Историски преседан над Арктикот: Поларниот вртлог се сруши најрано откако се вршат мерења

Најраното ненадејно стратосферско затоплување во запишаната историја е забележано над Арктикот оваа недела, со колапс на поларниот вртлог. Климатските симулации укажуваат на можен постуден и поснежен декември во Европа, но сегашните прогнози сè уште не го потврдуваат ова.

Метеоролозите со недели предупредуваат за можен рекордно ран колапс на поларниот вртлог, а анализата за 11 ноември потврди дека тоа се случило, според метеорологот Андреј Флис од порталот Severe Weather Europe.

На надморска височина од околу 30 километри, ветерот околу поларниот вртлог го смени правецот од запад кон исток, што е главен критериум за таканареченото ненадејно стратосферско затоплување (SSW). Во исто време, температурата во стратосферата беше повеќе од 28 °C над просекот за ова време од годината.

Поларниот вртлог е широка зимска циркулација над Арктикот која, иако стабилна, го држи најстудениот воздух заробен околу Северниот Пол. Кога е нарушен, овој воздух може да продира подалеку на југ, кон Северна Америка и Европа.

Овој вид настан обично се случува во јануари или февруари, кога поларниот вртлог е целосно развиен. Во податоците што датираат од 1959 година, не е забележано големо затоплување на стратосферата пред 28 ноември, кога се случија во 1968 и 2025 година, па затоа претходниот рекорд е срушен за повеќе од две недели.

Флис наведува дека сите членови на ансамблот на прогностички модели ECMWF и GEFS го потврдиле пресвртот на ветерот, но исто така дека може да биде краткотраен, со силно закрепнување на ветровите во наредните недели.

Бидејќи нема таков ран случај во измерените податоци, Флис пребарувал илјадници симулирани зими од климатски модели и пронашол 21 случај во кој поларниот вртлог се срушил во истиот период, со силен Ел Нињо и западна фаза на тропски стратосферски ветрови (QBO), како што се оваа година.

За Европа, тие симулации во декември покажуваат помал притисок на исток и север и гребен со висок притисок на запад, што носи северен тек кон континентот. Покрај тоа, температурите се пониски од просекот и има повеќе снег во поголемиот дел од Европа, освен на север и североисток. Таквиот модел во средината на зимата може да донесе посилни навлегувања на ладен воздух, како што се епизоди познати како „Ѕверот од Исток“, според Флис.

За јануари, симулациите покажуваат поинаква слика: може да биде постудено на запад и север од Европа, а потопло кон исток.

Флис нагласува дека ова не е прогноза за оваа зима, туку сигнал дека раното уривање на виорот се надополнува на постојниот временски модел, кој оваа година е силно обликуван од исклучително силен Ел Нињо.

Проширената прогноза на ECMWF за крајот на ноември над Европа покажува модел на притисок сличен на оној што следи по стратосферското затоплување, со гребен на југозапад и помал притисок на североисток. Сепак, температурите и снегот во таа прогноза се далеку помалку изразени: постудено од просекот и повеќе снег може да има на истокот од континентот, додека остатокот од Европа би имал потопло време и помалку снег од вообичаеното.

Дали рекордното нарушување на поларниот вртлог навистина ќе влијае на почетокот на зимата во Македонија, сè уште не е можно да се каже.