Русите им ги зедоа децата од Украина, но овие мајки тргнаа на пат и ги вратија дома

НА БЕЛОРУСКО-УКРАИНСКАТА ГРАНИЦА – Со недели откако руските војници насилно го отстранија синот тинејџер на Наталија Жорник од неговото училиште минатата есен, таа немаше поим каде е и што му се случило.

Потоа дојде телефонски повик. „Мамо, дојди да ме земеш“, рече нејзиниот син Артем (15). Се сетил на телефонскиот број на мајка му и го позајмил мобилниот телефон на директорот на училиштето.

Жорник му дала ветување: „Кога борбите ќе се смират, ќе дојдам“.

Артем и десетина соученици беа натоварени од руските трупи и префрлени во училиште подалеку во Украина окупирана од Русија.

Додека на Жорник (31) ѝ олеснало дека знае каде е задржан, да се стигне до него нема да биде лесно. Тие беа на различни страни од линијата на фронтот на целосна војна, а граничните премини од Украина кон територијата окупирана од Русија беа затворени.

Но, неколку месеци подоцна, кога една сосетка вратила еден од школските другари на нејзиниот син, таа дознала за добротворна организација која им помагала на мајките да ги вратат своите деца дома.

Бидејќи сега е нелегално мажите на воена возраст да ја напуштат Украина, во март, Жорник и група жени потпомогнати од „Спасете ја Украина“ тргнаа на патување од 4.800 киломтери низ Полска, Белорусија и Русија за да влезат во окупираните територии од Русија во источна Украина и Крим за да го извлечат Артем и уште 15 други деца.

Во 13-те месеци од инвазијата, илјадници украински деца беа раселени, преместени или насилно префрлени во кампови или институции во Русија или на територијата под контрола на Русија, што Украина и застапниците за правата го осудија како воени злосторства.

Судбината на тие деца стана очајно натегање на војната меѓу Украина и Русија и ја формираше основата на налогот за апсење издаден минатиот месец од Меѓународниот кривичен суд кој ги обвинува претседателот Владимир Путин од Русија и Марија Лвова-Белова, неговата комесарка за правата на децата. за нивно незаконско пренесување.

Кога потпаѓаат под руска контрола, децата се предмет на превоспитување, згрижување и посвојување од руски семејства – практики кои допреа до нервот дури и среде масакрот што уби и расели толку многу Украинци.

Украинските власти и организациите за човекови права ги опишаа овие насилни сместувања како план за кражба на една генерација млади во Украина, претворајќи ги во лојални руски граѓани и искоренување на украинската култура до степен на геноцид.

Месеци на страв и вознемиреност

Никој не го знае целосниот број на украински деца кои се префрлени во Русија или украинската територија окупирана од Русија. Украинската влада идентификуваше повеќе од 19.000 деца за кои вели дека биле насилно префрлени или депортирани, но оние што работат на ова прашање велат дека реалната бројка е поблиску до 150.000.

Русија го бранеше своето пренесување на децата како хуманитарен напор да ги спаси од воената зона, но одби да соработува со Украина или со меѓународните организации во пронаоѓањето на многу од нив.

Откако МКС го издаде налогот за апсење на Лвова-Белова, таа рече дека роднините можат слободно да дојдат и да ги земат своите деца, но дека само 59 чекаат да си одат дома – тврдење што украинските власти го отфрлија како апсурдно.

За илјадниците деца кои беа префрлени, некои од уништени и обесправените семејства, толку долго отсуство од дома беше тешко искушение. Некои плачат кога се јавуваат дома и не можат слободно да зборуваат, велат нивните родители.

Родителите, кои веќе живеат низ искушенијата на руската окупација, раселување и бомбардирање, мораа да издржат месеци на вознемиреност, стравувајќи дека нивните деца ќе бидат испратени подалеку или да бидат дадени на посвојување во Русија.

И тогаш е вината. Некои ги испратија своите деца во летни кампови на полуостровот Крим, бидејќи добија уверување дека ќе се вратат за две недели. Други едноставно потклекнаа на притисокот од функционерите и војниците да дозволат нивните деца да бидат земени. Сите се обвинуваа себеси кога не беа вратени. „Се чувствував целосно изгубено. Се изглодав себеси“, рече Јулија Раџевилова, која го донесе својот син Максим Марченко (12) дома во март, откако тој помина пет месеци во камп на Крим. „Никој не ме поддржуваше. Семејството, родителите, пријателите почнаа да ме обвинуваат“.

Но, другите деца беа префрлени без предупредување или, како Артем, едноставно исчезнаа.

Артем отпатувал во своето училиште во Купијанск на 7 септември – токму во моментот кога украинските војници ги потиснуваа руските окупаторски сили – за да ги извади документите што му биле потребни за колеџ. Тој ден не се вратил ниту еден автобус, па останал да преноќи. Следниот ден, руските војници се појавија и го натоварија него и другите студенти во воени камиони.

„Тие беа Руси“, рече Артем во интервјуто. „Во маскирни униформи, со ‘калашникови’“. Мислеше да побегне преку задниот ѕид на училиштето, рече тој, но наставниците се погрижија сите деца да се качат во камионот.

Кога не се вратил дома, мајка му се обидела да оди во Купијанск да го најде, но се вратила назад под силно гранатирање. Три недели во нејзиното село немаше струја и телефонска услуга поради борбите. Без да дознае каде се наоѓа, таа го пријавила во полиција како исчезнат.

Потоа дојде телефонскиот повик на Артем. Тој рече дека тој и неговите соученици, на возраст од 7 до 17 години, биле одведени во градот Перевалск, во источна Украина окупирана од Русија, каде што биле ставени во интернат. Беше оддалечен само неколку часа со автомобил, но на територија затворена од војната.

„Беше тешко“, рече таа, одмавнувајќи со главата, „многу тешко“.

Во потрага по дете со аутизам

Низ целата земја во јужна Украина, Олха Мазур се соочи со уште позастрашувачка потрага. Нејзиниот син, Олександр Чугунов (16) – накратко Саша – живеел во станбено училиште за деца со посебни потреби во Олешки, преку реката Днепар од градот Херсон каде што живеела. Саша е аутист и не може да зборува, рече таа.

Последен пат го видела својот син летото. Херсон сè уште беше окупиран, а руски директор беше поставен на чело на неговото училиште. Тогаш мостот преку Днепар бил бомбардиран и таа повеќе не можела да патува за да го види. Во ноември, таа видела список на интернет во кој беше неговото име меѓу децата пренесени на Крим од Русите.

Во исто време и ѝ олесна и здивна. „Благодарна сум што е жив“, рекла таа, но училиштето никогаш не ја информирало што прават, а Саша немал начин да комуницира со неа.

Родителите на децата во различни летни кампови и училишта почнаа да дознаваат преку телефонски повици со нивните деца дека училиштата ќе ги пуштат да си одат дома, но само ако нивните родители дојдат лично да ги соберат.

Малку, ако воопшто имало, од мајките можеле да се справат со такво патување. Но, постојат неколку добротворни групи кои помагаат да се направи токму тоа, а Жорник слушнала за една, „Спасете ја Украина“.

Основана по нападот на руските сили во 2014 година, групата беше создадена за да ги премести децата и нивните семејства од окупираните области и места на интензивни борби во засолништа или нови домови.

Откако минатата есен децата останаа заглавени на територијата окупирана од Русија, групата почна да организира спасувачки мисии.

Мајките тргнаа на тоа патување од 4.800 километрии низ Полска, Белорусија и Русија и кон Украина и Крим окупирани од Русија.

Тие мораа да се движат со непријателски гранични и полициски контроли долж рутата, која вклучуваше лет од Белорусија до Москва, вклучително и девет часа испрашување од службениците за имиграција на аеродромот.

Од Москва возеа 1.700 километри до Крим. Жорник се раздели за да оди во Перевалск по Артем. Потоа целата група отпатува назад по патот што дојдоа и се врати во Украина преку Белорусија. (Њујорк тајмс)