Истрагата за измама може да ја фрли ЕУ во најголемата криза во последните децении

БРИСЕЛ – Урсула фон дер Лајен се соочува со најсилниот предизвик за одговорноста на ЕУ во една генерација – со истрага за измама што заробува две од најголемите имиња во Брисел и се заканува да експлодира во криза од целосен обем.

Точно една година по нејзиниот втор мандат како претседател на Комисијата, фон дер Лајен, веќе мачена од прашања во врска со нејзината посветеност на транспарентност и во услови на тлеење на тензии со крилото за надворешна политика на блокот, сега мора да најде начин да избегне вмешување во скандал што датира од нејзините први години на функцијата.

Објавата на Канцеларијата на Европскиот јавен обвинител дека поранешната шефица за надворешни работи на ЕУ и висок дипломат кој моментално работи во Комисијата на фон дер Лајен се приведени во вторник беше искористена од нејзините критичари, со обновени повици дека таа се соочува со четврто гласање за недоверба.

„Кредибилитетот на нашите институции е во прашање“, рече Манон Обри, копретседателка на Левицата во Европскиот парламент.

Доколку се докажат, обвинувањата ќе го покренат најголемиот скандал што го зафати Брисел од масовната оставка на Комисијата на Жак Сантер во 1999 година поради обвинувања за финансиски малверзации.

Полицијата ги приведе поранешната потпретседателка на Комисијата, Федерика Могерини, италијанска политичарка од левиот центар, која го водеше крилото за надворешна политика на ЕУ, Европската служба за надворешни работи, од 2014 до 2019 година, и Стефано Санино, италијански државен службеник кој беше генерален секретар на ЕЕАС од 2021 година, сè додека не беше заменет претходно оваа година.

Канцеларијата на европскиот јавен обвинител соопшти дека има „силни сомневања“ дека тендерската постапка од 2021 до 2022 година за основање дипломатска академија поврзана со Колеџот на Европа, каде што Могерини е ректор, не била фер и дека фактите, доколку се докажат, „може да претставуваат измама во набавките, корупција, судир на интереси и прекршување на професионалната тајна“.

Сагата изгледа ќе ги разгори веќе затегнатите односи меѓу фон дер Лајен и сегашниот шеф на ЕЕАС, високата претставничка на ЕУ, Каја Калас, изјавија четворица претставници на ЕУ за ПОЛИТИКО. Порано оваа година, Санино ја напушти својата функција генерален секретар и презеде истакната улога во Комисијата на фон дер Лајен.

Функционер на ЕУ ја бранеше фон дер Лајен, наместо тоа обвинувајќи ја ЕЕАС, автономна служба според договорите на ЕУ што работи под високиот претставник на блокот, Калас – која е еден од 27-те европски комесари.

„Знам дека луѓето што не ја сакаат фон дер Лајен ќе го искористат ова против неа, но тие користат сè против неа“, рече функционерот.

„Бидејќи претседателката фон дер Лајен е најпрепознатливиот лидер во Брисел, сè ѝ ставаме на врат“, додаде функционерот. „И не е фер таа да се соочи со предлог за недоверба за нешто што можеби го направила Службата за надворешна акција. Таа не е одговорна за сите институции.“

Могерини, Санино и трето лице не се обвинети и нивниот притвор не подразбира вина. Истражниот судија има 48 часа од почетокот на нивното испрашување за да одлучи за понатамошни дејствија.

Кога беше контактирана за Санино, Комисијата одби да коментира. Кога беше контактиран за Могерини, Колеџот на Европа одби да одговори на конкретни прашања. Во соопштението се вели дека остануваат „посветена на највисоките стандарди за интегритет, праведност и усогласеност – и во академските и во административните прашања“.

„Серија криминални случаи“

Истрагата доаѓа во време кога евроскептичните, популистичките и крајно десничарските партии профитираат од бранот незадоволство од гласачите и во време кога ЕУ врши притисок врз земјите  во и надвор од блокот поради сопствените корупциски скандали.

„Смешно е како Брисел им држи предавања на сите за владеење на правото  додека неговите институции повеќе личат на криминална серија отколку на функционална унија“, рече Золтан Ковач, портпарол на владата на Унгарија, која се соочи со критики од ЕУ, на X.

Романскиот европратеник Георге Пипереа, член на десничарската група Европски конзервативци и реформисти, кој стоеше зад неуспешното гласање за недоверба на фон дер Лајен во јули, изјави за ПОЛИТИКО дека размислува да се обиде да покрене нов предлог.

ЕУ се бори да се ослободи од серија корупциски скандали од почетокот на оваа деценија. Вторничките рации доаѓаат по скандалот „Катаргејт“ од 2022 година, кога земјата од Персискиот Залив беше обвинета дека се обидува да влијае врз европратениците преку мито и подароци, како и по истрагата за мито оваа година во врска со лобистичките активности на кинескиот технолошки гигант Хуавеј во Европа. Овие истраги вмешаа членови на Европскиот парламент, а во тоа време претставниците на Комисијата брзо покажаа со прст кон пратениците и се дистанцираа од скандалите.

Но, Комисијата не беше имуна на обвинувањата за несоодветност. Во 2012 година, тогашниот комесар за здравство Џон Дали поднесе оставка поради скандал со лобирање за тутун. Самата фон дер Лајен беше на удар од страна на Општиот суд на ЕУ, кој претходно оваа година пресуди дека не требало да ги крие од јавноста текстуалните пораки што ги разменувала со извршниот директор на фармацевтскиот гигант Фајзер за време на пандемијата Ковид-19.

Откритијата од вторникот се многу поопасни за Комисијата, со оглед на високиот профил на осомничените и сериозноста на обвинувањата со кои се соочуваат.

„Катастрофално влијание“

Откако беше потпретседателка на Европската комисија и раководител на ЕЕАС, Могерини беше назначена за ректор на Колеџот на Европа во 2020 година, но беше критикувана дека не била квалификувана за функцијата, не ги исполнувала критериумите и влегла во трката неколку месеци по истекот на рокот. Во 2022 година таа стана директорка на Дипломатската академија на Европската унија, проектот во срцето на рациите во вторникот во зори.

Санино, поранешен италијански дипломат, беше врвен државен службеник на ЕЕАС, а сега е генерален директор за одделот за Блискиот Исток, Северна Африка и Заливот во Комисијата.

Кристијано Себастијани, претставник на персоналот на еден од најголемите синдикати на ЕУ,  рече дека доколку се докажат, обвинувањата ќе имаат „катастрофално влијание врз кредибилитетот на засегнатите институции и пошироко врз перцепцијата на граѓаните за сите европски институции“. Тој рече дека добил „десетици пораки“ од персоналот на ЕУ загрижен за штета на угледот.

„Ова не е добро за институциите на ЕУ и за службите на Комисијата. Не е добро за Европа, го насочува вниманието од други работи“, рече функционер на Комисијата кој побара анонимност за слободно да зборува. „Тоа ја пренесува оваа идеја за елитизам, за неформална мрежа што прави услуги. Исто така, Могерини беше еден од најуспешните [високи претставници на ЕУ], тоа не е добро во однос на јавната дипломатија“. (Политико)