Оваа бизарна планета се врти во спротивна насока – и никој не знае зошто

GJ 3090 b е оддалечена 73 светлосни години од Земјата и без очигледна причина, се врти околу својата ѕвезда во спротивна насока од ротацијата на ѕвездата и под прилично екстремен агол.

Астрономите открија необична егзопланета што орбитира околу својата ѕвезда, но во спротивна насока од нејзината ротација. Планетата GJ 3090 b се наоѓа на околу 73 светлосни години од Земјата и има многу наклонета орбита, иако нејзиниот систем нема масивен придружник што би можел да објасни таков начин на орбитација.

GJ 3090 b е откриена уште во 2022 година. Тоа е под-Нептун чиј радиус е околу 2,2 пати поголем од оној на Земјата, додека нејзината маса е околу 4,5 пати поголема. Под-Нептуните се меѓу најчестите типови планети во Млечниот Пат.

Невообичаеноста на оваа планета стана јасна кога истражувачите ја проучувале со инструментот NIRPS во опсерваторијата Ла Сила. Тие го измериле аголот Psi, или разликата помеѓу рамнината на орбитата на планетата и екваторската рамнина на нејзината ѕвезда. За GJ 3090 b, овој агол е дури 136 степени. За споредба, Psi на Земјата е околу 7 степени.

Планетарните системи обично се формираат од дискови од гас и прашина што ги опкружуваат младите ѕвезди, така што материјалот во овие дискови ротира во иста насока како и ѕвездата. Затоа, генерално се очекува дека планетите формирани од неа исто така ќе орбитираат во приближно иста насока и во слична орбитална рамнина, пишува Space.

Затоа, аголот Psi може да им обезбеди на астрономите информации за формирањето и развојот на планетарните системи. Големите отстапувања од очекуваната рамнина можат да бидат резултат на гравитациски пертурбации за време на формирањето на системот.

GJ 3090 b е особено интересен бидејќи таквата наклонета орбита може да се припише на постоењето на близок масивен објект како што е гасен џин, кафеаво џуџе или друга ѕвезда. Таквиот објект може да ја користи својата гравитација за да ја наруши орбитата на планетата, но проблемот е што ништо од горенаведеното не постои во близина на оваа егзопланета.

Системот GJ 3090 е еден од само петте познати системи со вредност Psi поголема од 70 степени. Во други познати случаи, постои масивен објект што може да ги објасни многу наклонетите орбити.

Затоа, научниците разгледуваат други можности. Една предложена хипотеза е дека ѕвездата привлекла секундарен диск од материјал за време на нејзиното формирање кој бил навален и ротиран ретроградно. Планетите во системот потоа можеле да се формираат од овој диск.

„Планетата GJ 3090 b не само што има многу наклонета орбита, туку и орбитира ретроградно – во спротивна насока од ротацијата на својата ѕвезда“, рече Јан Картерет од Одделот за астрономија на Универзитетот во Женева. Истражувачите истакнуваат дека токму работата на NIRPS во инфрацрвениот опсег овозможила мерење на аголот помеѓу орбиталната рамнина на планетата и екваторската рамнина на ѕвездата со доволна прецизност, и покрај фактот дека станува збор за релативно мала планета.

Студијата е објавена на 21 септември во списанието „Астрономија и астрофизика“.