Чет ГПТ и финансиите: Колку се сигурни советите на вештачката интелигенција за инвестирање?

Малите инвеститори сè повеќе користат јавно достапни алатки за вештачка интелигенција преку интернет како Чет ГПТ (ChatGPT) за да донесуваат финансиски одлуки, и покрај јасните предупредувања за ризиците. Но, колку се способни едноставните модели на вештачка интелигенција да обезбедат сигурни и веродостојни инвестициски совети?

Прашањето е често едноставно: „Дали треба да го купам ова?“ – и Чет ГПТ го дава одговорот. Низ целиот свет, малопродажните инвеститори вклучуваат ВИ чет-ботови во своите портфолија, иако регулаторите нагласуваат дека овие алатки сè уште не се подготвени да ги заменат професионалните финансиски советници. Регулацијата за инвестирање со помош на вештачка интелигенција сè уште се развива, но речиси еден од пет малопродажни инвеститори веќе користи вакви алатки за да донесува или прилагодува инвестициски одлуки, според неодамнешниот извештај од платформата eToro. Истражувањето вклучувало 11.000 инвеститори од 13 земји, но не било точно прецизирано кои алатки за вештачка интелигенција ги користеле, објавува Euronews.

Според експертите, клучното прашање е дали интерфејсите на вештачката интелигенција се користат за да помогнат во истражувањето и донесувањето одлуки или да обезбедат совети за директни инвестиции. Второспоменатото во ЕУ е регулирано со Директивата за пазари на финансиски инструменти (MiFID), а ниедна јавно достапна алатка за вештачка интелигенција во моментов не е одобрена за давање такви совети, според Европскиот орган за хартии од вредност и пазари (ESMA).

Сепак, многу малопродажни инвеститори ги гледаат алатките како Чет ГПТ како начин за заштеда на време на истражување и намалување на трошоците за професионално управување со фондови. Во некои случаи, резултатите можат да бидат изненадувачки. Во 2023 година, страницата за споредба Finder лансираше инвестициски фонд кој речиси целосно (99 проценти) беше управуван од Чет ГПТ. Две и пол години подоцна, портфолиото од 38 акции порасна за речиси 55 проценти, надминувајќи го просекот на десетте најпопуларни британски фондови за повеќе од 18 процентни поени.

Сепак, многу индикатори укажуваат дека сложените и непредвидливи движења на пазарот би можеле да ги загрозат добрите резултати на алатките како Чет ГПТ и Џемини (Gemini), бидејќи тие не можат точно да го предвидат исходот, што може да доведе до финансиски загуби. OpenAI не одговори на барањето на Euronews за коментар, па новинарите побараа коментар од самиот Чет ГПТ.

– Иако OpenAI експлицитно не кажа „Не користете Чет ГПТ за инвестирање“, достапните информации укажуваат дека оваа алатка треба да се користи како поддршка, а не како замена за професионален финансиски совет, бидејќи може да генерира убедливи, но неточни одговори (т.н. „халуцинации“) – рече четботот.

Според важечките европски регулативи, компаниите можат да користат алатки за вештачка интелигенција за да го анализираат знаењето и искуството на клиентот, неговата финансиска состојба (вклучувајќи ја толеранцијата на ризик) и инвестициските цели (вклучувајќи ги и одржливите преференции). Ова се однесува на случаи кога компаниите даваат персонализирани препораки за инвестирање или управуваат со портфолијата на клиентите.

ESMA, исто така, нагласува дека при користење на алатки за вештачка интелигенција во контекст на финансиски совети, мора да се почитуваат принципите на транспарентност, управување, ревизорска трага и човечки надзор.

Улогата на вештачката интелигенција во финансискиот сектор

Вештачката интелигенција сè повеќе го преобликува светот на финансиите – од поддршка на клиенти и откривање на измами до управување со портфолио и персонализирани совети. Во позадина, илјадници софистицирани модели на вештачка интелигенција обработуваат огромни количини на податоци, вклучувајќи пазарни трендови, историски цени и наслови на вести, за да предвидат движења и да откријат можности за инвестирање.

Студија објавена во 2025 година во списанието Nature го спореди Чет ГПТ со други алатки за вештачка интелигенција што се користат во финансиите. Заклучено е дека способноста на Чет ГПТ да обработува неструктурирани податоци, како што се финансиски извештаи и барања од корисници, ја прави оваа алатка особено корисна за задачи како што се финансиско планирање и анализа на ризик. Сепак, студијата, исто така, истакна голема загриженост: ако податоците што ги „дава“ вештачката интелигенција се пристрасни или неточни, резултатите можат да бидат погрешни – феномен познат како „халуцинација“.

Инвестициската платформа BridgeWise, која користи вештачка интелигенција за истражување и препорачување на повеќе од 50.000 фондови, даде јасен пример зошто алатките како Чет ГПТ можат да бидат ризични ако не се користат правилно.

– Ако прашате за компанија што не е позната, се јавува халуцинација бидејќи разговорот ќе се обиде да го задоволи корисникот со давање одговор – предупреди Габи Дијамант, коосновач и директор на BridgeWise. Тој советуваше да се избегнуваат општи прашања бидејќи тие можат да доведат до многу погрешни резултати.

BridgeWise ја нагласува важноста на квалификациите и усогласеноста со регулативите. Компанијата нуди анализа на акции, фондови и ETF со помош на вештачка интелигенција и соработува со берзи во Швајцарија, Израел, Јапонија и Бразил.

– Нудиме алатка за поддршка на одлуките, не донесуваме одлуки за клиентите – рече Дијамант.

Кога го прашаа дали вештачката интелигенција може целосно да ги замени финансиските советници, тој јасно одговори: „Никогаш“.

Тој верува дека човечкото расудување останува клучно за разбирање на потребите на клиентите и сложеноста на финансиските совети, кои вештачката интелигенција сè уште не може целосно да ги реплицира. И покрај ова, Диџамант ја гледа вештачката интелигенција како моќна алатка.

– Нашата мисија од основањето на BridgeWise во 2019 година е да ги направиме пазарите на капитал достапни за сите – рече тој.

Иднината на вештачката интелигенција во финансиите

Се чини дека технологијата треба дополнително да созрее пред Чет ГПТ да може да ја преземе улогата на водење на малопродажните инвеститори низ често нестабилниот финансиски пазар. Според Киран Гарви, раководител на истражувањето за вештачка интелигенција во Кембриџ Центарот за алтернативни финансии, иако машинското учење во финансиските услуги е многу напредно, технологијата што би можела да обезбеди финансиски совети е сè уште далеку од сигурна.

За да се надминат овие ограничувања, Гарви истакнува нов тренд: агентска вештачка интелигенција (агентска вештачка интелигенција) – технологија што им овозможува на системите со вештачка интелигенција да постигнат повисоко ниво на автоматизација, планирање и независно извршување на сложени задачи користејќи различни алатки.

– Луѓето можат да доделат задача, а вештачката интелигенција потоа ги планира чекорите, ги избира алатките и го имплементира процесот – објасни тој.

Ваквите системи би можеле, на пример, да вршат плаќања во име на корисниците, како што се резервации за одмори или шопинг. И покрај ограничувањата, автоматизираните финансиски советници со мала или никаква човечка интервенција стануваат сè попопуларни, а експертите предвидуваат дека пазарот на таканаречени робо-советници ќе експлодира во следните пет години.

Според податоците на консултантската компанија The Business Research Company, вредноста на овој пазар треба да се зголеми на повеќе од 471 милијарда долари до 2029 година, што е значителен скок во споредба со 62 милијарди долари во 2024 година.