Светот сака да го ограничи оружјето со вештачка интелигенција кое убива само. Две големи сили се спротивставуваат на тоа


САД и Русија веројатно ќе се спротивстават на предлогот за воведување меѓународни, правно обврзувачки правила за автономно оружје или системи што можат самостојно да избираат и напаѓаат цели без човечка интервенција, објави Ројтерс.

Прашањето ќе биде дискутирано на конференцијата на Обединетите нации во Женева од денес до петок. Повеќето земји поддржуваат построги правила, но големите воени сили веруваат дека постојните меѓународни закони веќе доволно го регулираат таквото оружје.

Оружје што може самостојно да одлучи кого да нападне
Развојот на вештачката интелигенција овозможи создавање на сè понапредни беспилотни летала, роботи, тенкови и подморници што можат да идентификуваат цели и да работат со сè помалку човечка интервенција.

Особено загрижувачки се целосно автономните системи што би можеле самостојно да одлучат кога да употребат смртоносна сила, без човечка потврда за секој напад.

Полуавтономното оружје, во кое вештачката интелигенција помага во изборот на цели или насочување на напади, веќе е користено во Украина, Судан и Блискиот Исток.

Експертите предупредуваат дека понатамошниот развој на ваквите системи може да доведе до ситуации во кои машините донесуваат одлуки за човечките животи без луѓето да можат навремено да ги следат.

Повеќето земји сакаат построги правила
На конференцијата во Женева, која се одржува од 16 до 20 ноември, присуствуваат претставници на 128 земји кои се потписнички на Конвенцијата за одредено конвенционално оружје.

Ова е меѓународен договор што ја забранува или ограничува употребата на одредени видови оружје поради нивните хуманитарни последици.

Земјите сега мора да одлучат дали да започнат преговори за нов договор што експлицитно би ги регулирал смртоносните автономни системи за оружје, познати под англискиот акроним LAWS.

Повеќето членови поддржуваат правно обврзувачки ограничувања, но САД, Русија и Израел се спротивставуваат на таков пристап. Тие веруваат дека постојното меѓународно хуманитарно право обезбедува доволно правила за употреба на оружје.

„Машините никогаш не треба да одлучуваат кој ќе живее“
Групите за човекови права предупредуваат дека одложувањето на новите правила би можело да овозможи ширење на оружје кое самостојно донесува одлуки за напади.

„Машините никогаш не треба да одлучуваат кој ќе живее, а кој ќе умре на бојното поле, но таква дистописка реалност брзо се приближува“, рече Верити Којл од Хјуман рајтс воч.

Лидери на Обединетите нации и Меѓународниот комитет на Црвениот крст, исто така, повикаа на правно обврзувачки правила. Папата, исто така, ја поддржа таквата иницијатива.

Застапниците на регулативата особено предупредуваат на можноста за погрешно идентификување на целите, непредвидливото однесување на автономните системи и нејасната одговорност кога таквото оружје убива цивили.

САД сакаат необврзувачки упатства
Соединетите Американски Држави предлагаат поинаков пристап. Наместо меѓународен договор што правно би ги обврзувал државите, Вашингтон сака упатства што би биле необврзувачки.

Американската страна предложи петгодишен преговарачки период за таков документ, тврдејќи дека постојните правила за војување веќе ја опфаќаат употребата на автономно оружје.

Меѓународниот комитет на Црвениот крст не се согласува со овој пристап. Верува дека постојното хуманитарно право не одговара доволно прецизно на специфичните ризици што ги претставуваат оружјата без директна човечка контрола.

Франција, Германија и Велика Британија бараат компромис
Обединетото Кралство, Германија и Франција предлагаат преговори за документ чиј правен статус засега нема да биде однапред одреден.

Тоа би значело дека земјите би можеле да започнат преговори за правилата и дури подоцна да одлучат дали тие ќе бидат правно обврзувачки или ќе останат препораки.

Двајца дипломати за Ројтерс изјавија дека очекуваат тешки разговори, но компромис до крајот на неделата.

Една можност е комбиниран договор што би содржел обврзувачки одредби за одредени видови оружје и необврзувачки упатства за други системи.

Сепак, претседателот на конференцијата предложи двегодишни преговори со цел усвојување на правно обврзувачки протокол за автономно оружје.

Русија би можела да го блокира учеството на Европската Унија
Русија јавно не го искажа својот конечен став пред конференцијата, но во претходните преговори се спротивстави на усвојувањето на правно обврзувачки ограничувања.

Висок западен дипломат за Ројтерс изјави дека Москва планира да ги спречи претставниците на ЕУ да им се обратат на учесниците на состанокот, каде што ЕУ учествува како набљудувач.

Според дипломатите, САД и Русија би можеле да се обидат да го омекнат конечниот документ на конференцијата, како што направија за време на претходните дискусии во септември.

„Ова веќе не е научна фантастика“
Ана Хехир од американската непрофитна организација Институт за иднината на животот предупреди дека целосно автономното оружје веќе не е само теоретска можност.

Таа се осврна на медиумските извештаи за употребата на вакви системи во Украина и предупреди дека технологијата се развива побрзо од меѓународните правила што треба да ја ограничат нивната употреба.

Американскиот дрон „Тритон“

Хехир верува дека САД и Русија ќе се обидат да спречат договор што би им наметнал строги обврски на нивните вооружени сили и воената индустрија.

Што точно се одлучува во Женева?

Не се очекува Женевската конференција веднаш да усвои глобална забрана за автономно оружје. Главното прашање е дали земјите воопшто ќе отворат формални преговори за нови меѓународни правила.

На дневен ред е извештајот на група владини експерти што ги проучувале автономното оружје и можните меѓународни ограничувања од 2024 до 2026 година.

Групата се согласи за елементите на можен иден документ во септември, но немаше договор за тоа дали тој треба да биде правно обврзувачки.

Одлука за тоа дали да се продолжат преговорите се очекува до крајот на конференцијата на 20 ноември.