ЕУ се подготвува за кошмарно сценарио за хибриден напад со повеќе жртви

Главните градови на ЕУ тивко се подготвуваат за тоа како блокот треба да одговори на голем хибриден напад во кој загинуваат неколку граѓани – исход што изгледа сè поверојатен, според пет дипломати и претставници на ЕУ.

Но, напорите за подготовка откриваат поделби околу тоа колку улога треба да игра ЕУ во безбедносните прашања и дали напорите на блокот се излишни со НАТО.

Разговорите за сценарио за кошмарен напад се водеа во последните недели меѓу амбасадорите на ЕУ од сите 27 земји кои се собраа во „ограничен формат“, што значи без телефони или асистенти. Дискусиите се засилија по откривањето на дрон полн со експлозив на аеродромот во Лајпциг во август.

Иако ЕУ дискутира за вакви сценарија со години – откривајќи „хибриден сет алатки“ насочен кон координирање на одговорите на сајбер напади, мешање во изборите и саботажа – најновите разговори се фокусираа на ризикот од посериозни напади што предизвикуваат големи жртви. Двајца дипломати рекоа дека состанокот меѓу амбасадорите на ЕУ минатата среда се фокусирал конкретно на вакви примери.

Откако Русија ја изврши целосната инвазија на Украина, ЕУ вели дека Москва ја интензивирала кампањата на сајбер напади, саботажи и други тајни операции низ целиот блок.

„Европските демократии се соочуваат со растечки број закани“, изјави европскиот комесар за правда, Мајкл Мекграт, за POLITICO. „Го зајакнуваме нашиот капацитет за предвидување и откривање закани, подобрување на раното предупредување и обезбедување Европа да може брзо и колективно да одговори кога нашата демократска отпорност е тестирана.“

Разговорите меѓу дипломатите и министрите на ЕУ се фокусираа на распоредување тимови за итни интервенции, ослободување пари на ЕУ за помош на погодената држава и како треба да комуницираат лидерите на институциите на ЕУ, рече еден функционер на ЕУ.

„Мораме да бидеме подготвени за нешто сериозно“, рече висок дипломат на ЕУ. „За жал, Лајпциг ни покажа дека многу сериозен инцидент, нешто што предизвикува повеќе жртви, не е исклучен.“

Втор функционер на ЕУ додаде: „Со оглед на обемот  на дејствувањето на Русија, сигурно е дека ќе има жртви порано отколку подоцна. Чиста среќа е што досега немало никакви.“

„Многу збунувачки“

Блокот е вознемируван од речиси секојдневните извештаи за таканаречени хибридни напади – етикета што ја користат ЕУ и НАТО за да опишат субверзивна активност што е под прагот на директен чин на војна. Во вторникот, неколку морнари беа прогласени за исчезнати откако нивниот брод беше потонат од беспилотни летала во Црното Море, според бугарските функционери.

Ова следеше по инцидентот на аеродромот во Лајпциг, сомнителен пожар во полската станица за копнена врска што управува со комуникациите на Starlink и заговор за поставување запаливи направи во комерцијалните транспортни центри низ ЕУ и Велика Британија, заедно со редовните нарушувања на воздушниот простор.

„Сосема е очигледно дека кога Русија користи сè повеќе смртоносни алатки за да ја тестира нашата подготвеност и волја да преземеме контрамерки, во одреден момент ќе има жртви“, рече Теја Тиликаинен, директорка на Европскиот центар за извонредност за борба против хибридни закани. „Во одреден момент, намерно или ненамерно, ова се случува.“

Ако неколку граѓани на ЕУ или НАТО бидат убиени во она што изгледа како напад, притисокот за дејствување ќе биде огромен врз двете институции.

„Многу се плашиме дека во одреден момент ќе биде одземен сојузнички живот“, рече еден дипломат на НАТО, што ќе го направи „притисокот многу висок“ за дејствување.

Сепак, дискусиите на ниво на ЕУ предизвикуваат критики од некои престолнини дека ЕУ ја пречекорува својата безбедносна улога и потенцијално ги дуплира основните функции на НАТО, трансатлантскиот сојуз кој ја поткрепува европската безбедност 80 години.

„Ризикнува да биде многу збунувачко за донесувачите на одлуки на сите нивоа“, рече Оана Лунгеску, истакнат соработник во RUSI и поранешен портпарол на НАТО. „Доколку има конфузија или дуплирање, тоа ризикува да го забави донесувањето одлуки, што има импликации бидејќи времето е секогаш од суштинско значење.“

Друг проблем е недостатокот на безбедни комуникации во ЕУ и сомневањето дека чувствителните информации споделени за време на собирите на амбасадорите можат да бидат протечени, изјавија неколку дипломати. Извештаи дека поранешниот министер за надворешни работи на Унгарија ја споделил содржината на состаноци на ниво на лидери со неговиот руски колега само ги продлабочи овие загрижености, принудувајќи ги главните градови да ја ограничат размената на навистина чувствителни информации исклучиво на форматите на НАТО.

„Мојата влада е крајно скептична во однос на споделувањето чувствителни разузнавачки податоци во рамките на Корепер (Coreper), па дури и на состаноците на лидерите“, изјави дипломат од земја од источното крило. „Тие информации или завршуваат во медиумите, или одат директно во Москва.“

Преклопување на протоколите

Овој отпор се совпаѓа со напорите на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, да ги зајакне безбедносните капацитети на Унијата. Во нејзиниот последен говор за состојбата на Европската унија во Стразбур, поранешната германска министерка за одбрана предложи „вонреден безбедносен протокол“ за да им помогне на земјите од ЕУ да се координираат токму во сценаријата за кои се дискутира. Се очекува овој протокол, заедно со предлогот на Фон дер Лајен за формирање „Европски совет за безбедност“, да бидат дел од клучната „Европска безбедносна стратегија“ што треба да биде објавена на почетокот на ноември.

Сепак, неколку дипломати изразија противење, тврдејќи дека за воспоставување на овие иницијативи ќе бидат потребни месеци и дека тие потенцијално би ги дуплирале функциите што веќе постојат во рамките на ЕУ. Наместо да се создаваат нови формати кои внесуваат сложеност, еден висок национален дипломат изјави дека ЕУ треба да се фокусира на зајакнување на постоечките алатки за справување со кризи.

„Чувствуваме голема резервираност во однос на вонредниот безбедносен протокол“, рече дипломатот. „Веќе имаме воспоставено механизми. Доколку настане криза, на располагање ни е Интегрираниот политички одговор (IPCR), кој одлично функционираше за време на пандемијата и други кризи.“

На Путин не му е грижа

Механизмот IPCR, воспоставен во рамките на Лисабонскиот договор, му овозможува на претседавачот со ротирачкото претседателство на ЕУ – на барање на погодената земја – да свика итни состаноци со учество на експерти од НАТО, ОН или други меѓународни тела.

Во случај на голем хибриден напад, одговорноста за одлучување за најдобриот понатамошен чекор останува на погодената земја. Франција го активираше членот 42.7 од Договорот за ЕУ ​​по нападите во „Батаклан“ во 2015 година, што претставува единствен случај кога е искористена клаузулата за заемна помош. Сепак, Лунгеску истакна дека станува збор за „политичка одлука“ на Париз, која не довела до значителни форми на меѓусебна помош надвор од координацијата на истрагите за тероризам меѓу Франција и Белгија. За да се избегне забуна околу тоа кој што работи за време на инцидент со голем број жртви, Лунгеску рече дека двете страни треба да ги поделат задачите: НАТО да се занимава со размена на разузнавачки информации и воено одвраќање, а ЕУ да се фокусира на цивилниот одговор.

Според Тиликаинен, напорите на ЕУ за координирање на одговорот на хибридни напади се корисни – но во одредени граници. Сепак, таа истакна дека тие „не можат да се споредат со мерките за отпорност на национално ниво“, како што е финскиот пристап на „сеопфатна безбедност“.

Лунгеску исто така нагласи дека Москва не прави разлика меѓу двете организации. „Искрено, на [рускиот претседател Владимир] Путин не му е важно дали одлуките ги носи COREPER 2 или NAC“, додаде таа, мислејќи на состаноците на амбасадорите на ЕУ или на телото за носење одлуки на НАТО. „Москва не размислува на тој начин.“ (Политико)