Разоткриена империјата на Хамнеи: Милијардите што го преживеаа воздушниот напад
Техеран – Ајатолахот Али Хамнеи, врховен лидер на Иран повеќе од три децении, доживеа драматичен крај на 28 февруари 2026 година, кога беше убиен во заеднички воздушен напад на САД и Израел врз неговиот комплекс во Техеран. На 86 години, Хамнеи беше влијателна фигура во иранската политика откако го наследи ајатолахот Рухолах Хомеини во 1989 година, надгледувајќи ја трансформацијата на Исламската Република во регионална сила во услови на постојани тензии со Западот.
Неговата смрт, потврдена од иранските државни медиуми и прославена во некои делови од Техеран, го означи крајот на ерата дефинирана со тврдокорни политики, нуклеарни амбиции и конфликти преку посредници низ Блискиот Исток. Додека светот се справува со импликациите за идното раководство на Иран, вниманието е насочено кон огромната финансиска империја што ја контролираше, покренувајќи прашања за вистинската големина на неговото богатство во времето на неговата смрт.
Проценките за нето вредноста на ајатолахот Али Хамнеи долго време беа обвиткани во тајност, без официјални откритија од иранската влада. Сепак, истрагите на меѓународните медиуми и американските претставници сугерираат дека тој надгледувал средства вредни помеѓу 95 милијарди и 200 милијарди долари преку непроѕирни организации поврзани со државата. Ова богатство, акумулирано со децении, далеку го засени личното богатство на глобалните лидери како што се американскиот претседател Доналд Трамп (7,3 милијарди долари) или израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху (13 милиони долари), позиционирајќи го Хамнеи меѓу најбогатите личности во модерната политика. Неговата смрт во 2026 година го засили испитувањето за тоа како ова богатство може да се распредели или оспори во услови на претстојниот вакуум на власт во Иран.
Темелите на финансиската империја на Хамнеи
Во срцето на богатството на ајатолахот Али Хамнеи беше Сетад, формално познат како Штаб за извршување на Редот на Имамот, организација основана кон крајот на 1980-тите за управување со имот конфискуван по Исламската револуција во 1979 година. Под директен надзор на Хамнеи, Сетад еволуираше во широк конгломерат со удели во недвижности, финансии, нафта, телекомуникации, па дури и фармацевтски производи. Една значајна истрага на Ројтерс од 2013 година ги процени средствата на Сетад на приближно 95 милијарди долари, бројка што американските претставници подоцна ја зголемија на околу 200 милијарди долари, наведувајќи ја нејзината улога во избегнувањето на меѓународните санкции. Оваа империја работеше независно од парламентарниот надзор, дозволувајќи му на Хамнеи да ги финансира приоритетите на режимот, вклучително и поддршката за групи како Хезболах и Хутите, без јавна одговорност.
Семејството на Хамнеи, исто така, имаше корист од оваа мрежа. Се вели дека неговиот син Моџтаба Хамнеи, често сметан за потенцијален наследник, собрал над 3 милијарди долари личен имот, вклучително и удели во европски банки и домашни инвестиции. Други роднини, како што се неговиот брат Хади и синот Мејсам, контролирале значителни суми преку поврзани бизниси. Критичарите тврдат дека ова богатство е изградено врз основа на корупција, заплена на имот од религиозни малцинства како Бахаите и шеми за перење пари. Самиот Хамнеи одржувал фасада на скромност, живеејќи во едноставен дом во Техеран и нагласувајќи ја штедливоста во јавните говори, но разликата помеѓу неговото контролирано богатство и економските проблеми на Иран – каде што инфлацијата се зголеми, а милиони се бореа со сиромаштија – поттикна домашни немири.
Контроверзии околу проценките
Вистинската големина на нето вредноста на ајатолахот Али Хамнеи по неговата смрт останува контроверзна, бидејќи сметките на Сетад никогаш не биле транспарентни. Некои извори, како што е „Celebrity Net Worth“, го проценуваат неговото лично богатство на само 50.000 долари, разликувајќи го од институционалните средства со кои управувал. Сепак, експертите тврдат дека неговата контрола врз Сетад ефикасно ги направила овие милијарди негови, замаглувајќи ја линијата помеѓу личното и државното богатство. Санкциите на САД во последните години ја насочија Сетад кон заобиколување на ограничувањата, истакнувајќи ја нејзината улога во генерирањето приходи за раководството на Иран. Во 2019 година, амбасадата на САД во Багдад ги процени средствата на Хамнеи на 200 милијарди долари, тврдење што се повторува во анализите од 2026 година, во услови на ескалација на тензиите меѓу САД и Иран.
Богатството на ајатолахот Али Хамнеи беше во остра спротивност со пошироката економија на Иран, каде што санкциите и лошото управување ги оставија граѓаните да се борат со недостиг на леб, додека империјата на Врховниот лидер финансираше раскошни проекти и странски авантури. Неговата смрт предизвика дебати за наследувањето и распределбата на средствата, без јасен наследник по хеликоптерската несреќа во 2024 година во која загина поранешниот претседател Ебрахим Раиси. Додека Иран се справува со оваа турбулентна транзиција, наследството од финансиската доминација на Хамнеи – изградена врз револуција, но нарушена од обвинувања за кражба и угнетување – веројатно ќе влијае на патот напред на нацијата. Дали неговите огромни ресурси ќе овластат нов режим или ќе поттикнат понатамошни внатрешни судири, останува да се види.