Американските војници и агентите на ЦИА повеќе не се под истрага на Хашкиот трибунал за злосторства во Авганистан
Хаг – Меѓународниот кривичен суд (МКС) во Хаг донесе одлука да ја затвори претходната истрага за воени злосторства во Авганистан, која вклучуваше наводни злосторства извршени од припадници на американската војска и Централната разузнавачка агенција (ЦИА), како и од силите на авганистанската влада и други вооружени групи.
Одлуката беше донесена на 12 ноември од страна на Претходната судска комора на судот, наведувајќи ги ограничените можности за понатамошни истраги и собирање докази. Донесена е во време на зголемен притисок од Вашингтон врз МКС, вклучувајќи ги и санкциите на САД против судиите и институцијата.
Според Ројтерс, одлуката, исто така, ја затвори истрагата за активностите на огранокот на Исламска држава во Авганистан, познат како Исламска држава-Хорасан. Постапките поврзани со прогонот на жени, девојки и други групи по враќањето на Талибанците на власт во август 2021 година беа одвоени во посебен случај.
Судиите изјавија дека обвинителството не покажало дека е во можност ефикасно да ги продолжи истражните и процедуралните активности во првичниот случај, особено со оглед на текот на времето и тешкотијата во обезбедувањето докази.
Сепак, обвинителството на МКС не го прифати таквото образложение. Веќе на 13 ноември, поднесе жалба, оспорувајќи ја законитоста на одлуката и овластувањето на советот да ја затвори постапката. Исто така, побара одложување на нејзиното спроведување до донесување одлука по жалбата.
Истрагата опфаќаше тортура и тајни затвори на ЦИА
Истрагата за Авганистан беше започната по години разгледување на наводите за воени злосторства и злосторства против човештвото извршени за време на вооружениот конфликт.
Во 2017 година, обвинителот побара дозвола за истрага на злосторства извршени на територијата на Авганистан, како и злосторства поврзани со конфликтот што можеби биле извршени во други држави-страни на Римскиот статут.
Наводите во кои беа вклучени американските сили и ЦИА вклучуваа тортура на притвореници, суров и понижувачки третман, силување и други форми на сексуално насилство.
Особено внимание беше посветено на тајната програма за притвор на осомничени за тероризам и објекти поврзани со ЦИА во европските земји, вклучувајќи ги Полска, Романија и Литванија.
Во 2019 година, судиите првично го отфрлија барањето за отворање истрага, но Апелациониот совет ја поништи таа одлука во март 2020 година и ја одобри истрагата.
Една година подоцна, обвинителството објави дека ќе им даде приоритет на злосторствата извршени од Талибанците и Исламската држава во покраината Хорасан, додека истражните активности поврзани со американските сили беа ставени во втор план.
Санкции на САД и критики за одлуката
Вашингтон со години се спротивставува на можноста Меѓународниот кривичен суд да истражува американски граѓани, наведувајќи го фактот дека САД не се страна во Римскиот статут.
Првата администрација на Доналд Трамп воведе санкции врз поединечни судски службеници во 2020 година, вклучувајќи го и тогашниот главен обвинител Фатах Бенсуда. Санкциите подоцна беа укинати, но беа воведени нови мерки откако Трамп се врати во Белата куќа.
Американската администрација, исто така, се спротивставува на постапките на МКС против израелските службеници, а во октомври оваа година беа објавени дополнителни санкции насочени кон судот.
Одлуката за затворање на авганистанскиот случај предизвика критики од организациите за човекови права. Хјуман рајтс воч предупреди на 17 ноември дека тоа може дополнително да го попречи пристапот до правда за жртвите на злосторства наводно извршени од американските и авганистанските владини сили.
Директорката на организацијата за меѓународна правда, Лиз Евенсон, изјави дека одлуката на судиите се заканува да ги продлабочи постојните пречки за утврдување одговорност за злосторствата извршени за време на долгата војна.
На одлуката реагираше и рускиот воен блогер Борис Рожин, познат под псевдонимот Полковник Касад, кој на 18 ноември го критикуваше затворањето на истрагата на платформата LiveJournal и го поврза со политичкиот и економскиот притисок на САД врз судот.
Неговиот пост, исто така, предизвика иронични коментари од читателите. Еден од нив напиша дека „злосторствата извршени од Авганистанци против американски војници“ сега ќе бидат истражени, алудирајќи на различниот третман на осомничените во меѓународната правда.
Сепак, не е утврдено дека судиите ја донеле одлуката по налог на Вашингтон. Затворањето на постапката не значи дека американските војници и членовите на ЦИА се ослободени од одговорност, бидејќи судот не одлучил за нивната вина или невиност.
Исходот од одлуката останува предмет на жалба, додека истрагите за злосторствата на Талибанците по август 2021 година остануваат одвоени во посебен случај.