Европа создава историја без Трамп – Карни ѝ вети енергетска сигурност

Со овации по секоја искажана реченица кажани дури на три јазика пратениците во Европскиот парламент го поздравија денешното обраќање на канадскиот премиер Марк Карни, кој имаше историско обраќање откако Брисел објави дека ѝ нуди статус асоцијативна земја членка на Канада. Неговата главна порака беше дека ЕУ самата е силна, Канада исто така, но заедно се посилни и дека заедно ќе почнат да создаваат нов праведен и прогресивен светски поредок каде што граѓаните сами ќе избираат како да живеат, место да им диктира некој од надвор. Пораката беше јасно упатена кон претседателот на САД, Доналд Трамп, кој пред обраќањето се закани дека ќе ја казни Европа ако склучи договор на штета на неговата држава. 

Она што беше поважно од заканите на Трамп, е она што го понуди Карни на Европејците, како го виде идното сојузништво и каде ги најде корените на европско-канадското партнерство на иднината.  Тој рече дека Канада и Европа „треба да ја обезбедат сопствената стратешка автономија преку длабока соработка во целиот спектар на стратешки способности, вклучувајќи ги критичните минерали, одбраната, индустрискиот капацитет, вештачката интелигенција и компјутерите, енергијата, безбедноста, просторот и плаќањата“. Притоа, нагласи дека Канада располага со една од најголемите резерви на критични минерали во светот, односно вкупно 34 од кои десет  најесенцијални за технолошки напредок. Дека има најсилен банкарски систем во светот, дека има енергија и ќе ѝ обезбеди на Европа енергетска сигурност. Дека е напредната во вештачката интелигенција и технологијата, а ЕУ во градењето стандарди, и дека заедно ќе обезбедат ВИ протоколи. Дека договорот за трговија меѓу ЕУ и Канада е најуспешниот во светот, но дека меѓусебните врски не можат да се мерат според трговијата, туку се длабоко вкоренети низ историјата. 

Поконкретно, тој сакаше двете страни „да се движат кон беспрекорна дигитална трговија со неземјоделски стоки и широк спектар на услуги“. Тој исто така посака подлабоки врски меѓу луѓето, „овозможувајќи им на нашите млади да работат, учат и живеат каде што сакаат“. Тој конкретно предлага Канада да се приклучи на шемата за размена на студенти Еразмус+ и шемата за истражување Хоризонт. Карни заврши со повик да се „продлабочат тие корени, да се прошири оваа крошна и да се развие трансатлантска шума под која нашите граѓани можат да цветаат како слободни луѓе на своја слободна земја секој ден, вклучувајќи го и овој денес“.

Наедно тој порача дека алијансата ЕУ-Канада не е предлог за „трет блок, соперник на голема сила, само со подобри манири“ и дека целта не е да се бара нова моќ за да се доминира врз другите. „Напротив, рече тој,  ние се стремиме кон отпорност, никој да не може да ги контролира нашите отворени пазари, да го наруши нашиот суверенитет, да го загрози нашиот територијален интегритет или да ги поткопа нашите слободи, нашите демократии, нашето владеење на правото“. Според него, „алијансата Канада-ЕУ би создала светилник за другите демократии, алијанса која не е дефинирана според она за што се спротивставуваме, туку за она за што сме: слобода, солидарност, просперитет, одржливост“. Па, додаде: 

„Алијанса која гради отпорност за она што ни дозволува да го правиме; за нашите граѓани и нашите граѓани да го прават тоа сами; алијанса доволно силна за никој да не може да ги диктира нашите избори и алијанса доволно отворена за другите да можат да се приклучат, која е доволно принципиелна за да го зајакнува меѓународното право, а не да се стреми да го замени“.

Околу  најавената помош за енергетската безбедност на ЕУ тој најави LNH и водород „во голем обем“, вклучително и со развој и искористување на нова пристанишна инфраструктура на нашиот Далечен Север и на нашиот Источен брег“. Тој, исто така, зборуваше за „здружување на суверенитетот“ во однос на компјутерскиот капацитет, вештачката интелигенција и транспарентноста, повикувајќи на поблиска интеграција за финансиските услуги.

За климатските промени Карни оцени дека „екосистемот што го изградивме сè уште не е еднаков на жестокоста на климатските промени, ниту пак се движи доволно брзо за да се справи со брзината на превирањата“.

Во говорот тој го поздрави предлогот на Фон дер Лајен Канада да стане првиот придружен член на ЕУ нагласувајќи дека огромното мнозинство Канаѓани поддржуваат поблиски врски со Европа. Притоа нагласи дека во тие односи Европа „носи толку многу работи, како пазарна моќ, длабочина на истражување, напредно производство, способност и волја за поставување стандарди што светот често ги усвојува и база на одбранбена индустрија што се обновува со голема брзина“, додека „Канада носи енергија во огромни размери и во секоја форма што ја бара транзицијата“.

„Имаме едни од најголемите светски резерви на критични минерали, длабоки капацитети во вселената, вештачката интелигенција и квантната технологија. Меѓу најсилните банкарски системи и најстручниот пензиски капитал. Имаме единствена арктичка географија и привилегиран пристап до атлантската и пацифичката мрежа. Таму каде што нашите силни страни се разликуваат, тие се надополнуваат“, порача Карни.

Тој исто така оцени дека земјите треба да бидат „смели и промислени“ во формирањето на своите сојузи и „да не бидат заплашени од перцепираната големина на задачата“.

„Исто како што доминацијата е ароганција на хегемонот, совршенството е непријател на доброто. Економијата на ова е јасна: влијанието на моќните и експлоататорскиот однос се уриваат многу пред да се постигне целосна независност, бидејќи разновидноста дава предност. Целта не е самоодржливост, туку колективна отпорност“, рече Карни.

Тој потоа продолжи со политичка реторика што беше очекувана.

„Станува збор за суверенитет, за нашата способност да живееме како што сакаме. Станува збор за слободите за кои мора да се бориме секој ден, бидејќи суверенитетот бара отпорност, способност да издржиме шокови“, објасни тој. 

Според него, суверенитетот денес оди подалеку од можноста да се храниме, да имаме гориво и да се браниме. Дека сега бара безбеден пристап до вештачка интелигенција, полупроводници, критични минерали, системи за плаќање, технологии за чиста енергија, вакцини, комуникации базирани на вселената и сите имаат важни празнини во овие стратешки способности и секој мора да се потпре на поединечни нации или поединечни компании за да ги пополни.

„Тоа создава ранливости, особено кога наводно глобалните компании се покажуваат национални во прекршувањето. Затворањето на овие празнини не е можно ако сте сами, но е многу остварливо“, рече Карни со речник на бизнисмен и банкар.

Тој го објасни и врзивното ткиво што може да му даде сила на партнерството. 

„Канада и Европа не се врзани со географија. Иако нашите дански пријатели знаат дека делиме граница од 3.000 километри на Арктикот. Ние сме поврзани со афинитет, избрани, обновени и посилни затоа што сме такви.“

Тој предупредува дека „нашите општества се погодени од нови бури“, дека има нарушувањата предизвикани од климатските промени, ерозија на демократските норми, трговијата се користи како оружје, а мултилатералните организации на кои порано сметавме сега се ослабени“.

„Денес е тешко да се усогласат суверенитетот и отвореноста. Економската интеграција сега е оружје. Тарифите се користат за вршење притисок. Финансиските механизми се користат за принуда. Синџирите на снабдување претставуваат слаби точки што се експлоатираат. Технологијата ја трансформира природата на војувањето, структурата на нашите економии и способноста на државите да управуваат. Технолошките платформи се стремат кон сувереност. Тие сакаат да постават правила за пристап. Тие сакаат да ги диктираат правилата за регулирање, па дури и да ги заобиколат. Тие сакаат да ги контролираат нашите податоци, да шират дезинформации и да ги украдат детствата на нашите деца. Оваа комбинација е жестока бура. Едно дрво ќе падне во неа – шума нема. И  затоа под шумскиот терен, корените на дабот се испреплетуваат со оние на неговите соседи, разменувајќи хранливи материи, додавајќи сила на сила, создавајќи отпорен, самоодржлив екосистем“, порача Карни.

„Ние не сме сојузници во добра време. Ние не се стремиме кон договори со нулта сума. Нашата посветеност на владеењето на правото и нашата непоколеблива одбрана на човековото достоинство, индивидуалната слобода и демократијата ги делат истите длабоки корени, истата непоколеблива посветеност. Ние имаме заеднички вредности за кои отсекогаш сме се бореле и во чија одбрана секогаш мора да останеме будни. Веруваме дека силната економија не е цел сама по себе, туку средство за праведно општество. Ние сме посветени чувари на нашето природно наследство“, заклучи Карни.

Па, го цитираше Гете кој рекол дека „слободата и животот мора да се заслужат секој ден“.

„Ниту еднаш во 1945, ниту во 1956, ниту во 1989 година. Секој ден, вклучително и овој“, нагласи Карни. Притоа ја кажа приказната за канадскиот поручник Лесли Милер, кој собрал „грст желади од разурнатиот европски пејзаж“ за време на Првата светска војна во 1917 година, ги однел дома, ги засадил во Онтарио и тие прераснале во величествена шума – а некои од нив подоцна биле репатрирани во Франција и повторно засадени на истото место од каде што се донесени“, па порача дека „семиња, вредности, идеи, трговија, луѓе и напредок биле носени напред-назад преку Атлантикот со векови“.

Додека Карни одеше кон подиумот, некој од поддржувачите на МАГА на Доналд Трамп почна да скандира „САД, САД“.

Претходно, претседателката на Европскиот парламент, Роберта Мецола, зборуваше за предлогот на комисијата за „придружно членство“ за Канада оценувајќи дека тој би можел да ја отвори вратата за поблиски односи со други земји, како што се Австралија или Нов Зеланд. Таа рече дека е охрабрувачки да се види „огромниот“ интерес за Канада за блиски врски.

Мецола инсистираше дека новото партнерство не е само одговор на сè поагресивните ставови на американскиот претседател Доналд Трамп за трговијата и дека „тоа отсекогаш било вистинско пријателство“.

„Не зборуваме за ова дека не е против некого или против некоја земја поконкретно“, порачувајќи дека нема причина за одмазда од САД.