Кој е Андриј Јермак и дали новиот корупциски скандал во Украина конечно ќе го потоне?

Шефот на кабинетот на претседателот Володимир Зеленски, Андриј Јермак, консолидираше невидено ниво на моќ во рамките на украинската влада – вршејќи влијание во парламентот, кабинетот и клучните државни институции. И покрај неговата доминација, сепак, Јермак остана контроверзна фигура, честопати гледана со скептицизам и во Украина и во странство.

Досегот на Јермак се протега во спроведувањето на законите преку доверливи заменици и ставањето во центарот на дипломатските состаноци на високо ниво, честопати оставајќи ја настрана традиционалната надворешна служба на Украина. Неговата улога како чувар на Зеленски го направи неопходен, но и предмет на потсмев и фрустрација меѓу сојузниците, кои се жалат дека неговата сеприсутност далеку ги надминува неговите вештини.

„Мораме да се справуваме со него, тој е човек на Зеленски“, изјави висок европски функционер за „Киев Индепендент“. „Немаме избор“.

Друг европски дипломат, кога разговараше за затегнатите односи меѓу Украина и САД и потенцијалните патишта напред, рече дека „сè е подобро од повторно испраќање на Јермак (во Вашингтон).“

И двајцата функционери рекоа дека Јермак не е гледан поволно во Брисел и Вашингтон. Во Украина, неговиот углед е уште полош. Далекусежните овластувања и желбата на Јермак за контрола беа широко дискутирани меѓу украинските и странските функционери. Оние што разговараа со „Киев Индепендент“ во доверба рекоа дека токму тој го повлекол чкрапалото на неодамнешниот напад врз антикорупциските институции во земјата. Истите луѓе ја посочуваат улогата на Јермак како една од причините зошто нападот не успеа. Јермак не одговори на барањата за коментар.

Сега, додека Украина е потресена од најголемиот корупциски скандал во претседателството на Зеленски со вмешаност на внатрешниот круг на претседателот, Јермак е на жешкото столче – иако не беше именуван меѓу обвинетите. Извори од Киевската независна агенција изјавија дека, додека претседателот се бори да го спаси угледот, конечно размислува да го пушти Јермак.

„Андриј Јермак е толку влијателен и е толку длабоко вмешан во толку многу прашања во земјата, што е невозможно толку голема корупциска шема да функционира без (неговото) длабоко знаење и разбирање“, изјави Дарија Калењук, извршна директорка на Акциониот центар за борба против корупцијата на Украина, за „Киев Индепендент“.

„За претседателот да докаже дека не е дел од шемата и дека не е корумпиран, треба да се ослободи од сите овие корумпирани пријатели од внатрешниот круг. Толку едноставно“, додаде таа. „Вклучувајќи го и Јермак.“

Озлогласената сеприсутност на Јермак може да биде она што конечно го потонува: Според изворот на „Киев Индепендент“, близок до тековната истрага за корупција од големи размери што ја потресе Украина минатата недела, во неа се споменува и шефот на кабинетот на претседателот. Во рамките на истрагата, Бирото за борба против корупција објави снимки во кои се тврди дека пријателите на претседателот и високи владини претставници переле пари и добивале мито од државни договори. Наводно се испрани над 100 милиони долари.

Наводниот водач на групата бил Тимур Миндич, близок соработник на Зеленски и ко-сопственик на поранешната продуцентска куќа на претседателот „Квартал 95“. Миндич во минатото го нарекувал Јермак „негов пријател“. Миндич бил информиран и ја напуштил земјата пред да може да биде приведен.

Вклучени се и соработникот на Зеленски и поранешен вицепремиер Олексиј Чернишов, министерот за правда Херман Халушченко, кој беше министер за енергетика до почетокот на оваа година, министерката за енергетика Свитлана Гринчук и Рустем Умеров, поранешен министер за одбрана и сегашен секретар на Советот за национална безбедност и одбрана. Истражителите јасно ставија до знаење дека објавениот дел не е сè што имаат.

Според изворот на „Киев Индепендент“ во спроведувањето на законот дел од парите од шемата биле искористени за покривање на изградбата на четири раскошни куќи надвор од Киев, надгледувани од Чернишов. Една од куќите, тврди изворот, била наменета за Јермак.

Корупција, нелегално богатење и поткуп

Корупција, нелегално богатење и поткуп ја опкружуваат канцеларијата на Јермак со години. Поранешниот заменик на Јермак, Андриј Смирнов, е обвинет за нелегално богатење, перење пари и поткуп, а двајца други поранешни заменици – Кирил Тимошенко и Ростислав Шурма – се под истрага за случаи на корупција, но не се официјално обвинети.

За време на мандатот на Јермак, некои од неговите соработници исто така акумулирале значително богатство. Артем Кољубаев, филмски продуцент и поранешен деловен партнер на Јермак, драстично ја проширил својата бизнис империја за време на мандатот на Јермак, инвестирајќи во недвижности и производство на дронови, според истрагата од 2023 година на Bihus.info. Кољубаев, исто така, станал шеф на Советот за државна поддршка на кинематографијата во 2021 година и добил државно финансирање за своите филмови за време на целосната инвазија.

За критичарите на Јермак, случаите на корупција против неговите врвни подредени и сојузници и неподготвеноста на Кабинетот на претседателот да отпушти службеници обвинети за корупција покажуваат дека или Јермак толерира корупција или самиот е вмешан.

„Не е тајна дека кадровските одлуки во земјата, и во Кабинетот на претседателот и во владата, како и во државните компании, се невозможни без Андриј Јермак“, рече Каленјук.

Извор во спроведувањето на законот за „Киев Индепендент“ изјави дека не очекуваат Јермак да биде отпуштен, и покрај спротивните извештаи.

„Што ќе прави (Зеленски) без Јермак?“, прашаа тие со насмевка.

Претседателот како „златен билет“

Запознаен со Јермак од 2010 година, претседателот стана единствениот златен билет што го донесе поранешниот адвокат и филмски продуцент без претходно политичко искуство на врвот на власта. Јермак се искачи во рангови со совладување на работните текови над неговата област на експертиза и осигурувајќи се дека ставот на претседателот е исполнет и неоспорен.

„Тој се претстави како некој апсолутно посветен на претседателот – како совршен извршител“, изјави политичкиот аналитичар Володимир Фесенко за „Киев Индепендент“. „Неговата главна цел е да стане најприфатлива, најудобна и најефикасна алатка за Зеленски. Тој не бара никаква посебна улога за себе.“

Преземајќи ја надворешната агенда на претседателот и преземајќи ги односите со Русија и САД, Јермак успеа да ја заработи целосната доверба на претседателот.

На крајот, Јермак беше назначен за шеф на кабинетот на претседателот во 2020 година, заменувајќи го својот екстравагантен претходник Андриј Богдан. Тајната на влијанието на Јермак е во тоа што тој ги задоволува желбите на Зеленски, што го држи во психолошки утешна состојба, изјави поранешен вработен во Кабинетот на претседателот за „Киев Индепендент“.

„Силата страна на Јермак е во тоа што се прикажува себеси како идеален оператор кој ги завршува работите“, изјави Фесенко за „Киев Индепендент“. „Јермак е главното копче на далечинскиот управувач на Зеленски“.

Тој додаде дека Јермак ги спроведува желбите на Зеленски дури и ако не се согласува со нив и дека неговата „моќ лежи во тоа секогаш да биде близу до претседателот и да го извршува она што го кажува“.

Јермак е исто така погоден за Зеленски затоа што ја презема одговорноста врз себе, апсорбирајќи јавни критики, рече друг поранешен вработен.

Задоволен да биде втор

Чекор по чекор, Јермак акумулираше невидена моќ, де факто станувајќи втор човек во Украина по претседателот. Луѓе кои порано работеле во Кабинетот на претседателот изјавиле за „Киев Индепендент“ дека Зеленски не е длабоко вклучен во секојдневните механизми на управување, при што Јермак е во голема мера одговорен за управување со практичните аспекти на администрацијата и самото управување. Еден од изворите го опишал Зеленски како главен извршен директор кој ја поставува стратегијата, а Јермак како главен оперативен директор кој ја контролира и извршува.Еден пример за оваа динамика на моќ е тоа што Зеленски ја поставува целта за добивање воена помош од сојузниците, а Јермак се среќава со врвни западни претставници за да ја спроведе стратегијата.

И покрај огромната моќ на Јермак, тој не дејствува независно од Зеленски – за разлика од неговиот претходник Богдан, изјавиле за „Киев Индепендент“ поранешни вработени во Кабинетот на претседателот.Еден од изворите ги опиша Зеленски и Јермак како „јин и јанг“ и се пошегува дека тие се еден ентитет, а не два. Фесенко тврди дека Јермак веројатно нема да започне кариера независно од претседателот.

„Јермак е број два“, рече Фесенко. „Тој ја избра таа улога одамна. Тој разбира дека неговиот врв е да биде десна рака на Зеленски, негов главен инструмент. Тоа е неговиот плафон.“

Една од причините за оваа зависност од Зеленски е непопуларноста на Јермак. Само 17,5% Украинците му веруваат на Јермак, а 67% не му веруваат, според анкета објавена од Центарот Разумков во март.

Една од причините зошто Канцеларијата на претседателот има толку многу моќ е тоа што партијата „Слуга на народот“ на Зеленски освои 254 од 450 места на парламентарните избори во 2019 година, најновите досега.Спротивно на тоа, претходникот на Зеленски, Петро Порошенко, немаше парламентарно мнозинство и мораше да формира коалиција со други партии, што ја ограничи неговата моќ. Друга причина е тоа што, поради целосната инвазија на Русија, актуелната администрација доби невидени воени овластувања со спроведувањето на воена состојба во 2022 година. Володимир Ариев, пратеник од партијата Европска солидарност на Порошенко и противник на Зеленски, тврдеше дека сегашната Канцеларија на претседателот ефикасно ја узурпирала власта.

„Сè е контролирано од Канцеларијата на претседателот“, изјави тој.„Канцеларијата на претседателот одлучува за сè, а не парламентот или кабинетот.“

Фесенко рече дека „влијанието на парламентарната опозиција е најслабо откако Украина стана независна“. Тој додаде дека опозицијата била многу посилна дури и под озлогласениот проруски претседател Виктор Јанукович, соборен за време на Евромајданската револуција во 2014 година. Како резултат на тоа, Кабинетот на претседателот е тој што ги избира министрите и им кажува на пратениците кои закони да ги поддржат, изјавија пратениците од владејачката партија на Зеленски. Во јули, кабинетот беше реконструиран, а Јулија Свириденко го замени Денис Шмихал како премиер. Иако Шмихал не беше независна личност, Свириденко се смета за блиска конкретно со Јермак, изјавија пратениците од опозицијата Јарослав Јурчишин и Јарослав Железњак за „Киев Индепендент“. Свириденко беше заменичка на Јермак од 2020 до 2021 година, а подоцна се приклучи на владата. Фесенко рече дека Свириденко ја заработила довербата на Јермак и Зеленски со успешно преговарање за договор за минерали со тимот на Трамп претходно оваа година. Таа се смета за поефикасна и попосветена од Шмихал.

„Тоа не е само лојалност – тоа е вистинска посветеност“, додаде тој, опишувајќи ја Свириденко. „Кога ѝ се даваат задачи, таа ги извршува прецизно. На шефовите им се допаѓа тоа.“

Монополизација на моќта

Според новинските агенции „Украинска правда“ и „Џеркало Тижња“, штитеници и соработници на Јермак, исто така, ги водат агенциите за даночен, царински и финансиски мониторинг, како и Антимонополскиот комитет и Фондот за државен имот. Виталиј Шабунин, раководител на извршниот одбор на Центарот за борба против корупцијата, тврди дека монополизацијата на моќта во рацете на Јермак и Кабинетот на претседателот е без преседан. Сепак, по неодамнешниот корупциски скандал, партијата на Зеленски почна да протестира.

„Ова е огромен удар, но најлошиот дел е што не сум сигурен дека сме на крајот од тоа, можеби сè уште се одвива“, изјави за „Киев Индепендент“ провладин украински пратеник, кој зборуваше под услов да остане анонимен.

„Верувам дека оставката на ермак во овој случај дефинитивно ќе ја смири оваа одредена агитација околу владата, бидејќи не е тајна дека владата беше формирана главно откако одредени кандидати беа одобрени во претседателот.

Контролата на Кабинетот на претседателот не е ограничена само на законодавната и извршната власт – спроведувањето на законот и судството се исто така под палецот на Јермак. Централната фигура обвинета за водење на системот за спроведување на законот во интерес на Кабинетот на претседателот е заменик-началникот на кабинетот на Зеленски, Олег Татаров. Татаров наводно одржува влијание врз Државното истражно биро, Националната полиција и Безбедносната служба на Украина, според антикорупциските активисти и новинарските истраги. Иако има извештаи за наводен конфликт меѓу Јермак и Татаров, изворите на „Киев Индепендент“ во спроведувањето на законот не потврдија директно дека таков конфликт влијае на нивната динамика на моќ.

Изворите тврдат дека на Зеленски и Јермак очајно им бил потребен Татаров бидејќи го сметале за единствена личност која доволно добро го познава системот за спроведување на законот во Украина за да го води во нивни интереси. Изворите го опишале Татаров како „паметен“ и „професионален“. Ова може да објасни зошто Зеленски и Јермак одбиле да го суспендираат или отпуштат Татаров и покрај корупциските скандали и контроверзиите околу него.

Татаров беше обвинет во 2020 година за давање поткуп на службено лице пред да се приклучи на Кабинетот на претседателот. Обвинителите и судовите го попречија случајот и на крајот беше затворен во 2022 година. Сепак, Јермак постепено го трга настрана својот моќен заменик.

Новиот генерален обвинител Руслан Кравченко, назначен во јуни, се смета за штитеник на Јермак, според активистите за борба против корупцијата и провладините пратеници.

„Руслан Кравченко, кој беше назначен во летото оваа година со една цел да ја укине независноста на НАБУ и Специјализираното обвинителство за борба против корупцијата (САПО), директно му известува на Андриј Јермак“, рече Каленјук.

Во јули, Кравченко одобри сеопфатни претреси во Националното биро за борба против корупцијата (НАБУ). Следниот ден, Зеленски потпиша закон со кој НАБУ се подредува на генералниот обвинител, политички назначен. Независноста на бирото подоцна беше обновена по уличните протести и притисокот од Брисел. Стресните мерки против НАБУ и САПО беа предводени од Јермак, според Јурчишин, Железњак и два извори со директно познавање на ситуацијата. Јурчишин тврдеше дека случаите против внатрешниот круг на Зеленски „го поткопаа авторитетот на Јермак и ја ослабнаа неговата позиција“. 

Досегот на Јермак во внатрешните работи е бесконечен. Сепак, она што навистина го ужива семоќниот началник на кабинетот е водењето на надворешната политика на земјата, според официјални лица и дипломати кои зборуваа под услов на анонимност. Јермак стана главен преговарач на Украина со Русија во 2019 година, откако Зеленски беше избран за претседател и неуспешно се обиде да ја заврши војната со Русија. Јермак беше во близок контакт со Дмитриј Козак, кој тогаш беше главен преговарач на Русија и заменик-началник на кабинетот на претседателот Владимир Путин. За време на целосната инвазија, Јермак стана лицето на Зеленски за надворешна политика. Тој постојано се среќаваше со странски лидери и беше во постојан контакт со советникот за национална безбедност на поранешниот американски претседател Џо Бајден, Џејк Саливан.

„Влијанието на Кабинетот на претседателот врз надворешната политика е поголемо од кога било“, рече Фесенко, припишувајќи го ова на зголемувањето на надворешната активност на администрацијата на Зеленски поради војната. Фесенко тврди дека Јермак се фокусира на надворешната политика бидејќи „тоа е клучен приоритет за Зеленски“.

„Она што му се допаѓа на Зеленски е она што го дефинира правецот на Јермак“, додаде тој.

Јермак постепено го туркаше настрана министерот за надворешни работи на земјата, Дмитро Кулеба, на крајот заменувајќи го во 2024 година со Андриј Сибиха, кој беше заменик на Јермак. „Политико“ тогаш објави, повикувајќи се на внатрешни извори, дека Кулеба го иритирал Јермак, кој сакал поголема контрола врз Министерството за надворешни работи.

Членовите на тимот на Трамп не сакаат да разговараат со Јермак.

Откако Доналд Трамп беше реизбран во 2024 година, судбината на Јермак претрпе удар. Членовите на тимот на Трамп не сакаат да разговараат со Јермак, изјавија неколку извори за „Киев Индепендент“. Тој се смета за партиски настроен поради неговите врски со Саливан, додека неговата улога не е јасно дефинирана. Сепак, Зеленски продолжува да го испраќа да ги предводи меѓународните преговори во Турција, Франција, Велика Британија и САД.

„Политико“ објави во јуни, повикувајќи се на 10 лица запознаени со неговите интеракции, дека американските претставници „го сметале Јермак за неинформиран за американската политика, груб и претерано барачки кон американските претставници“. Јермак  „се борел да обезбеди средби со високи претставници на администрацијата на Трамп“, а неколку средби биле откажани.

Желбата на Јермак да води важни разговори и неговите несреќи станаа шега во Киев, а фактот дека шефот на кабинетот на Зеленски е најмалку посакуваниот преговарач за клучните украински сојузници е јавна тајна и тема на разговор на речиси секој политички собир.

„Јермак очигледно навистина сака да патува“, изјави еден висок европски дипломат зза време на неформален разговор.

Нема кој да го предизвика Јермак

Сепак, се верува дека Јермак е добро запознаен со ситуацијата. Неговиот одговор? Да се ​​исфрли секој што го прашува, покажува политички потенцијал или носи лоши вести. Неколку извори тврдат дека Зеленски и Јермак не толерираат луѓе кои се премногу амбициозни и се издвојуваат.Еден од најзначајните примери беше Валериј Залужни, врховен командант на вооружените сили на Украина. Тој беше отпуштен во 2024 година и назначен за амбасадор во Велика Британија, што се смета за почесен егзил од Киев. Залужни беше сменет откако стана сè попопуларен и се сметаше за потенцијален конкурент на Зеленски на идните претседателски избори.

Министерот за инфраструктура и вицепремиер Олександр Кубраков, исто така, беше сменет  во 2024 година. Тој некогаш се сметаше за главен кандидат за премиерската функција.Кубраков бил отпуштен поради перцепциите дека е премногу амбициозен, дејствува автономно и одржува директен контакт со амбасадата на САД.Меѓу службениците што Јермак наводно се обидува да ги отстрани е вицепремиерот и министер за дигитална трансформација, Михајло Федоров. Во 2024 година, набавките на беспилотни летала за армијата беа префрлени од министерството на Федоров во кабинетот. Активистите против корупцијата потоа го обвинија Јермак дека се обидува да го тргне Федоров настрана за да може самиот да ги контролира набавките на беспилотни летала.Со малку други гласови што останаа околу Зеленски, Јермак ја води претставата.

„Размислувањето во главата на претседателот е обликувано од една личност“, рече Шабунин.  „И дури и да беше Зеленски гениј во управувањето, тоа сепак би било катастрофа.“ (Киев Индепендент“)