте присутни пред неколку дена кога ми беше поставено прашање дали Владата влијае врз слободата на говорот? Ова е еден најголем демант, ова е најголемиот демант за квалитетот на демократијата во Македонија и слободата на говорот, владеењето на правото и сите процеси што ги мониторира Советот на Европа – потенцира Мицкоски.

За Мицкоски, ова е само уште една добра вест покрај онаа со која ЕУ го препозна проблемот со транспортерите.

– Благодарен сум на тимската работа, на сето она што го направивме, тоа е уште една добра вест покрај онаа со која ЕУ го препозна проблемот, би рекол не само со камионџиите туку и со друмските превозници, зборувам тука и за товарниот и за патничкит сообраќај, но во перидот што следува ќе има уште многу добри вести, така што сите оние невистини, лаги, од страна на опозицијата, што беа кажувани изминатиот период и злоупотребувани, полека се распрснуваат како меур од сапуница. Но, и на оние нивни перјаници во медиумите, кои ги засилуваат лагите во опозицијата мислејќи дека на тој начин ќе ми наштетат мене, но и на Владата – рече Мицкоски.

Тој повтори дека нема поголем демант од оној што дојде директно од Стразбур.

– Од Советот на Европа велат дека Македонија како држава е зрело демократско општество, владее правото, нема замолкнување на слободна новинарска мисла, се почитува слободата на говорот, и дека таа држава е зрела за понатаму навистина да ја гледаме како зрела демократија за разлика од другите земји од Западен Балкан, кои се или во постмониторинг или во мониторинг – додаде Мицкоски.

Она што не го кажа Мицкоски е дека Советот на Европа го укина и пост мониторингот за Бугарија која воопшто не ги имплементира одлуките на Судот за човекови права во Стразбур и дека со препоракатата спакува и две нешта – препорака во иднина да се прават ад хок извештаи за состојбата со нерешените прашања во Македонија и оценки за судството, корупцијата, медиумите, изборните закони, Кривичниот законик и слично, кои воопшто не ги поткрепуваат тврдењата на премиерот. 

Имено, во извештајот во кој е дадена препораката за укинување на мониторингот се дава катастрофален приказ на состојбите во правосудството, влошувања место подобрувања и најави за нови реформи и закони – кои никако не се остваруваат. Според известувачите, трагедијата во Кочани ткрила „многу недостатоци во противпожарната безбедност на ноќниот клуб, во кој речиси немало никакви мерки за противпожарна безбедност и немало соодветни излези во случај на пожар“. Исто така, стои во оценката, тешките прекршувања на безбедноста биле познати и толерирани поради корупција и поткуп во институциите одговорни за спроведување на законот, што покажува системски проблеми во регулаторниот надзор. 

Отакако посочуваат дека Македонија паднала дополнително на индексот на корупцијата минатата година, известувачите нагласуваат и еден куриозитетен факт – дека сега обвинетата и сменета претседателка на ДКСК додека била на функцијата не покренала „ниту еден случај“ за испитување на корупција, како дополнение на претходната констатација дека членовите на ова тело биле критикувани како наклонети на власта и дека не покажале проактивност. Друга шокантна констатација во извештајот е дека од 2020 година Академијата за судии и за јавни обвинители не примила нови кадри, иако има застрашувачки недостиг на судии и обвинители на сите нивоа во судството, а неколку градови немаат јавни обвинители.
 
„Тековниот процес на прием во Академијата за судии и обвинители, кој започна пред повеќе од две години со цел регрутирање на 130 практиканти, сè уште е во мирување од нејасни причини. За време на нашата посета на Скопје, ни беше кажано дека последното регрутирање за оваа академија се случило во 2020 година. Друг предизвик е доцнењето во одржувањето на изборите за повисоките судови. Овој проблем го засега дури и Врховниот суд, каде што се пополнети само 14 од 26 позиции“, стои во извештајот.
 
Покрај недостатокот на финансии и човечки ресурси, се забележува и недоволна меѓуинституционална координација и соработка, па се наведува примерот со Советот за следење на спроведувањето на Стратегијата за за развој на правосудниот сектор (2024-2028) , формиран во мај 2024 година, кој воопшто не се состанал во 2024 година, во 2025 година бил реструктуиран и се состанал за првпат дури на 10 септември истата година.
Нагласувајќи најпрво дека во земјата лани само 28% од општата популација и 26% од компаниите сметале дека нивото на независност на судовите и судиите е „прилично или многу добро“, Стразбур смета дека тоа е резултат на „мешањето и притисокот од владата и политичарите, како и мешањето или притисокот од економските или други специфични интереси“.
 
„Некои иницијативи преземени од владата за борба против корупцијата беа директно насочени кон судството (и, особено, Судскиот совет), што во некои случаи покрена сериозни загрижености во врска со почитувањето на независноста на судството и принципот на поделба на власта. Судиите и обвинителите се исто така предмет на зголемен притисок од јавни кампањи за оцрнување во медиумите и на интернет“, оценуваат известувачите на Стразбур.
 
Како илустрација и повод за политичка поларизација притоа го наведуваат судењето на четворицата поранешни функционери од ВМРО-ДМПНЕ за организирање насилен напад врз парламентот на 27 април 2017 година, кои беа ослободени повикувајќи се на Законот за амнестија од 2018 година. Се набројуваат и контроверзните промени во неговото претседателство и состав на Судскиот совет, па до последниот потег – гласањето во парламентот со кое не беше одобрен извештајот на Судскиот совет за 2023 година и кое обезбеди правна основа за започнување дебата за нивно разрешување.
 
„Последователно, владата предложи да се распуштат Судскиот совет и Советот на обвинители, а во март 2025 година, парламентот гласаше за ‘интерпелации’ против петте членови на Судскиот совет кои не се магистрати и кои беа избрани од парламентот. Причините наведени за интерпелациите беа нестручното извршување на должностите, што дополнително го еродираше веќе ниското ниво на јавна доверба во судството. Иако овие предлози не даваат законска основа за разрешување на членови на Судскиот совет, тие ефикасно претставуваат политички предлози за недоверба, што ризикува да ја поткопа легитимноста и независноста на членовите на Судскиот совет“, стои во извештајот на Парламентарното собрание, па се додава:
 
Во јуни 2025 година, Венецијанската комисија издаде мислење за нацрт-законот за Судскиот совет(на барање на министерот за правда) и даде голем број препораки, вклучително и отстранување на министерот за правда од Судскиот совет и разјаснување на постапката за избор на неговите членови од страна на парламентот, обезбедување дека изборот се базира на заслуги и разјаснување на основите за разрешување на неговите членови, претседателот и заменик-претседателот.
 
„Владата, стои во извештајот, сè уште работи на овој нацрт-закон“.
 
Како „уште еден загрижувачки пример“ се споменува и постапката за разрешување на главниот обвинител Љупчо Коцевски, бидејќи се покажале „недостатоците во правилата за разрешување и ризикот од политизација“. Наспроти тоа, според Стразбур, корупцијата во јавниот сектор останува сериозен проблем, а нејзината перцепција меѓу експертите, граѓаните и бизнисите останува висока.
 
„Таа не се однесува само на високи функционери во политичката сфера, туку и на други сектори, а особено на јавното здравство, јавните набавки и затворите“, стои во извештајот.
Како пример, притоа, се наведува случајот со Државна лотарија во кој се обвинети осум поранешни високи функционери, вклучувајќи и поранешен вицепремиер, како и случајот со поранешниот раководител на владината Служба за општи и заеднички работи, Пеце Мирчески, кој беше уапсен под обвинение за корупција по четири основи: примање мито, фалсификување службени документи, проневера и небрежност при работа.
 
И во овој извештај се нагласува контроверзната измена на Кривичниот законик од претходната влада (со премолчена поддршка од ВМРО-ДПМНЕ) која според Стразбур довела до прекинување на голем број случаи против поранешни и сегашни владини функционери, бидејќи казните биле отстранети или намалени, а рокот за застарување истекол.
Корупцијатата, според Стразбур, е присутна не само во владата, туку и во затворите, при што корупцијата на пресоналот во „Идризово“ се оценува како „ендемска“, па се повикува на реформа. 
 
Стразбур има забелешки и околу работата на нашиот парламент при што стои дека тој е „под влијание на политичката поларизација, што резултира со одложувања и честа, понекогаш несоодветна, употреба на забрзани законодавни процедури“. Според оценката, поради  интензивните поделби, предизвик е планирањето на донесувањето на законите. Кандидатите избрани од парламентарната комисија за прашања на изборите и именувањата честопати немаа релевантно професионално искуство или не ги исполнуваа квалификациските критериуми, што предизвика загриженост во врска со изборот врз основа на заслуги“, стои во оценката на Стразбур. 
 
За медиумите стои дека се длабоко поларизирани по политички линии, при што приватните медиуми често се поврзани со политички или деловни интереси кои влијаат на нивната содржина, иако има  „неколку критички и независни медиуми, првенствено онлајн“. сериозни забелешки има и за изборното законодавство и финансирањето на политичките кампањи а поради екстремната ситуација со воздухот, има дел и за загадувањето. Така што, ако нешто е историско, тоа е сериозноста на забелешките за состојбите во Македонија и колку историски долго не се прави ништо да се поправат, напротив се усложнуваат натаму. (Линк до целосниот извештај: https://nezavisen.mk/strazbur-gi-spori-smenite-i-inetrpelaciite-vo-sudstvoto/
 

Повод за егзалтацијата на премиерот е резолуцијата за затворање на постмониторинг-дијалогот со земјата, изгласана вчера во Стразбур. Текстот на резолуцијата во име на мониторинг-комисијата беше изготвен од известителите Сибел Арслан од Швајцарија, од политичката група на социјалистите, и Џозеф О’Рајли од Ирска, од Европската народна партија.Во текстот се наведува дека Парламентарното собрание го признава одржливиот напредок на Северна Македонија во демократијата, владеењето на правото, заштитата на човековите права и соработката со телата на Советот на Европа и ја признава политичката посветеност на властите за исполнување на обврските преземени при отворањето на постмониторинг-дијалогот во 2000 година. Врз основа на ова Собранието одлучи да го затвори постмониторинг-дијалогот со Северна Македонија и да продолжи да ги следи случувањата преку својот механизам за редовен периодичен преглед.