Евростат ги објави цените на храната во Европа. Швајцарија на врвот, Македонија на дното
Додека Швајцарците плаќаат до 60 проценти повеќе од европскиот просек за истата кошничка храна, цените во Македонија се најниски на континентот. Разликите во цените на храната низ Европа се огромни, а најновите податоци на Евростат откриваат каде купувањето е најприфатливо и каде тоа ќе биде најголем товар за буџетот на домаќинствата, пишува Euronews.
Храната претставува еден од најголемите трошоци за европските домаќинства, со просек од 11,9% од вкупната потрошувачка во Европската Унија, додека во земји како Романија овој удел се зголемува на 20%. Споредбата на цените се базира на индексот на Евростат, каде што просечната цена на кошничка за храна во ЕУ е 100. Вредност над 100 означува повисоки цени од просекот, додека вредност под 100 означува попристапни цени.
Швајцарија на врвот, Македонија на дното
Според податоците за 2024 година, Швајцарија е убедливо најскапата земја со индекс од 161,1, што значи дека цените на храната се за 61,1% повисоки од просекот на ЕУ. По неа следуваат Исланд (146,3) и Норвешка (130,6), земји кои исто така не се членки на Унијата.
Во рамките на ЕУ, жителите на Луксембург мораат најдлабоко да се брцнат во своите џебови, каде што цените се за 25,7% повисоки од просекот. Високи цени се евидентирани и во Данска, Ирска, Франција, Австрија и Малта. Од друга страна, најевтината храна во Европа е во Македонија, со цени за 27% пониски од просекот на ЕУ.
Во рамките на ЕУ, Романија е најпристапна, со кошничка храна што е 25,4% поевтина. Ниските цени на храната се типични за Југоисточна Европа и Западен Балкан, а Турција, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Бугарија се исто така значително под просекот.
Меѓу најголемите економии на ЕУ, цените во Германија и Италија се малку над просекот, додека Франција е значително поскапа. Шпанија, од друга страна, е 5,4% поевтина од просекот на ЕУ.
Клучни причини
Експертите посочуваат неколку клучни причини за толку големите разлики. „Најважната причина се разликите во приходите и платите“, изјави за Euronews Business Алан Метјуз, професор на колеџот Тринити во Даблин. Во земјите со повисоки просечни плати, како што се Швајцарија и Данска, трошоците за работна сила во земјоделството, преработката и продажбата се исто така повисоки, што на крајот се одразува на малопродажните цени.
Метјуз додава дека разликите во оданочувањето исто така играат улога. „Различното оданочување, особено ДДВ-то на прехранбените производи, исто така објаснува некои од разликите“, рече тој. Покрај тоа, цените се под влијание на навиките на потрошувачите, како што е поголемата побарувачка за органски или брендирани производи во побогатите земји.
Иларија Бенедети, вонреден професор на Универзитетот во Тушија, исто така посочува на структурни фактори како што се трошоците за производство и изложеноста на глобални шокови. „Помалите и поотворените економии – честопати со валути подложни на поостри флуктуации – доживеаја посилно пренесување на растечките трошоци за енергија и земјоделски влезови за време на пандемијата и конфликтот меѓу Русија и Украина“, рече таа.
Ниските цени не значат полесен живот
Иако цените на храната се номинално пониски во некои земји, тоа не мора да значи дека храната е попристапна. Во земјите во источна и југоисточна Европа, храната сочинува повеќе од 20% од расходите на домаќинствата, додека во побогатите економии уделот е обично под 12%. „Како резултат на тоа, истото зголемување на цените има многу посериозно влијание таму каде што приходите се пониски“, додаде Бенедети.
Овие разлики имаат сериозни импликации врз безбедноста на храната, предупредува Јеремиас Мате Балог, вонреден професор на Универзитетот Корвинус во Будимпешта. „Додека земјите со високи приходи можат да апсорбираат повисоки нивоа на цени, домаќинствата со пониски приходи во Централна и Источна Европа се соочуваат со непропорционален товар, дури и ако номиналните цени на храната се пониски“, рече тој.
Со други зборови, иако храната е скапа во Данска, жителите со повисоки расположливи приходи можат да си ја дозволат полесно од жителите на земјите со пониски цени и значително пониски приходи.