Дали се подготвува апсење на гувернерката на Народната банка на Србија?

Белград – Давор Мацура, сопственикот на Алта банка, беше уапсен вчера под сомнение од Обвинителството за организиран криминал дека учествувал во повлекувањето на околу 380 милиони евра од трезорот. Истрагата сè уште не утврдила кој е одговорен, а во фокусот е и улогата на гувернерката на Народната банка на Србија (НБС) Јоргованка Табаковиќ. Имено, неколку дена пред одземањето на лиценцата на Алта банка, таа добила предупредување дека парите се префрлаат во странство и дека е потребен итен надзор. Соговорниците со кои разговараше Нова.рс сметаат дека е малку веројатно Табаковиќ да не знаела што се случува и дека мора да понесе одговорност.

Која е Јоргованка Табаковиќ и што ја чека

Јоргованка Табаковиќ е долгогодишен политички сојузник на Александар Вучиќ. Уште во 1992 година, таа се приклучи на Српската радикална партија на Воислав Шешељ, во која беа и Вучиќ и Томислав Николиќ. Кога Вучиќ и Николиќ се разделија со Шешељ во 2008 година и ја основаа Српската напредна партија (СНС), Табаковиќ им се придружи. Таа првпат беше назначена за гувернер на Народната банка на Србија во 2012 година, откако Напредната партија дојде на власт, и остана на таа позиција во следните 14 години.

Во текот на синоќа, на социјалните мрежи се појавија информации за апсењето на Јоргованка Табаковиќ, но тоа досега не се случи. И покрај ова, соговорниците на порталот Nova.rs се согласуваат дека нејзината одговорност, како и одговорноста на целата НБС, е несомнена.

„Народната банка на Србија и гувернерот на нејзино чело не требаше да дозволат ова да се случи. Сега е на обвинителството да го истражи повлекувањето на парите и работењето на Алта банка. Ако одговорните од НБС тврдат дека не знаеле што се случува, тоа би значело дека гувернерот е целосно некомпетентен, а се сомневаме дека е така. Народната банка и гувернерот мора да одговорат и на прашањата како Алта воопшто постигнала таков финансиски успех и кој им наредил на јавните претпријатија сите плаќања да одат преку нејзините сметки. Вицегувернерите се задолжени за контрола на банките, па фактот дека некој можеби им рекол да не си ја работат работата не ги ослободува од одговорност. Се надевам дека, по повеќе од 20 години во оваа земја, конечно дојде време за одговорност“, рече економистот Горан Радосављевиќ во интервју за Nova.rs.

Пет дена пред НБС да објави дека ја одзема лиценцата на Алта, адвокатот Иван Ниниќ предупреди за контроверзното работење на банката, но потоа беше обвинет за ширење лаги. Сепак, ноќта од петок кон сабота, НБС објави дека банката во сопственост на еден од најбогатите граѓани на Србија и лице блиско до Српската напредна партија (СНС) се затвора.

Прашањето за одговорноста на гувернерот
„Минатиот вторник испратив извештај до НБС и побарав итна вонредна контрола на работењето на Алта банка. Тие го игнорираа тој извештај, велејќи дека лажам и дека сите трансакции се извршени во согласност со прописите. Сепак, до промената на „изјавата“, односно до нивната полноќна изјава во саботата, имаа доволно време да го спречат ова, но не го сторија тоа. Затоа поднесов кривична пријава, бидејќи сфатив дека НБС ја поддржува и помага грабежот во Алта. Кога ја видов содржината на нивната изјава, ми беше јасно дека нема да преземат никакви мерки бидејќи тие стојат зад сè, што се покажа како вистина“, изјави адвокатот Иван Ниниќ за Nova.rs.

Кривичната пријава поднесена од Ниниќ остава простор обвинителството да го истражи и гони гувернерот, како и сите одговорни службеници во НБС. „Тие мораа да го видат секој трансфер од Алта во странство преку нивниот софтвер и ги третираа како редовни деловни активности. Во кривичната пријава против Макура, јас именував непознати службеници на НБС токму за да оставам простор обвинителството да ја утврди индивидуалната одговорност на секој вработен и службеник“, објаснува Ниниќ. Според него, системот за банкарска контрола морал да функционира независно од политичко влијание. „Сепак, во случајот со Алта банка, извештаите за контрола не ја одразувале точно финансиската состојба. Се поставува прашањето дали вработените во НБС манипулирале со податоците сами или морале да го прават тоа по нечија наредба. Ако имаме ситуација каде што сите вицегувернери признаваат дека грешеле во врска со точноста на работењето на Алта, тогаш ова води до заклучок дека Јоргованка Табаковиќ била единствената што морала да ја знае целата вистина. Верувам дека пониските службеници на НБС, кога ќе бидат притиснати од обвинителот, ќе кажат што навистина се случувало“, додава тој.

Ниниќ нагласува дека клучот за целата приказна е списокот на корисници на Алта банка во јавниот сектор. „Постојат општини, бројни институции… за кои нема веднаш да дознаеме. Исто како што беше скриен списокот на помилувани лица, така ќе биде скриен и списокот на штедачи од јавниот сектор некое време. Исто така, важно е прашањето колку корисници има вкупно од јавниот сектор и колку биле оштетени. Главното прашање е колку пари изгубила државата, или поточно граѓаните на Србија. Сигурен сум дека државните службеници не одлучиле сами да ги чуваат парите во Алта, туку биле принудени да го сторат тоа“, смета Ниниќ.

Обвинителството ќе даде одговори за кривичната одговорност на Јоргованка Табаковиќ, но адвокатите се согласуваат дека нејзината одговорност е несомненa.

Подемот на сопственикот на банката и улогата на НБС
Адвокатот Јован Рајиќ за Nova.rs вели дека надлежните органи мора да утврдат што се случило со Алта и дека гувернерката мора да биде повикана на разговор. „Останува да се утврди колку одговорност има таа и дали воопшто има таква во овој случај, но таа сигурно има важни информации. Улогата на гувернерката е голема, особено кога станува збор за збогатувањето на сопственичката на менувачницата која стана мултимилионер во земја како Србија. Таа мора да одговори зошто сите претприемачи и државни компании мораа да имаат отворени сметки во Алта банка. НБС е надлежна, а со тоа и одговорна затоа што дозволи сето ова, со Табаковиќ на чело. Мацура сигурно не ги задржа сите тие пари за себе, иако „американскиот сон“ живееше во средината на Србија“, вели Рајиќ.

Рајиќ истакнува дека постои можност гувернерката да не ја каже вистината за време на испрашувањето, што може да доведе до кривично гонење. „Табаковиќ мора да биде испрашана, а она што ќе го каже зависи од тоа во кое својство е испрашувана. Како обвинета, таа има право да лаже, но прашањето е дали тоа ќе се одржи на суд. Меѓутоа, ако биде испрашана како граѓанин и сведочи дека не знаела ништо, таа ќе биде кривично одговорна за лажно сведочење“, објаснува тој.

Рајиќ на крајот го именува Синиша Мали како „главен архитект на сите финансиски измами“ во Србија. „Каде и да се почешате по глава во оваа земја, ќе наидете на него. Во еден момент, 50 истраги ќе се спојат во една – Експо, плагијатниот докторат, станови во Бугарија, Генералштабот, Алта банка и Мацура; листата станува подолга“, нагласува Рајиќ.

Апсењето на Давор Мацура и врските со Хрватска
Давор Мацура, бизнисмен близок до СНС и сопственик на Алта банка, која е прогласена за банкротирана, беше уапсен вчера по неколкучасовни полициски претреси на просториите на банката и неговиот стан.

Народната банка на Србија претходно ја одзеде лиценцата за работа на Алта банка поради значително влошување на нејзината финансиска состојба. Обвинителството за организиран криминал се сомнева дека Мацура, со помош на двајца вработени во банката, кои исто така беа уапсени, нелегално влегол во трезорот и подигнал готовина. Се сомнева дека на овој начин се стекнал со околу 383 милиони евра.

Мацура станал еден од најбогатите претприемачи во Србија на само 45-годишна возраст. Тој ја започнал својата бизнис кариера отворајќи менувачници, а со текот на времето го проширил својот бизнис и вклучил банкарство, недвижности, градежништво и трговија. Според црногорскиот „Вијести“, тој е роден во Риека и има хрватско и српско државјанство.

Неговиот случај има директна врска и со Хрватска. Компанијата на Мацура, Алта Ритеил, неодамна купи пет компании во Србија од групацијата Фортенова со седиште во Загреб, вклучувајќи ја и „Идеа Маркети“, сопственик на малопродажните синџири „Идеа“, „Рода“ и „Меркатор“. Станува збор за малопродажна мрежа со повеќе од 300 продавници и 6.500 вработени.

Продажбата беше завршена на 12 октомври, нешто повеќе од две недели пред Алта банка да ја изгуби лиценцата за работа. Според претходните проценки на медиумите, компанијата на Макура требаше да плати околу 40 милиони евра за акциите во бизнисот и да преземе обврски од приближно 100 милиони евра. Фортенова официјално не ја објави цената.

По апсењето на Макура, Индекс.хр  ја праша Фортенова колку пари всушност ѝ биле исплатени и дали сè уште има побарувања од купувачот. Компанијата одговори дека трансакцијата е целосно завршена, но не откри колку пари се примени или дали имало одложени плаќања.

„Не знаеме дали Алта банка учествувала во финансирањето на трансакцијата од страна на купувачот“, одговори Фортенова, додавајќи дека немаат деловни односи со Алта банка и дека одземањето на нејзината лиценца нема да влијае на нивното работење.

Гувернерката на НБС, Јоргованка Табаковиќ, сè уште не одговорила на прашањата на Nova.rs за нејзината можна оставка и наводите за нејзиното апсење.