Бугајски: Русија може да заврши како бивша Југославија

Русија можеби нема да ја преживее катастрофалната одлука на Путин да ја нападне Украина.
Војната на Русија во Украина покажа дека Кремљ не ги почитува основите на меѓународното право или светоста на меѓународните граници. Оваа империјалистичка надворешна политика наскоро може да и се врати на самата Русија. Се чини дека територијалниот интегритет на Русија ќе станува се повеќе оспоруван од бројните внатрешни републики и региони на земјата, бидејќи катастрофалната инвазија на Украина служи како катализатор за империјален колапс.

Во новата книга „Неуспешна држава: Водич за распадот на Русија“ стои дека Руската Федерација не можеше да се трансформира во национална, граѓанска држава, па дури и стабилна империјална држава. Приближувањето на распадот на Руската Федерација ќе биде третата фаза од империјалниот колапс – по распаѓањето на советскиот блок во Источна Европа и распадот на Советскиот Сојуз во доцните 1980-ти и почетокот на 1990-тите.

Бројните економски, демографски и социјални слабости на Русија се влошуваат со конвергенција на фактори, вклучително и прекумерната зависност од извозот на фосилни горива, намалентаа економија и интензивирањето на регионалната и етничката вознемиреност. Од февруари 2022 година, руската целосна инвазија на Украина го забрза процесот на државно распаѓање со неуспехот да ги постигне целите на Кремљ, додека резултираше со ескалација на воени жртви и сè повеќе штетни меѓународни санкции.

Иако Уставот на Русија од 1993 година ја дефинира земјата како федерација, во реалноста тоа е централизирана нео-империјална конструкција. Оваа држава се приближува кон крајот на режимскиот циклус во кој политичкото статус кво станува сè понесигурно. По распадот на Советскиот Сојуз, неколку симултани кризи станаа толку остри, вклучително и неспособноста на владата да обезбеди одржлив економски развој, проширувањето на разликите меѓу Москва и федералните региони и претстојниот воен пораз или неодреден ќор-сокак во Украина.

Руската Федерација исто така се соочува со егзистенцијален парадокс во кој либералната опозиција нема позиција да го замени режимот. Без политички плурализам, економски реформи и регионална автономија, федералната структура ќе станува сè понеуправувачка. Дури и да се преземат демократски реформи, неколку региони сепак би можеле да ја искористат можноста за отцепување. Потенцијалот за насилни конфликти може да се намали во случај на системски реформи, додека изгледите за насилен конфликт значително се зголемуваат доколку реформите се блокирани на неодредено време.

Како што земјата се лизга кон превирања, постојниот федерален систем ќе се смета се повеќе за нелегитимен. Потоа може да се материјализира спектар на домашни сценарија кои ќе ја насочат земјата кон фрагментација, вклучително и интензивирање на борбите за моќ во внатрешноста на елитата, ескалација на конфликтите меѓу Кремљ и регионалните влади и рушење на централните контроли во неколку делови од земјата.

Потезите за одвојување на која било од 22-те неруски републики веројатно ќе предизвикаат слични барања за самоопределување меѓу неколку региони со етничко руско мнозинство. Ова значително ќе го ослабне центарот и ќе ја намали веројатноста за одржување на автократска држава. Поучно е тоа што во раните 1990-ти, кога Советскиот Сојуз почна да се распаѓа, 40% од претежно етнички руските региони извршија притисок за поголема автономија, а некои се свртеа кон суверенитет сличен на националните републики. Сепаратистичките движења често започнуваат со барања за економска децентрализација, а потоа ескалираат како одговор на активностите на централната власт заедно со зголемените елити и јавни аспирации.

Јавното прифаќање и опстанокот на режимот под владеењето на Путин се засноваат на комбинација од агресивна надворешна политика, милитаризам, антизападна пропаганда и зголемување на животниот стандард. Но, неуспешната и скапа војна во Украина ќе го продлабочи социјалното и регионалното незадоволство без оглед на пропагандата на Кремљ.

Немирот во бројни републики и региони ќе биде предизвикан од акумулација на поплаки, вклучително и нагло зголемување на нивото на сиромаштија, остри социо-економски нееднаквости, пад на федералните финансиски субвенции, влошена локална инфраструктура, еколошки катастрофи, колапс на здравствените услуги, неконтролираното службена корупција и јавно отуѓување од централно одлучување. Москва се повеќе ќе се доживува како експлоататорска колонијална метропола.

Во следните години, Руската Федерација би можела да се соочи со повторување  на советскиот или на југословенскиот колапс, или на некоја комбинација од двете. Додека некои републики може да ја напуштат Русија релативно неповредени, може да се има директни конфликти помеѓу центарот и некои федерални субјекти. Москва може да се обиде да ја имитира Србија во 1990-тите со мобилизирање на етничките Руси за да отцепат етнички хомогени региони од бунтовничките републики додека протеруваат неруско население, но тоа едноставно ќе го забрза распадот на империјалната држава.

Некои национални републики, каде што бројот на етничките Руси се намалува, може исто така да бараат целосна еманципација и државност, вклучително и во Северен Кавказ и Средна Волга. Неколку претежно етнички руски региони во Сибир, Урал и рускиот Далечен Исток, исто така, ќе имаат корист од суверенитетот и контролата врз локалните ресурси како што се фосилните горива, металите и скапоцените минерали кои Москва сега ги искористува  на начин како да е колонијална империја.

Додека Русија се движи кон ескалација на внатрешната криза, НАТО ќе се соочи со итниот предизвик за менаџирање на мултирегионалното влијание на растечките превирања. Со лизгањето на Русија кон распаѓање, НАТО ќе треба да ги подготви своите членки за какви било прелевања на конфликти или територијални упади.

Имајќи го ова на ум, западните влади треба да прогласат поддршка за демократијата и федерализмот во Русија, како и за правата на републиките и регионите да го одредуваат нивниот суверенитет и државност. Ова може да помогне да се охрабрат граѓаните со тоа што ќе покажат дека не се изолирани на светската сцена. Како што се развива процесот, мора да се развијат врски со земјите во подем и да се продолжи со поблиска координација со сите соседи на Русија директно погодени од распадот  на последната империјална конструкција на Европа.

(Јануш Бугајски е виш соработник во Фондацијата Џејмстаун во Вашингтон и автор на книгата „Неуспешна држава: Водич за распадот на Русија“)