Кристоф Бендер предлага влез во Шенген зоната за земјите од Западен Балкан
Поканувањето на земјите од Западен Балкан во безграничната Шенген зона на Европа би ги олеснило нивните гранични спорови и во исто време би го оживеало кредибилитетот на ЕУ, напиша Кристоф Бендер од Европската иницијатива за стабилност. Според неговата анализа, „границите можат да се поместат или да се направат невидливи, а на Западен Балкан ЕУ има избор за тоа кој пат да го избере“.
„Европската унија треба да им понуди на балканските земји мапа на патот за приклучување кон Шенген зоната, европскиот патен простор без гранични контроли. Во моментов, разговорите на ЕУ за прифаќање нови членки остануваат исполнети со сомнежи. Процесот за приклучување кон Шенген би бил добредојден за кредибилитетот на ЕУ. Соседите од Шенген мора тесно да соработуваат во безбедноста, така што тоа би им помогнало и на поранешните непријатели на Западен Балкан да ги надминат своите гранични спорови и да придонесат за траен мир во регионот“, оценува Бендер.
Според него, додека Европската комисија продолжува со проширувањето, многу од земјите-членки имаат резерви што се спротивни на реториката за проширување што се слуша од целосната инвазија на Украина од страна на Русија во 2022 година.
„Франција и Германија се противат на зголемувањето на бројот на лица кои донесуваат одлуки во Брисел пред да се реформираат сопствените структури на ЕУ. Франција и Полска се двоумат да примат земјоделски гигант како Украина во Заедничката земјоделска политика. Холандија и Данска се сомневаат дека кандидатите можат да ги исполнат стандардите на ЕУ и да спроведат реформи за владеење на правото. Франција, исто така, се прашува дали би можела да ги ратификува договорите за пристапување преку парламентот или референдум. Реформаторите во земјите-пристапнички гледаат, некои нервозно, други уморно. Нудењето мапа на патот за членство во Шенген би бил начин за зајакнување на кредибилитетот на ЕУ и додавање стимулации за реформи.
Како би функционирало сето ова? Земјите-членки би побарале од Комисијата да подготви мапа на патот со критериуми: Шенгенското acquis. Тоа значи контрола на надворешните граници, визна политика, Шенгенски информациски систем, полициска соработка и заштита на податоците – зајакнати со услови за владеење на правото. Комисијата би известувала за напредокот на секои шест месеци, а откако земјата ќе ги исполни сите критериуми, земјите-членки би морале да дадат согласност во Советот.
Реформите и поблиската соработка што ја носат можат да ја зајакнат безбедноста, а не да ја ослабнат. Кога Шенген зоната се зголеми од 15 на 24 членки во 2007 година, тогашниот германски министер за внатрешни работи, Волфганг Шојбле, рече: Ќе имаме добивка во безбедноста, а не загуба.
Главниот аргумент против приемот на земјите од Западен Балкан неодамна исчезна. Повеќе од една деценија, неколку министри за внатрешни работи на ЕУ ги сметаа границите на Западен Балкан како сопирачка за нерегуларните мигранти и барателите на азил што се упатуваат од Турција и Грција кон централна Европа. Приемот на Бугарија и Романија во Шенген зоната во 2025 година го поништи тоа. Зошто некој на таа рута би преминал неколку строго контролирани граници кога може да патува од Грција преку Бугарија и Романија до Унгарија и Австрија без воопшто да ја напушти Шенген зоната?
Реформите и евентуалното членство во меѓувреме би помогнале да се стабилизираат најкревките држави во регионот – Босна и Херцеговина, Србија и Косово, каде што Бошњаци, Срби и Албанци живеат од двете страни на границите. Како што членството во ЕУ се повлекува во далечната иднина, опасните наративи од крајот на 1980-тите, кои доведоа до војните во 1990-тите, се враќаат, а со нив и идеите за прекројување на границите по етнички линии (кои ги изнесоа претседателите на Србија и Косово во 2018 година). Неодамнешниот државен погреб во Белград за воениот командант на босанските Срби, Ратко Младиќ, осуден за извршување геноцид во Сребреница, е само најнов потсетник за тоа. Токму поради тоа што овие сили добиваат на сила, на ЕУ ѝ е потребна посилна контрапонуда. Шенген би можел да биде една од нив. Тој не ги поместува границите, туку ги прави невидливи, како што се меѓу Франција и Германија, или Литванија и Полска“, анализира Бендер.
сепак, тој забележува дека не може да се направи граница невидлива пред да се реши нејзиниот статус, а границата меѓу Србија и Косово е токму она за што се води борба.
„Нејзиното решавање би станало цена за награда што е на дофат. Тоа е многу посилен поттик од членството во ЕУ, кое е оддалечено најмалку една деценија. Неколку земји веќе припаѓаат на Шенген, но не и на ЕУ: Норвешка, Исланд, Швајцарија и Лихтенштајн. За разлика од претходните проширувања на Шенген, овој пат нема да бидат потребни нови надворешни граници. Опкружени со членки на Шенген, границите на земјите од Западен Балкан би можеле едноставно да се срушат навнатре.
Нудењето таков план би ја чинело ЕУ малку, а само сериозни реформатори би се приклучиле. Сепак, самиот процес би ѝ го дал влијанието на ЕУ и би вратил дел од изгубениот кредибилитет. Уште поважно, би му понудил на Балканот нешто подобро од повеќе кавги околу тоа каде треба да минуваат границите. Границите повеќе нема да бидат важни“, заклучува Бендер. (Кристоф Бендер од ЕСИ)