Кои се најголеми увозници и извозници на електрична енергија во Европа? Еве каде е Македонија

Македонија е на средината меѓу земјите увознички на електрична енергија во Европа, покажува табелата која што ја објави „Еуроњуз“, во анализата за најголемите увозници и извозници на струја на Стариот континент. Со 14 отсто нето увоз, Македонија се наоѓа меѓу Ирска и Белгија, и освен Молдавија која е на второто месо межу овозно зависните земји, е најлошо рангирана межу државите кои што не се зленки на ЕУ.

Инаку, како што се наведува во анализата, по руската инвазија на Украина, енергетската безбедност стана жешка тема во Европа, како и прифатливоста на цените.

Со зголемувањето на геополитичките тензии и климатската криза станува поважна, Европската Унија се стреми да ги подобри енергетските врски меѓу земјите-членки.

Дејствувајќи како унија, а не како фрагментиран блок, ЕУ ќе може да ја зголеми безбедноста на снабдувањето со електрична енергија и да интегрира повеќе обновливи извори на енергија во енергетските пазари, соопшти Европската комисија.

Според Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), увозот и извозот на електрична енергија меѓу европските земји-членки на ОЕЦД значително се зголемија во последните две децении, објавува „Еуроњуз“.

Но, кои земји купуваат повеќе електрична енергија отколку што продаваат, а кои земји продаваат повеќе електрична енергија отколку што купуваат?

Според Евростат, од 35 европски земји во 2024 година, 13 беа нето извозници на електрична енергија, додека 21 беа нето увозници. Само една земја, Кипар, не пријави увоз на електрична енергија.

Зависност од увоз

Главниот начин да се види колку една земја се потпира на увоз на електрична енергија е да се погледне нето увозот како процент од вкупната потрошувачка на електрична енергија. Ако оваа стапка е позитивна, тоа значи дека земјата увезува повеќе електрична енергија отколку што извезува, додека негативната бројка покажува дека земјата извезува повеќе отколку што увезува.

Меѓу 35 земји во 2024 година, „нето увозот како процент од електричната енергија достапна за финална потрошувачка“ во просек изнесуваше -0,5% во ЕУ. Затоа, во просек, земјите од ЕУ извезуваат повеќе отколку што увезуваат.

Најголем нето извоз во Шведска и Франција

Во неколку земји, нето извозот на електрична енергија го надминува увозот. Шведска ја држи најсилната позиција со -27%, по што следува Франција со -22%.

Словенија (-19%), Норвешка (-14%), Словачка (-13%), Чешка (-12%) и Австрија (-10%) се исто така силни извозници на електрична енергија.

Меѓу четирите најголеми економии на ЕУ, Франција (-22%) и Шпанија (-4%) се нето извозници, додека Германија (6%) и Италија (18%) се нето увозници. Хрватска увезува повеќе електрична енергија отколку што извезува (25,8%).

Нето увоз како процент од електричната енергија достапна за финална потрошувачка (2024)

Жак Персебоа, професор по емеритус на Универзитетот во Монпелје, вели дека земјите нето извозници се оние со значително производство на хидроелектрична енергија, како што се Шведска и Норвешка, или оние со голема нуклеарна флота, на пример во Франција и Шведска.

Земјите нето увозници се оние со висок удел на повремени обновливи извори на енергија, бидејќи увезуваат многу кога нема ветер или сонце.

Бројките можат значително да варираат од година во година, како што е очигледно кога се споредуваат податоците од 2024 и 2023 година.

На пример, додека Грција беше нето увозник со стапка од 10% во 2023 година, таа стана нето извозник во 2024 година со вкупен пад од -0,6%. Слично на тоа, стапката на нето увоз на Хрватска нагло се зголеми од 10% на 26% во истиот период.

Џон Спрингфорд, соработник во Центарот за европски реформи (CER), рече дека земјите што се потпираат на гас за одредување на цената на електричната енергија ќе имаат тенденција да увезуваат повеќе електрична енергија.

„Земјите каде што гасот е почесто маргинален производител ќе бидат поголеми нето увозници. Бидејќи цената на гасот е повисока и тие го користат почесто, овие земји ќе откријат дека увезуваат повеќе од поевтини постројки во странство“, рече тој.

Рина Боле Зелер, раководител на програмата за енергетска политика на ЕУ во Agora Energiewende, истакна дека Германија била нето извозник на електрична енергија две децении пред да стане нето увозник на електрична енергија во 2023 година. Ова продолжило и во 2024 година.

Причините за оваа промена вклучуваат повисоки цени на јаглеродот, кои го направија германскиот јаглен помалку конкурентен на европскиот пазар, и затворањето на три нуклеарни реактори, рече Зелер.

Таа додаде дека изградбата на обновливи извори на енергија во соседните земји, исто така, го зголемила снабдувањето со евтини производи.

Италија најголем увозник

Гледајќи го нето обемот на трговијата со електрична енергија, двете големи економии се на спротивни страни. Италија е најголемиот нето увозник со 51.000 GWh, по што следи Германија со 26.269 GWh.

Спротивно на тоа, Франција е најголемиот нето извозник на електрична енергија во апсолутни бројки, со 89.851 GWh, по што следи Шведска со 33.435 GWh.

„Франција стана најголем светски извозник на електрична енергија во 2024 година со рекорден нето извоз на електрична енергија од 90 TWh, што е повеќе од годишната потрошувачка на електрична енергија во Белгија“, рече Зелер.

Ова во голема мера беше поттикнато од закрепнувањето на нуклеарното производство и зголемувањето од 10% на производството на обновлива енергија.

„Прекуграничната трговија со електрична енергија е клучна карактеристика на европскиот енергетски систем. Ваквите размени ја прават електричната енергија поевтина за европските домаќинства и индустријата, а исто така се и најевтиниот начин да се гарантира безбедноста на снабдувањето“, рече Зелер.

Исто така, го олеснува интегрирањето на варијабилни обновливи извори на енергија чие производство варира во зависност од временските услови, со што се намалуваат емисиите во енергетскиот сектор, додаде таа.

„На пример, производството на енергија од ветер во Данска може да се зголеми кога производството на сончева енергија во Германија се намалува навечер“, додаде таа.