Колку ќе загуби Русија ако го запре гасот за Европа? Многу пари

Русија и Европа се на работ на гасна војна: „Северен тек 1“, најголемиот гасовод за испорака на руски гас во ЕУ, е затворен поради ремонт до 21 јули, но европските власти не се сигурни дека Русија ќе го продолжи извозот по овој датум. Уценувањето на ЕУ со недостиг на гас може да стане нов аргумент за Русија во борбата за укинување на санкциите. Заканата сѐ уште не е директно искажана, но тензијата расте. Теоретски, Русија ги има сите можности да ги прекине испораките, предупредуваат економистите. Како Европа (и целиот свет) ќе се справи со недостигот на ресурси – и колку сериозно ќе настрада самиот руски буџет во овој случај?

Да претпоставиме дека ќе се оствари најлошото сценарио. Колку лошо ќе настрада самата Русија?

Краткиот одговор е – многу. Но, постојат фактори кои можат да ѝ помогнат на земјата да компензира барем дел од загубите од исклучувањето на „Северен тек 1“.

По воведувањето на првите санкции против Русија во 2014 година, Институтот за проучување на енергетската економија на Универзитетот во Келн (Energiewirtschaftliches Institut, EWI) пресмета дека доколку испораките во Европа се стопираат на шест месеци, загубите на „Гаспром“ ќе изнесуваат 24-27 милијарди евра, а за девет месеци 36-40 милијарди. Слични проценки даваат аналитичарите во 2022 година. За споредба, приходот на „Гаспром“ во 2021 година изнесуваше приближно 117 милијарди евра. Односно, компанијата може да изгуби до една третина од својот приход.

Теоретски, прераспределбата на извозните текови во корист на другите увозници би можела да го компензира недостигот на приходи, но технички е невозможно брзо и ефикасно да се пренасочат испораките на гас. Да, и моќта на алтернативите е помала. На пример, гасоводот „Моќта на Сибир“ до Кина е дизајниран за пропусен капацитет од 38 милијарди кубни метри, додека повеќе од 59 милијарди кубни метри беа испумпани преку „Северен тек 1“ во 2021 година.

Но, „Газпром“ дури и пред суспензијата на главната европска рута го намали извозот во 2022 година – за околу една третина во првата половина од годината. Компанијата и рускиот буџет беа спасени од драматичен пад на приходите со високите цени на суровините: според пресметките на Блумберг, од почетокот на 2021 година, кога глобалната економија почна да се опоравува од ефектите на пандемијата, цената на природниот гас се скокна за 700%. Шефот на „Гаспром“, Алексеј Милер, во јуни рече дека со таква динамика, компанијата „не е погодена од никого“: дури и кога Европа се стреми да ја намали зависноста од руските суровини, регионот не му плаќа помалку на добавувачот.

Колку пари од нафта и гас очекува Русија да добие во буџетот во планот за 2022-2025 година?

Овие приходи во голема мера се формираат преку продажба на нафта, а не преку гас: нафтата носи околу три пати повеќе државни приходи од гасот.

Обемот на извозната давачка директно зависи од обемот на испораките во странство, но данокот на доход, отпремнината и дивидендите се повеќе врзани за вкупните финансиски резултати на компанијата. Последново може (барем делумно) да се компензира дури и ако се намали извозот во Европа – со високи цени на суровините, зголемување на снабдувањето во други надворешни насоки и развој на домашниот пазар („Гаспром“ произведува околу 500 милијарди кубни метри годишно и испраќа само 180 милијарди).

Државата може делумно да ги надомести загубите од затворањето на европскиот пазар со зголемување на даночното оптоварување на „Гаспром“. За да го направите ова, треба да престанеме да пресметуваме даноци за цената на нафтата, забележува Сергеј Вакуленко, независен експерт во индустријата за нафта и гас, во разговор за „Медуза“.

Дури и во услови на зголемени воени трошоци, санкции и повлекување на странски компании, државата може да најде резерви за да се справи со целосно запирање на испораките на гас во Европа, прогнозира експертот: „Поради зголемените цени, рускиот буџет веќе има заработено толку многу од минатото лето што можете да се опуштите барем една година“.

Русија може да заземе цврст став за „Северен тек 1“ и затоа што сега има вишок на девизи и проблемот со зајакнувањето на рубљата. Земјата „нема интерес да добие дополнителна заработка од извозот“, нагласува економистката Наталија Орлова: „Фактот што овие приходи не доаѓаат сега е повеќе благослов и можност да се спречи понатамошно зајакнување на рубљата“.

Во нормален систем, на власта пред сѐ и треба извоз за да прима девизи и со нив да купува увезена стока. Но, имајќи предвид дека увозот сега е многу тежок, дополнителната девизна заработка не му помага на буџетот, се согласува Сергеј Вакуленко.

Што ќе се случи со Европа со таков развој на настаните? Сè може да се очекува: без „Северен тек 1“, Европа и остатокот од светот ќе се соочат со понатамошен раст на цените на гасот и неговиот недостиг.

Цената на суровините за потрошувачите во Германија може да се зголеми трикратно во 2023 година, предупреди Клаус Милер, шеф на германската Федерална агенција за мрежи: домаќинството кое плаќа 1.500 евра годишно за гас треба да се подготви да ја зголеми цената на 4.500 евра. Аналитичарите на Голдман Сакс на почетокот на јули ја удвоија прогнозата за цената на гасот за следната година.

На дефицитот се гледа и како на апсолутно реална перспектива. Операторите за подземни складишта на гас во ЕУ пресметале дека во случај на целосен прекин на испораките од Русија во јули, до ноември, капацитетите ќе бидат пополнети само за 65–71%, со стандард од 80% доволен за енергетската безбедност на регионот.

Германија, главниот потрошувач на суровини од „Северен тек 1“, најгласно го огласи алармот. Од почетокот на војната во Украина, земјата ја намали зависноста од увозот на руски гас од 55 на 35%, но според обемот на нејзината економија оваа бројка е исклучително висока. Стратешки важните индустрии, како што се петрохемијата, производството на челик и цемент, фармацевтските производи, автомобилската индустрија и други, се критично зависни од гасот. Досега, недостигот беше избегнат со залихите во складиштата што може да се испумпуваат до една четвртина од годишната потрошувачка на земјата, но сценариото за долгорочно исклучување на „Северен тек 1“ ѝ се заканува на Германија да влезе во зима со ниски резерви на гас. Поради овој ризик, државата прогласи второ ниво на криза, опишано во посебна регулатива на ЕУ.

Што бара Русија?

Гасната уцена е еден од главните инструменти за притисок врз Европа, со чија помош Русија би можела да ја принуди ЕУ да ги олесни или делумно да ги укине санкциите, како и да го намали обемот на воена и финансиска помош за Украина.

Во екот на летото, Москва може да почне да дејствува решително ако сфати дека во европските складишта ќе се полнат со доволно гас за зимската грејна сезона, смета Сергеј Вакуленко. Со целосно прекинување на испораките во јули, Русија нема да дозволи ЕУ да го компензира падот на обемот со дополнителни набавки на норвешки гас и течен природен гас (LNG) од САД и другите региони, објаснува експертот.

Исто така, прекинот на извозот преку „Северен тек 1“ може да ја принуди ЕУ да се врати на разговорите за проработување на „Северен тек 2“. Овој амбициозен проект, чија изградба чинеше 10 милијарди евра, е подготвен да започне: гасоводот е исполнет со гас, но пуштањето во работа е блокирано со директивите на ЕУ. Сепак, според Вакуленко, лансирањето на вториот крак во сценариото на гасната блокада на Европа „би било премала награда и трошење премногу адут на мала цел“.

Конечно, целта на Москва можеби е едноставно да предизвика хаос на глобалниот енергетски пазар со цел да ги зголеми цените на суровините. „Русија веројатно ќе продолжи со стратегијата  за да ги зголеми цените на бензинот и да профитира од тоа“, ја дешифрира оваа верзија за Блумберг Анализ Пертегела, висок советник за политика за енергија и клима во тинк-тенкот Еко.

Без оглед на мотивацијата на Кремљ, веќе следната недела светот би можел да се соочи со економски шок каков што сè уште не е доживеан ниту во оваа полна година со „црни лебеди“. Како што рече стратегот на Дојче банк Џим Рид во неодамнешната истражувачка белешка, 22 јули – датумот на повторно вклучување во работа на „Северен тек 1“ по ремонтот – може да биде „најважниот ден во 2022 година“:

Она што се случува со извозот на рускиот гас може да стане уште поголема приказна за глобалната економија од антикризниот план на Федералните резерви на САД или рецесијата. Турбината сè уште може да стигне до „Гаспром“, а испораките сè уште може да се нормализираат. Но, секој што вели дека знае како ќе се одвиваат настаните во суштина нагаѓа. И иако ова е точно, ситуацијата останува клучна вилушка на целиот глобален пазар. (Медуза)