Политички пресврт во Словенија: Јанша ја презема власта?

Три недели откако Словенците излегоа на гласање, се чини дека добија одговор на основното прашање – веројатно е дека следната влада, по четврти пат, ќе ја формираат Јанез Јанша и неговата Словенечка демократска партија (СДС).

Вчера, лидерот на демократите, Анже Логар, објави дека ги прекинува коалициските преговори со партијата Движење за слобода на поранешниот премиер Роберт Голоб, што практично го отвори патот за нова влада на Јанша.

Логар е поранешен словенечки министер за надворешни работи во владата на Јанша и долгогодишен член на СДС, кој ја напушти партијата пред две години. За време на изборната кампања, тој упорно ги негираше обвинувањата на левицата дека е „скриен адут“ на СДС, а прекинот на преговорите го објасни тврдејќи дека Слобода се обидела да го „присили на коалициски договор“ и дека нејзиното однесување „ги преминало границите на нормалниот политички дијалог“.

Движењето за слобода, релативниот победник на изборите со 29 пратеници, одговори дека гласачите биле сведоци на политичка измама и дека преговорите со демократите, кои освоија шест пратеници, никогаш не се случиле.

„Испративме покани и предлози до Анже Логар, но немаше одговор. И покрај ова, тие создадоа впечаток во јавноста дека преговорите се во тек. Тоа едноставно не е вистина“, соопшти партијата.

Ситуација позната на Јанша
Реагира и Јанша, споредувајќи го обидот на Голоб да формира влада со оној на Зоран Јанковиќ, градоначалникот на Љубљана, кој не успеа да го стори тоа во 2011 година и покрај победата на изборите. Јанша беше тој што на крајот ја формираше владата.

Владејачкото Движење за слобода и опозициската СДС постигнаа речиси идентични резултати на изборите на 22 март – Слобода 28,62 проценти од гласовите, СДС 27,95 проценти, што беше само еден мандат различен.

Изборите, кои беа опишани како тест за тоа дали либералната проевропска политика може да преживее или дали Словенија почнува да биде зафатена од десничарскиот бран видлив низ цела Европа, резултираа со ќор-сокак.

Кампањата беше обележана и со скандал со аудио и видео снимки на кои се прикажани јавни службеници во контроверзни разговори – од „десет проценти за градоначалникот на Љубљана“ како цена за градежни дозволи до трансфери на државни средства. Голоб ја квалификуваше епизодата како операција на израелската приватна разузнавачка компанија „Блек Кјуб“ насочена кон странско мешање во изборите, додека Јанша ја нарече доказ за корупција од страна на владејачката елита.

Партијата на Јанша, со поддршка на НСи (осум пратеници), Демократите (шест пратеници) и гласовите на Ресница (пет пратеници), има повеќе од 46 пратеници потребни за парламентарно мнозинство, а двајца пратеници од малцинството би можеле да ѝ се приклучат.

Според извештаите во словенечките медиуми, најмалку двајца пратеници од Демократите се сомневаат во приклучувањето кон десничарската влада, иако Логар ги нарекува сите шпекулации за неединство бесмислени.

Контроверзен поранешен полицаец на чело на парламентот
Овој баланс на моќ веќе беше потврден на конститутивната седница на 10 април, кога Зоран Стевановиќ, лидерот на Ресница – партија која сака да го преиспита членството на Словенија во ЕУ и НАТО, ги негира климатските промени и стана позната по своите антиваксерски акции и борбата против рестриктивните мерки за време на периодот на Ковид што ги воведе владата на Јанша, беше избран за претседател на парламентот со тајно гласање.

Контроверзниот поранешен полицаец, според неговите сопствени тврдења, имал нотар заверена изјава дека неговата партија никогаш нема политички да соработува со СДС или Јанша, но токму со гласовите на таа партија беше избран да го води словенечкиот парламент.

Веднаш по неговиот избор, тој даде ексклузивно интервју за Спутник, а потоа потврди за РТВ Словенија дека Ресница има намера да го исполни своето предизборно ветување за референдум за излегување на Словенија од НАТО и дека планира да ја посети Москва за да „изгради мостови меѓу Истокот и Западот“.

Ова би го направило првиот претседател на парламентот на земја-членка на ЕУ што ја посетил Москва по руската инвазија на Украина.

Јанша ќе донесе потписи во понеделник?
Сега сè зависи од претседателката Наташа Пирц Мусар, која од понеделник, 20 април, води консултации за кандидатот за премиер – првиот круг се одржува помеѓу 20 и 24 април, а рокот за предлагање премиер е 10 мај.

Претседателката беше јасна во своите критериуми: „Кој ќе ми донесе 46 гласа, ќе го добие мандатот“, рече таа, но во исто време додаде дека не сака владата да ја формира некој што се обидел да влијае на словенечките избори со странски актери, што е директна алузија на аферата Црна коцка.

Според проценката на аналитичарите од ПОП ТВ, веројатно е дека Јанша би можел да дојде кај претседателот со 46 потписи на поддршка веќе на првата средба.

Според пишувањето на новинарот на Дело, Урош Есих, Јанша веќе ги подели министерствата – СДС би добила осум места, НСи пет, Демократите три, додека Ресница би останала надвор од владата, поддржувајќи ја однадвор во однос на проектите.

Европските кругови со загриженост ги следат случувањата, претседателот на парламентот кој размислува за референдум за напуштање на НАТО и би сакал да оди во Москва, и владата која потенцијално сака да ги преиспита европските политики, измислуваат сценарио кое никој во Брисел не го сака.