Почина Бен Ференц, последниот жив обвинител од Нирнбершките процеси

Почина Бен Ференц, последниот жив обвинител од судењата во Нирнберг, кој им судеше на нацистите за геноцидни воени злосторства и беше меѓу првите надворешни сведоци што ги документираа злосторствата на нацистичките работнички и концентрациони логори. Тој штотуку наполни 103 години во март.

Ференц почина во петокот вечерта во Бојнтон Бич, Флорида. Смртта беше потврдена од Меморијалниот музеј на холокаустот на Соединетите држави во Вашингтон.

„Денес светот загуби лидер во потрагата по правда за жртвите на геноцидот и поврзаните злосторства“, напиша музејот на Твитер.

Роден во Трансилванија, Романија, во 1920 година, Ференц емигрирал како многу младо момче со своите родители во Њујорк за да го избегне неконтролираниот антисемитизам. По дипломирањето на Правниот факултет на Харвард, Ференц навреме ѝ се придружил на армијата на САД за да учествува во инвазијата во Нормандија за време на Втората светска војна. Користејќи го своето правно потекло, тој стана истражувач на нацистичките воени злосторства против американските војници како дел од новиот Оддел за воени злосторства на Канцеларијата на судиите.

Кога американските разузнавачки извештаи опишаа дека војниците наидуваат на големи групи гладни луѓе во нацистичките логори надгледувани од чуварите на СС, Ференц продолжи со посети, прво во работниот логор Ордруф во Германија, а потоа и во озлогласениот концентрационен логор Бухенвалд. Во тие логори, а подоцна и други, тој нашол тела „натрупани како исцепени дрва“ и „беспомошни скелети со дијареја, дизентерија, тифус, туберкулоза, пневмонија и други заболувања, како се влечкаат во нивните легла со вошки или на земја само со нивните патетични очи молејќи се за помош“, напиша Ференц во извештајот за неговиот живот.

„Концентрациониот логор Бухенвалд беше дом на неописливи ужаси“, напиша Ференц. „Нема сомнеж дека бев неизбришливо трауматизиран од моите искуства како истражител за воени злосторства во нацистичките центри за истребување. Сè уште се трудам да не зборувам или да размислувам за деталите“.

Во еден момент кон крајот на војната, Ференц бил испратен во планинското засолниште на Адолф Хитлер во Баварските Алпи за да бара инкриминирачки документи, но се вратил со празни раце.

По војната, Ференц беше чесно отпуштен од армијата на САД и се врати во Њујорк за да започне да практикува право. Но, тоа беше краткотрајно. Поради неговото искуство како иследник за воени злосторства, тој беше регрутиран да помогне во гонењето на нацистичките воени злосторници на судењата во Нирнберг, кои започнаа под водство на судијата на Врховниот суд на САД, Роберт Џексон. Пред да замине за Германија, тој се ожени со својата љубов од детството, Гертруда.

На 27-годишна возраст, без претходно искуство во судење, Ференц стана главен обвинител за случајот од 1947 година во кој 22 поранешни команданти беа обвинети за убиство на над 1 милион Евреи, Роми и други непријатели на Третиот Рајх во Источна Европа. Наместо да зависи од сведоците, Ференц најмногу се потпираше на официјални германски документи за да го изнесе својот случај. Сите беа осудени, при што 13 од нив добија смртни казни, а четворица на крајот беа погубени.

По завршувањето на судењата, Ференц – кој течно говореше шест јазици, вклучувајќи го и германскиот – остана во Западна Германија и им помагаше на еврејските групи да добијат решение за репарации од новата влада.

Во подоцнежните години, тој стана професор по меѓународно право и водеше кампања за меѓународен суд кој би можел да ги гони водачите на владите за кои е утврдено дека извршиле воени злосторства, пишувајќи неколку книги на оваа тема. иако Ференц не побара смртна казна.

  „На почетокот на април 1948 година, кога беше прочитана долгата правна пресуда, почувствува олеснување“, напиша тој. „Нашите заложби да го заштитиме човештвото со владеење на правото беа усвоени“.

Во подоцнежните децении, Ференц се залагаше за создавање на меѓународен суд кој би можел да ги гони лидерите на секоја влада за воени злосторства. Тие соништа беа реализирани во 2002 година со формирањето на Меѓународниот кривичен суд во Хаг, иако неговата ефикасност е ограничена поради неуспехот на земји како САД да учествуваат.

Ференц остави син и три ќерки. Неговата сопруга почина во 2019 година. (АП)