Како жените од маргинализираните заедници се борат со секојдневна дискриминација – и зошто институциите мора да ги слушнат

Дискриминацијата ретко изгледа драматично на прв поглед. Таа најчесто доаѓа тивко – во
форма на затворена врата, одбиен термин, игнориран повик, поглед полн сомнеж или
реченица кажана со рамнодушност. За голем дел од жените од маргинализираните заедници во Скопскиот регион, ова не се изолирани ситуации, туку секојдневие. Нивната борба не е само за подобар живот, туку за основен пристап до услуги, почит и достоинство.

Според проценките на организациите кои работат директно на терен, голем број од овие жени редовно се соочуваат со различни форми на дискриминација, но само мал дел од случаите некогаш се пријавуваат. Не затоа што проблемот не постои, туку затоа што недовербата кон институциите е длабоко вкоренета. Жените кои употребуваат дроги, сексуалните работнички, жените од ЛГБТИ заедницата, бездомничките, жените од рурални средини или оние кои поминале низ затворскиот систем често имаат чувство дека уште пред да го кажат проблемот, веќе се осудени.

„Најтешкиот дел не е да се соочиш со проблемот, туку да собереш храброст да побараш помош“, вели една жена која со години живее во социјален ризик. Таа објаснува дека повеќепати се откажала уште пред да стигне до институција, затоа што однапред знаела каков однос може да очекува.

Ваквите искуства не се исклучок. Од Коалиција Маргини укажуваат дека многу жени имаат
доживеано секундарна виктимизација – наместо поддршка, добиле сомнеж, морализирање или игнорирање.

Податоците со кои располагаат граѓанските организации покажуваат дека значителен дел од маргинализираните жени немаат редовен пристап до здравствени и социјални услуги, а уште поголем дел немаат доволно информации за тоа каде и како можат да побараат правна заштита. Дури и кога таквите механизми формално постојат, тие често се тешкo достапни, комплицирани или нефункционални за оние на кои им се најпотребни.

„Системот е дизајниран за оние што веќе имаат ресурси, информации и поддршка. Овие жени најчесто немаат ништо од тоа“, велат од Хелсиншкиот комитет за човекови права.

Токму затоа, велат, проблемот не е само во законите, туку во начинот на кој тие се применуваат и во културата на институциите.

Во ваков контекст се реализира и кампањата „Еднаквост сега – зајакнување на маргинализираните заедници за социјална инклузија и недискриминација“, зад која стојат ХОПС, Коалиција Маргини и Хелсиншкиот комитет. Целта не е само да се зборува за проблемот, туку да се работи директно со жените на терен – да се информираат за нивните права, да се охрабрат да побараат заштита и да се изгради доверба таму каде што со години постоела само дистанца.

„Овие жени не бараат посебен третман. Тие бараат ист третман. Да бидат сослушани, разбрани и заштитени“, велат од ХОПС. Клучната порака на кампањата – дека сите вредиме исто – не е слоган, туку суштинска потреба во општество во кое сè уште постојат луѓе што се плашат да побараат помош.

Проблемот не е што овие жени не се борат. Напротив, нивниот живот е постојана борба. Проблемот е што таа борба најчесто ја водат сами, без системска поддршка. Затоa
прашањето не е дали институциите имаат надлежност, туку дали имаат волја и капацитет
навистина да слушнат.

Додека тоа не се случи, дискриминацијата ќе продолжи да се случува тивко, зад затворени врати и во статистики што никогаш не ја кажуваат целата вистина. А вистината е едноставна: еднаквоста не смее да биде привилегија. Таа мора да биде правило – за секоја жена, без исклучок.