Три години од масакрот на 7 октомври. Главното прашање сè уште останува неодговорено

Три години по нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година во кој загинаа околу 1.200 луѓе и киднапираа 251 лице во Појасот Газа, во Израел продолжува дебатата за тоа како еден од најсилните безбедносни системи во светот можел толку тешко да потфрли.

Во своите внатрешни истраги, израелската армија призна серија сериозни неуспеси. Минатата година експертски тим на ИД како главни причини ги издвои недоразбирањето на Хамас, неуспехот на разузнавањето, занемарувањето на планот за напад на Хамас, долгогодишните организациски проблеми и лошото носење одлуки ноќта пред нападот.

За луѓето кои тоа утро чекаа помош, ваквите заклучоци, сепак, не можат да го избришат искуството од повеќечасовната борба за живот.

Томер Хаба, кој сега има 26 години, го преживеа масакрот на музичкиот фестивал Nova кај Re’im.

„Сè уште ми е тешко да разберам зошто со часови бевме оставени сами на себе, но сега немаме друг избор освен да го прифатиме тоа“, рече Хини.

Нападот започнал пред седум часот наутро, а Хаба вели дека првиот израелски војник го видел дури околу 14 часот, откако при бегство стигнал до Кибуцот Патиш.

Жителите на Нир Оз, еден од најтешко погодените градови долж границата со Газа, имаа слично искуство. Таму биле убиени или киднапирани 76 лица.

„Го напуштивме засолништето околу 18 часот, а мојот сопруг ја држеше вратата речиси 12 часа за да не влезат напаѓачите. Тој ни ги спаси животите“, изјави жителот Дорин Раи за хрватските новинари кои ја посетија областа организирана од израелското Министерство за надворешни работи, пренесува Индекс.хр.

Ден Дикер од Ерусалимскиот центар за безбедност и надворешна политика го опишува 7 октомври како најсериозен безбедносен дефект на Израел од основањето на државата во 1948 година.

Истото го кажува и израелски воен поручник, кој не сакал да биде објавено неговото име.

„Да се ​​каже дека ИД не успеа е потценување“, рече тој.

И официјалните израелски воени истраги подоцна потврдија дека тоа не е само еден неуспех. Меѓу идентификуваните проблеми се погрешното проценување на намерите и способностите на Хамас, сериозните разузнавачки недостатоци и несоодветната воена подготвеност.

Одед Аилам, поранешен член на Мосад, верува дека еден од клучните проблеми е прекумерното потпирање на технолошкото собирање разузнавачки информации.

Според неговото мислење, Израел ги игнорирал класичните човечки извори кои можеле да ги забележат промените на теренот.

„Не треба да одите кај претставници на Хамас за да добиете информации“, рече тој, наведувајќи како примери луѓе како пекарите или автомеханичари кои може да забележат невообичаени нарачки и активности.

И без конкретно предупредување, смета тој, армијата морала да биде поподготвена со оглед на тоа колку се блиску израелските населби до границата.

Аилам како дополнителен проблем го наведува намалениот број војници на теренот поради еврејскиот празник Сукот.

Според неговата проценка, имало само околу 30 отсто од персоналот што требало да биде распореден таму во областа долж Газа.

Нападот се случи на последниот ден од Сукот.

Поранешниот израелски дипломат Алан Бејкер во ова гледа непријатна историска паралела со војната во Јом Кипур од 1973 година, кога Израел исто така беше изненаден од напад за време на големиот еврејски празник.

„Копи-пејст на 2023 година“, рече Бејкер, додавајќи дека Израел требало да научи нешто од искуството од 1973 година.

Три години подоцна, сè уште нема конечен одговор за политичката одговорност.

Прашањето за одговорноста за 7 октомври останува едно од централните политички прашања во Израел.

Летово Кнесетот го усвои првото читање на предлог-законот за формирање на специјална државна комисија која ќе ги истражува настаните од 7 октомври и околностите што довеле до нив.

На 27 октомври Израел ќе ги одржи првите парламентарни избори по нападот, а безбедносните неуспеси во 2023 година се една од клучните теми на кампањата.

По нападот, Израел започна голема воена операција во Појасот Газа.

Според податоците на Министерството за здравство во Газа, кое меѓународните организации го користат како главен извор за бројот на загинати, повеќе од 74.000 Палестинци се убиени во војната до крајот на септември 2026 година.

Прекинот на огнот што стапи на сила во октомври 2025 година ги запре најтешките борби, но израелските напади и инциденти во Газа продолжија.

За преживеаните од нападот пред три години, главното прашање останува исто.

Зошто на 7 октомври и требаше толку време државата и армијата да стигнат до луѓето кои со часови чекаа помош?