Косово планира национална авиокомпанија, ќе чини повеќе од 500 милиони евра

Владата на Косово има намера да воспостави национална авиокомпанија со јавен капитал, но сè уште не објави колку би чинело тоа, како би се финансирало или со кои партнери.

Премиерот Албин Курти на 13 септември, презентирајќи ја програмата на Владата во Парламентот, објави дека проектот ќе започне за време на новиот четиригодишен мандат.

„Во рамките на мандатот, ќе го започнеме процесот за воспоставување авиокомпанија со јавен капитал, во партнерство со важни актери од воздухопловната индустрија во земјата и во странство“, рече Курти, кој вети и инвестиции во образование, обука и сертификација на експерти за цивилно воздухопловство.

Проценки од 170 до повеќе од 500 милиони евра

Сличен проект предложи и Демократскиот сојуз на Косово (ДСК) во програмата за парламентарните избори во февруари 2025 година. ДСК предвидуваше компанија во мешана јавно-приватна сопственост, со четири до осум авиони, која главно би летала во земјите каде што живее косовската дијаспора.

Првичната инвестиција беше проценета на околу 170 милиони евра, од кои 70 милиони ќе ги обезбеди Владата, а 100 милиони приватни инвеститори. Таа проценка се однесува на моделот ДСК, а не на проектот на Владата на Курти.

Поранешниот министер за трговија и индустрија, Исмет Мулај, верува дека цената би била значително поголема.

„Има многу висока цена, повеќе од 500 милиони евра. Но, сè зависи од тоа како владата го замислила тоа, дали авионите ќе бидат купени или изнајмени. Ако се изнајмат, цената е помала, околу 300 до 400 милиони евра. Само еден авион чини од 50 до 80 милиони евра. Ова е неодржливо за буџетот на земјата“, изјави Мулај за РСЕ.

Неговите износи се лична проценка и не се базираат на студија за компанијата. Буџетот на Косово за оваа година е околу четири милијарди евра. Мулај верува дека ветувањето е повеќе политичко отколку економско.

Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) во својот априлски извештај за Косово повика на подобро управување со јавните инвестиции и фискалните ризици, повнимателен избор на проекти и поголема транспарентност, иако препораките не се однесуваат конкретно на авиокомпанијата.

Аеродромот во Приштина има 21 превозник

Аеродромот „Адем Јашари“ во Приштина минатата година опслужил повеќе од 4,6 милиони патници, што е за 13 проценти повеќе од претходната година. Според податоците на Управата за цивилно воздухопловство на Косово, регистрирани се околу 15.000 полетувања, а меѓу дестинациите со најмногу патници се Базел, Цирих и Дизелдорф, главно поради дијаспората. На аеродромот работат 21 авиокомпанија.

Поранешниот директор на Управата, Бујар Ејупи, вели дека косовскиот превозник би се соочил со компании со поголеми флоти, развиени мрежи и долгогодишно искуство.

„Потребни се големи буџетски трошоци за купување авиони, специјализација на персоналот и функционирање на компанијата. Доколку се основа јавно претпријатие, сигурно ќе се основа со меѓународен персонал. Домашниот персонал би се вклучувал постепено“, рече Ејупи.

Во јули, „Виз Ер“ објави дека од ноември ќе стационира еден авион во Приштина и ќе отвори три нови рути до Белгија, Германија и Швајцарија. Според компанијата, ова треба да донесе околу 500.000 седишта годишно и 40 директни работни места. Аеродромот има и програма за концесии за периодот 2025-2028 година. За превозниците што отвораат нови дестинации, да го зголемат бројот на летови или да стационираат авиони.

Во Европската Унија, државите можат, преку механизмот за обврска за јавна услуга (PSO), да изберат авиокомпанија преку тендер и да платат за летови до региони што не се доволно покриени од комерцијални превозници, без да основаат државна компанија. Примената на тој модел во Косово би барала посебна правна и економска проценка.