Во Хрватска минатата година 497 самоубиства – број за помош постои од 2007 година, но не функционира

Минатата година во Хрватска се самоубиле 497 лица, од кои 407 биле мажи и 90 жени, а повеќе од 43 проценти од случаите биле кај лица над 65 години, објави здружението „Лајфлајн“ по повод Светскиот ден за спречување на самоубиства, кој се слави на 10 септември. 

Во последните десет години, бројот на самоубиства во Хрватска генерално се намалува. Во 2015 година се регистрирани 717, а минатата година 497, што е за околу 31 процент помалку.

Меѓу лицата над 65 години, минатата година се регистрирани 215 самоубиства, или 43,3 проценти од сите случаи, според податоците на Министерството за внатрешни работи. Вкупно, најмногу самоубиства се регистрирани на подрачјата на Полициската управа во Загреб (98) и Полициската управа во Сплитско-далмација (40).

Стапката на смртност од самоубиства се намалува од 1999 година
Податоците од Хрватскиот институт за јавно здравје (HZJZ) покажуваат дека стапката на смртност од самоубиства во Хрватска се намалува на долг рок. Од 2001 до 2025 година, таа се намалила во просек за 2,3 проценти годишно. Падот е малку поизразен кај жените, 2,83 проценти годишно, отколку кај мажите, кои изнесуваат 2,28 проценти.

HZJZ наведува дека трендот на намалување е присутен од 1999 година. За споредба, во средината на 1980-тите и почетокот на 1990-тите, годишно се регистрирале повеќе од 1.100 самоубиства.

Мажите умираат од самоубиство значително почесто од жените, а родовиот јаз се зголемува со текот на времето. Во периодот од 2016 до 2025 година, имало 3,4 мажи на секоја жена што извршила самоубиство. Во претходната деценија, овој сооднос беше 3,1 спрема еден, а од 1985 до 1994 година беше 2,5 спрема еден.

Постојат регионални разлики
Најчестиот метод на самоубиство кај двата пола е бесење, според Хрватскиот институт за јавно здравје. Бројот на самоубиства со огнено оружје значително се зголеми во воените и повоените години, особено кај мажите, но во последниве години нивниот број се намалува. Во 2025 година, самоубиствата со огнено оружје учествуваа со 16,8 проценти од сите случаи.

Хрватскиот институт за јавно здравје, исто така, предупредува на регионалните разлики. Панонската и Северна Хрватска бележат повисоки стапки на смртност од самоубиства отколку Градот Загреб и Јадранската Хрватска.

Хрватска сè уште има повисока стапка на смртност од самоубиства од просекот на Европската Унија. Во 2023 година, стандардизираната стапка според возраста во Хрватска беше 13,2 на 100.000 жители, додека просекот на ЕУ27 беше 10,4. Кај луѓето над 65 години, разликата е уште поизразена, 29,1 во Хрватска во споредба со 17,1 на 100.000 жители во ЕУ27.

Психолошки центар: Постарите лица се особено ранлива група
Психолошкиот центар „Карпе Дием“ предупредува дека во 2024 година, одредени возрасни групи на млади лица забележале зголемување на бројот на самоубиства во споредба со претходната година. Кај младите лица на возраст од 15 до 19 години, бројот се зголемил од 10 на 15, а кај оние на возраст од 20 до 29 години, од 30 на 41.

Овие податоци не го менуваат долгорочниот тренд на намалување што го забележа Хрватскиот институт за јавно здравје, но покажуваат дека бројот на случаи во одредени возрасни групи се зголемува.

„Карпе Дием“ исто така предупредува дека постарите лица се особено ранлива група. Хроничните болести, губењето на партнер или пријател, осаменоста, недостатокот на социјална поддршка и сиромаштијата можат да го зголемат ризикот од депресија и самоубиство.

Центарот нагласува дека самоубиството речиси никогаш не е резултат на една единствена причина, туку комплексна интеракција на психолошки тешкотии, лични кризи, загуби, финансиски и семејни притисоци, изолација, зависност и трауматски искуства.

Денес на Цветниот плоштад се собираат потписи за петиција
По повод Светскиот ден за превенција од самоубиства, Здружението „Лајф лајн“ денес од 16 до 20 часот на Цветниот плоштад во Загреб ќе одржи акција, за време на која ќе се собираат потписи за петиција испратена до Европската комисија.

Здружението бара телефонскиот број 116 123 да се обезбеди во сите 27 земји-членки на Европската унија за емоционална помош на луѓе кои се осамени, минуваат низ психолошка криза или размислуваат за самоубиство.

Бројот 116-123 за таква услуга е предвиден со одлука на Европската комисија уште во 2007 година, но според здружението, тој сè уште не е во функција во Хрватска. Здружението нагласува дека овој број веќе се користи во Словенија и во голем број други земји-членки на Европската унија.

Според дефиницијата во одлуката на Европската комисија, тоа е услуга што му обезбедува на повикувачот вистински човечки контакт и емоционална поддршка врз основа на слушање без осудување. Светскиот ден за превенција од самоубиства се одбележува за да се подигне свеста за самоубиството како проблем на јавното здравје и важноста на превенцијата и навремената помош на луѓето во криза.