Ана Монтес: Врвниот кубански шпион во САД ослободена по 20 години

Ана Монтес – која меѓу најпознатите шпиони од Студената војна фатени од САД – е ослободена од затвор по повеќе од 20 години.

Монтес (65) поминала речиси две децении шпионирајќи за Куба додека бил вработена како аналитичар во Агенцијата за одбранбено разузнавање.

По нејзиното апсење во 2001 година, официјални лица изјавија дека таа речиси целосно ги разоткрила американските разузнавачки операции на островот.

Еден официјален претставник рече дека таа е меѓу „најштетните шпиони“ фатени од САД.

Мишел Ван Клив, која беше шеф на контраразузнавањето во времето на претседателот Џорџ Буш, му рече на Конгресот во 2012 година дека Монтес „компромитираше сè – практично сè – што знаевме за Куба и како функционираме на Куба“.

„Значи, Кубанците беа добро свесни за сè што знаевме за нив и можеа да го искористат тоа во своја полза. Покрај тоа, таа можеше да влијае на проценките за Куба во нејзините разговори со колегите и исто така најде можност да обезбеди информации што ги стекнала за други сили“.

По нејзиното апсење, Монтес беше обвинета дека ги доставила идентитетите на четворица американски шпиони и океани со доверлив материјал. Таа беше осудена на 25-годишна затворска казна, а судијата за изрекување на пресудата ја обвини дека ја ставила на ризик „државата како целина“.

Сепак, за разлика од другите шпиони од висок профил, фатени за време на студената војна, Монтес беше мотивирана од идеологија, а не од лична корист. Таа се согласи да работи за кубанското разузнавање делумно врз основа на нејзиното противење на активностите на администрацијата на Реган во Латинска Америка.

Конкретно, според извештајот на генералниот инспектор на одделот за одбрана, таа се верува дека била налутена од американската поддршка за „контрасите“ во Никарагва – десничарска бунтовничка група осомничена за воени злосторства и други злосторства во земјата.

Првично ѝ пристапил колега од Универзитетот Џон Хопкинс во 1984 година, откако изразила бес поради американските акции во Никарагва. Подоцна била запознаена со кубански разузнавач и на вечера во Њујорк Сити „неколебливо се согласила да работи преку Кубанците за да и ‘помогне’ на Никарагва“, се вели во извештајот на генералниот инспектор.

По патувањето во Хавана следната година на обука, таа се приклучи на Одбранбената разузнавачка агенција, каде што на крајот ќе стане висок аналитичар за организацијата во комунистичката влада на островот.

Речиси две децении таа се среќаваше со кубански ракувачи на секои неколку недели во рестораните во Вашингтон и им испраќаше шифрирани пораки што содржеа строго доверливи информации преку пејџер. Таа ги добиваше своите наредби со преноси испратени преку радио со кратки бранови.

Таа конечно беше приведена во септември 2001 година, откако американските разузнавачи добија дојава дека владин службеник изгледа дека шпионира за Куба. Еден од агентите на ФБИ кој ја уапси рече дека таа изгледала стоички по апсењето.

Монтес ќе остане под надзор пет години по нејзиното ослободување и ќе биде следено нејзиното користење на интернет. Исто така, ќе ѝ биде забрането да работи за владата или да контактира со странски агенти без дозвола.

Но, Пит Лап, еден од агентите на ФБИ кои ја уапсија Монтес, изјави за CBS News дека смета дека е малку веројатно таа да се обиде повторно да воспостави контакт со кубанските агенти.

„Тој дел од нејзиниот живот е завршен“, рече Лап. „Таа го направи тоа што го направи за нив. Не можам да замислам дека ја ризикува својата слобода“.